Trúc Phương/Người Việt
Vấn đề có thể thấy ngay là Trump “cầm lái” không ổn. Dù liên tục đích thân vận động ủng hộ các ứng cử viên Cộng Hòa và yêu cầu cử tri bỏ phiếu như thể mình có tên trên lá phiếu nhưng Cộng Hòa vẫn vật lộn trong tình thế vô cùng bất lợi.
“Xăng nhớt đầy bình” vẫn chưa là tất cả
Trong chính trị Mỹ, tiền bạc là nhiên liệu của chiến dịch tranh cử. Tuy nhiên, cuộc đua 2026 đang phơi bày một giới hạn mà các nhà tài trợ Cộng Hòa có thể đã đánh giá thấp: Có tiền không có nghĩa mua được niềm tin cử tri.
Bài điều tra của Politico ngày 21 Tháng Mười đưa ra những con số đáng chú ý. Tại 10 tiểu bang chiến trường có ứng viên tranh ghế Thượng Viện, phía Cộng Hòa đã chi khoảng $677 triệu cho quảng cáo truyền hình, so với $479 triệu của Dân Chủ. Khoảng cách gần $200 triệu, thoạt nhìn, là một lợi thế lớn. Tuy nhiên, tiền chi ra không tương ứng với thời lượng quảng cáo mà cử tri thực sự nhìn thấy.
Tại cuộc đua vào Thượng Viện ở Ohio, các nhóm ủng hộ Cộng Hòa chiếm 63% trong tổng số $218 triệu được chi ra ở cả hai đảng. Thế nhưng, theo dữ liệu từ dịch vụ quảng cáo AdImpact, dù chi nhiều gấp gần hai lần so với Dân Chủ, các nhóm Cộng Hòa chỉ chiếm hơn một nửa số quảng cáo được phát sóng. Tại Texas, Cộng Hòa chi nhiều gấp ba Dân Chủ nhưng chỉ chiếm 58% số quảng cáo. Tương tự, tại Michigan, Cộng Hòa chiếm 60% tổng chi tiêu nhưng cũng chỉ chiếm hơn một nửa số quảng cáo được phát. Vì sao có nghịch lý ấy?
Một phần câu trả lời nằm trong cơ chế tài trợ chiến dịch tranh cử. Trong khi cá nhân ứng viên được hưởng những mức giá quảng cáo ưu đãi theo quy định, những tổ chức vận động độc lập như các “super PAC” (Super Political Action Committee, ủy ban hành động chính trị siêu cấp) thường phải trả giá cao hơn. Do đó, một chiến dịch có thể tuyên bố huy động được hàng trăm triệu nhưng mỗi đôla trong đó lại không tạo ra cùng một thời lượng quảng cáo.
Chưa hết, các tổ chức bên ngoài ủng hộ Cộng Hòa đã mua quảng cáo quá muộn. Khi ngày bầu cử đến gần, giá quảng cáo tăng lên, khiến cùng một khoản tiền bỏ ra lại mua được ít thời lượng hơn. Một số chiến lược gia Cộng Hòa phàn nàn rằng siêu ủy ban hành động chính trị MAGA Inc đáng lẽ phải đặt mua quảng cáo sớm hơn thay vì chờ đến Tháng Chín mới bắt đầu thực hiện những đợt mua quảng cáo lớn cho giai đoạn tổng tuyển cử.
Vấn đề không chỉ là những quyết định sai lầm về thời điểm. Nó còn phản ánh cấu trúc tài chính của đảng. Cộng Hòa ngày càng dựa nhiều vào giới tài trợ giàu có và những tổ chức bên ngoài. Dân Chủ, trong khi đó, có những ứng viên tự huy động được những khoản tiền đáng kể, nhờ vậy tận dụng tốt hơn các mức giá ưu đãi. Khi một ứng viên Dân Chủ có nguồn lực riêng đủ mạnh, lợi thế tài chính của các siêu PAC Cộng Hòa không còn mang ý nghĩa quyết định. Có thể nói, Cộng Hòa không mất hẳn ưu thế tài chính nhưng lợi thế ấy bị phân tán, sử dụng kém hiệu quả ở một số mặt trận.
