WASHINGTON, DC (NV) – Trong một loạt diễn biến đầy kịch tính trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đảng Dân Chủ liên tiếp giành được các thắng lợi pháp lý quan trọng, ngăn chặn nỗ lực của chính quyền Tổng Thống Donald Trump trong việc thu thập danh sách cử tri từ các tiểu bang, Reuters nhận định hôm Thứ Bảy, 2 Tháng Năm.
Giới quan sát nhận định đây là một đòn giáng mạnh vào tham vọng chưa từng có của vị tổng thống nhằm mở rộng vai trò của chính phủ liên bang vào quy trình bầu cử vốn thuộc thẩm quyền của địa phương.
Mới đây nhất, vào Thứ Ba vừa qua, một thẩm phán liên bang tại Arizona bác bỏ đơn kiện của Bộ Tư Pháp yêu cầu tiểu bang này phải cung cấp danh sách cử tri đầy đủ, bao gồm cả các thông tin nhạy cảm như một phần số An Sinh Xã Hội. Đây là thất bại thứ sáu của chính quyền Trump trong các sự việc tương tự chỉ riêng trong năm nay. Trước đó, các thẩm phán liên bang tại California, Massachusetts, Michigan, Oregon và Rhode Island cũng đã đưa ra các phán quyết tương tự.
Trong các sự việc này, các thẩm phán, bao gồm cả những người do chính ông Trump bổ nhiệm, đều thống nhất rằng chính phủ liên bang đã không đưa ra được lý do chính đáng hoặc cơ sở pháp lý thuyết phục để yêu cầu các dữ liệu chưa được bảo mật nhằm giám sát quy trình bầu cử tiểu bang. Bản Hiến Pháp Mỹ quy định rõ ràng rằng quyền quản lý bầu cử liên bang thuộc về từng tiểu bang riêng biệt.
Vai trò gây tranh cãi của Bộ Tư Pháp
Một diễn biến đáng lo ngại trong chu kỳ bầu cử này là sự thay đổi vai trò của Bộ Tư Pháp. Thay vì bảo vệ quyền bầu cử, cơ quan này đang trở thành nhân vật chính trong các nỗ lực hạn chế quyền này. Giới chức quan sát mô tả đây là một chiến dịch “vũ khí hóa Bộ Tư Pháp” nhằm phục vụ mục đích chính trị của Tổng Thống Trump.
Luật Sư Lis Frost thuộc Elias Law Group nhận định: “Bộ Tư Pháp hiện nay đã đảm nhận vai trò vốn thuộc về các tổ chức cánh hữu, cố gắng tìm cách loại bỏ cử tri khỏi danh sách một cách có hệ thống. Đây không còn là nỗ lực bảo đảm tính chính xác của dữ liệu, mà là một hành vi can thiệp thô bạo vào thẩm quyền tổ chức bầu cử của các tiểu bang được quy định trong Hiến Pháp.”
Sự lo ngại càng gia tăng khi xuất hiện thông tin Bộ Tư Pháp đang xem xét khả năng truy tố hình sự đối với các nhân viên bầu cử tiểu bang nếu họ không tuân thủ các quy chuẩn “an ninh hệ thống” mà chính quyền liên bang đặt ra. Các nhóm bảo vệ quyền bầu cử như Common Cause và ACLU cho rằng đây là đòn “hăm dọa” trực tiếp nhằm làm tê liệt quy trình tổ chức bầu cử tại các tiểu bang thuộc về đảng Dân Chủ.
Mặc dù vấp phải nhiều rào cản pháp lý khi 30 tiểu bang đã khởi kiện hoặc từ chối cung cấp dữ liệu, ông Harmeet Dhillon, phụ tá bộ trưởng tư pháp, khẳng định chính quyền sẵn sàng đưa các sự việc này lên Tối Cao Pháp Viện, nơi các thẩm phán bảo thủ đang chiếm đa số với tỷ lệ 6–3. Trong khi đó, bà Abigail Jackson, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc, tuyên bố rằng Tổng Thống Donald Trump “cam kết bảo đảm người dân Mỹ có niềm tin đầy đủ vào việc quản lý bầu cử,” bao gồm việc duy trì danh sách cử tri chính xác.
Tuy nhiên, các phán quyết từ những người như Chánh Án David Carter tại California đã cảnh báo rằng nỗ lực này của chính quyền đang đi ngược lại tinh thần của Đạo Luật Dân Quyền, vốn được ban hành để mở rộng chứ không phải để thu hẹp quyền tiếp cận lá phiếu của công dân.