Quan trọng nhất, tiền dù nhiều như thế nào vẫn không tự động chuyển thành sự ủng hộ của cử tri. Đây là điểm khác biệt quan trọng trong một cuộc đua mà Cộng Hòa dù có nguồn lực vẫn không thể kiểm soát được kết quả như mong muốn. Tiền bạc có thể giúp một ứng cử viên xuất hiện nhiều hơn trên truyền hình nhưng nếu thông điệp của ứng viên không trả lời được những lo lắng về đời sống thì có đổ thêm hàng chục hoặc hàng trăm triệu vào cũng chẳng giải quyết được gì.
Ngày 19 Tháng Mười, trong cuộc vận động tại Kansas nhằm giúp Thượng Nghị Sĩ Cộng Hòa Roger Marshall, Trump tiếp tục hứa nhăng cuội: Chính quyền liên bang sẽ hỗ trợ khoảng $8 tỷ cho nông dân. Thoạt nhìn, đây là biện pháp hỗ trợ kinh tế. Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh chính trị trước ngày bầu cử, nó chẳng khác gì trò “mua phiếu.”
Nông dân không là thành phần cử tri xa lạ với Trump. Họ là bộ phận quan trọng trong liên minh chính trị từng đưa Trump vào Tòa Bạch Ốc. Trong khi đó, giới nhà nông đang đối mặt vô số áp lực “rát phỏng mặt” mà chính Trump góp phần tạo ra hoặc làm trầm trọng thêm. Thuế quan làm gia tăng bất ổn thương mại và chi phí đầu vào. Giá nhiên liệu cao khiến hoạt động sản xuất, vận chuyển và thu hoạch đắt đỏ hơn. Quyết định mở rộng nhập cảng thịt bò cũng gây bất bình. Cuộc chiến với Iran tiếp tục khiến nông dân khốn đốn bởi giá nhiên liệu.
Ngoài ra, có một thực tế rằng, ngay cả khoản $8 tỷ nếu có đi nữa thì cũng không đến tay nông dân trước cuối Tháng Mười Một hoặc đầu Tháng Mười Hai. Chưa kể việc Trump lấy đâu ra khoản $8 tỷ này. Nó chỉ là lời hứa mị dân không hơn không kém. Có hay không, nó vẫn không tự động xóa bỏ nỗi lo về tình trạng khốn đốn trong những ngày tháng tiếp theo, nếu nguồn gốc của vấn đề – thuế quan, giá nhiên liệu và bất ổn thương mại – vẫn chưa được giải quyết.
Ngày 20 Tháng Mười, Thượng Nghị Sĩ Bernie Moreno (Cộng Hòa-Ohio) cảnh báo, Cộng Hòa có thể đánh mất nhóm cử tri lao động từng giúp đưa Trump lên nắm quyền trong suốt một thập niên qua. Trong cuộc phỏng vấn Fox News, Moreno nói rằng nếu không giữ chân được những cử tri thuộc tầng lớp lao động, Cộng Hòa sẽ đứng trước vấn đề sống còn cho tương lai chính trị, đặc biệt cuộc bầu cử tổng thống 2028.
Gậy ông đập lưng ông
Bắt đầu từ năm 2025, Cộng hòa theo đuổi chiến dịch phân chia lại địa hạt bằng cách điều chỉnh bản đồ bầu cử Quốc Hội. Mục tiêu là tạo ra những địa hạt thuận lợi hơn trong cuộc đua giành quyền kiểm soát Hạ Viện.
Những điều chỉnh như vậy được cho là mang lại lợi thế cho Cộng Hòa tại 16 địa hạt ở Texas và Florida. Trên lý thuyết, đó là cách để củng cố thế đa số vốn mong manh của Cộng Hòa tại Hạ viện mà không cần phải thuyết phục thêm một lượng lớn cử tri chuyển sang ủng hộ họ. Tuy nhiên, Reuters ngày 21 Tháng Mười cho biết trò này đang phản tác dụng. Sự sụt giảm tín nhiệm của Trump đã xóa sạch phần lớn lợi thế trong việc điều chỉnh bản đồ bầu cử. Hậu quả, Cộng Hòa bây giờ phải chật vật giành phiếu tại những khu vực mà họ từng tính toán nghiêng hẳn về mình.
Tháng Sáu, Cộng Hòa từng nghĩ họ có lợi thế tại 16 khu vực bầu cử được vẽ lại ranh giới. Tuy nhiên, hiện nay, chín trong các khu vực nghiêng về Cộng Hòa lại có nguy cơ rơi vào tay Dân Chủ hoặc có kết quả sít sao khó đoán. Phần lớn lợi thế mà Cộng Hòa kỳ vọng đạt được đến từ Texas và Florida. Vấn đề ở chỗ sự sụt giảm trong tỷ lệ ủng hộ dành cho Trump từ các cử tri gốc Mỹ Latin đã làm đảo lộn các tính toán tại những tiểu bang trên. Giới phân tích dự báo chỉ duy nhất một trong chín khu vực bầu cử trên là chắc chắn thuộc về Cộng Hòa, trong khi sáu khu vực khác được đánh giá là có sự cạnh tranh gay gắt.
Vấn đề ở chỗ, Cộng Hòa đã vẽ lại các khu vực bầu cử dựa một phần vào kết quả cuộc bầu cử tổng thống 2020. Hiện nay, tâm thế chính trị đã thay đổi. Nhiều người từng bỏ phiếu cho Trump hai năm trước có thể sẽ chuyển sang ủng hộ Dân Chủ, hoặc chọn cách không đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa kỳ lần này. Đảng Dân Chủ tại Texas hiện đứng trước cơ hội giành chiến thắng tại hai khu vực bầu cử Quốc Hội quan trọng – những nơi mà vào năm 2024, Trump từng giành chiến thắng với cách biệt 10 điểm phần trăm. Đây là kết quả từ cuộc thăm dò do The Washington Post và Schar School thực hiện và công bố ngày 23 Tháng Mười.
Nhìn chung, sự ủng hộ chính trị không phải một hợp đồng vô thời hạn. Những khảo sát u ám không hẳn chứng minh rằng tất cả cử tri lao động đang quay lưng với Cộng Hòa nhưng chúng cho thấy Cộng Hòa không thể mặc nhiên coi sự ủng hộ của nhóm cử tri ấy là điều đương nhiên. Bản đồ bầu cử có thể thay đổi nhóm cử tri được tập hợp trong một địa hạt nhưng nó không thể bảo đảm những cử tri ấy sẽ bỏ phiếu cho đảng đã thiết kế bản đồ. Tóm lại, chiến lược tái phân chia địa hạt không hẳn hoàn toàn thất bại nhưng những thay đổi về địa giới không thể loại bỏ tác động của thái độ cử tri đối với Trump và những vấn đề thực tế mà nước Mỹ nói chung đang đối mặt.
Mười năm qua, Trump luôn đắc ý với mánh khóe gian lận chính trị để giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử. Đó là “mua vui” cho nhóm cử tri trung thành và khơi dậy cảm xúc cực đoan của họ. Trump tự tin vào công thức này đến mức từng khoe rằng nó giúp ông trở nên bất bại. Năm 2016, Trump tuyên bố mình có thể bắn một ai đó trên Đại Lộ số 5 ở New York mà vẫn không mất cử tri. Đầu Tháng Mười, tại Tennessee, trước một khán đài vắng hoe, Trump hí hửng: “Tôi có thể nói những điều ngớ ngẩn nhất, và các bạn vẫn sẽ vỗ tay.”
Còn bao nhiêu người nữa tiếp tục vỗ tay là điều không thấy ai ghi nhận nhưng ngày này qua ngày kia, xu thế bầu cử mỗi lúc mỗi rõ ràng, với đánh giá chung mà ít nhất 60% người Mỹ (thăm dò The New York Times ngày 22 Tháng Mười) đều có cùng nhận định: Trump là một tay tài xế tồi có thể đưa cỗ xe Cộng Hòa đâm đầu vào tường. [kn]