Chiến lược Liên Bang Hóa và tạo nghi ngờ hệ thống bầu cử
Kể từ năm ngoái, Bộ Tư Pháp gửi thư tới hầu hết các tiểu bang để yêu cầu dữ liệu, dẫn đến hàng chục vụ kiện tụng khi các tiểu bang từ chối hợp tác. Ông Trump thậm chí đã công khai kêu gọi một cuộc “tiếp quản” hệ thống bầu cử cấp liên bang, một hành động mà các chuyên gia pháp lý cho là vượt quá quyền hiến định.
Các nhà quan sát chính trị cảnh báo rằng, ngay cả khi thất bại tại tòa, chiến lược của phe ông Trump có thể nhắm tới một mục tiêu xa hơn là gieo rắc sự hoài nghi về tính chính danh của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3 Tháng Mười Một tới đây nếu đảng Cộng Hòa thất bại.
Ông David Becker, giám đốc trung tâm Sáng kiến và Nghiên cứu Bầu cử (Center for Election Innovation and Research), nhận định: “Đây là việc sử dụng cơ quan công lực như một công cụ tuyên truyền, dẫn đến sự bất ổn cho các cuộc bầu cử trong tương lai.”
Một khảo sát của Reuters/Ipsos cho thấy chiến lược này đang có hiệu quả nhất định khi 46 phần trăm người được hỏi, bao gồm 82 phần trăm cử tri đảng Cộng Hòa, tin rằng có sự gian lận cử tri trên diện rộng, dù không có bằng chứng cụ thể.
Điều cần phải lưu ý là Hiến Pháp Mỹ không đặt chính quyền liên bang vào vai trò tổ chức bầu cử mà giao cho các tiểu bang. Bởi vì, các tổng thống Mỹ thuộc hai đảng đều thay phiên nhau cai quản Tòa Bạch Ốc và thành lập nội các, hệ quả dễ dẫn đến là chính phủ liên bang sẽ đi theo khuynh hướng chính trị của phía nắm giữ quyền lực và đưa đến thiên vị trong bầu cử. Do đó, việc các tiểu bang, tượng trưng một “quốc gia” trong liên bang, nắm vai trò tổ chức bầu cử chức vụ liên bang mới thật sự là tiếng nói của cử tri tiểu bang tín nhiệm một ứng cử viên vào vị trí ở Washington để đại diện cho họ.
Lạm dụng Đạo Luật Dân Quyền
Để gây áp lực lên các tiểu bang, Bộ Tư Pháp viện dẫn Đạo Luật Dân Quyền năm 1960. Tuy nhiên, một thẩm phán liên bang tại California ra phán quyết phản bác rằng yêu cầu của Bộ Tư Pháp vượt quá mục đích ban đầu của luật, vốn được ban hành để chống phân biệt chủng tộc, và cho rằng chính phủ đang cố gắng xây dựng một cơ sở dữ liệu cử tri toàn quốc trái phép.
“Bộ Tư Pháp đang sử dụng luật dân quyền, vốn được ban hành cho một mục đích hoàn toàn khác, để thu thập một lượng lớn dữ liệu cử tri mật chưa từng có,” Chánh Án David Carter viết.
Ngoài các vụ kiện về danh sách cử tri, ba chánh án liên bang trong các vụ việc riêng biệt chặn sắc lệnh hành pháp năm 2025 của ông Trump yêu cầu chứng minh quốc tịch khi đăng ký bầu cử và hạn chế kiểm phiếu qua thư. Bộ Tư Pháp đang kháng án.
Một sắc lệnh khác vào Tháng Ba 2026 hạn chế bỏ phiếu qua thư cũng đang đối mặt với các thách thức pháp lý.
Các nhà hoạt động lo ngại rằng việc sử dụng dữ liệu không cập nhật để thanh lọc danh sách cử tri sẽ dẫn đến tình trạng tước quyền bầu cử của những người hợp lệ, đặc biệt là những người mới nhập tịch trong những thập niên gần đây. Như Chánh Án Carter nhấn mạnh trong phán quyết của mình, những thay đổi ảnh hưởng đến quyền bầu cử phải do Quốc Hội quyết định, chứ không thể được thực hiện thông qua các “sắc lệnh hành pháp” của tổng thống. (MPL)
