Hôm Thứ Tư, 27 Tháng Mười Một, 2019, Tổng thống Trump ký một đạo luật ấn định việc trừng phạt các viên chức Trung Quốc và Hồng Kông có hành động vi phạm nhân quyền tại Hồng Kông; đạo luật này nhắm bảo vệ người Hồng Kông chống hành động trả thù của Bắc Kinh và người Hồng Kông tay sai của Bắc Kinh.
Ngày Thứ Sáu tuần trước, 22 Tháng Mười Một, ông Trump còn lưỡng lự, không muốn ký. Ông nói mặc dù ông công khai tuyên bố ủng hộ những cuộc biểu tình của người Hồng Kông, nhưng ông Xí (Xi Jinping) là “bạn của tôi” (a friend of mine).
Ông Trump thương ông Xí không kém gì ông thương người di dân Trung và Nam Mỹ, nhưng cuối cùng ông đành gạt tình bạn sang một bên để làm bổn phận của một vị tổng thống Mỹ, ký ban hành đạo luật do lưỡng viện quốc hội trình lên.
Đạo luật được ban hành vài tiếng đồng hồ trước ngày Thanksgiving, tạo ra một tiềm năng gây tê liệt cho cuộc đàm phán thương mại song phương giữa Hoa Kỳ với Trung Quốc, đang sẵn khó khăn vì mâu thuẫn giữa kẻ mua với người bán.
Trump giải thích việc ông ký đạo luật bênh vực người Hồng Kông không hề chuyên chở ác ý với ông Tập, mặc dù chính phủ Trung Quốc đã yêu cầu ông đừng ký.
Trump tuyên bố, “Tôi ký đạo luật này với sự kính trọng đối với Tổng Thống Xi, đối với Trung Quốc và đối với người dân Hồng Kông. Luật được ban hành với hy vọng là các nhà lãnh đạo và đại diện của Trung Quốc và của Hồng Kông sẽ có thể giải quyết trong thân thiện mọi khác biệt của họ để đạt đến hòa bình và thịnh vượng lâu dài cho tất cả mọi người.”
Đạo luật thứ nhì được tổng thống cùng ký trong một lúc, là luật cấm thương gia Mỹ bán cho Hồng Kông những loại vũ khí đàn áp biểu tình như lựu đạn cay và đầu đạn cao su.
Chính phủ Hồng Kông thân Bắc Kinh phê bình đạo luật này là không những không cần thiết, không chính đáng, mà còn gây tổn thất cho mọi quan hệ chung giữa Hồng Kông và Mỹ.
Chính phủ Hồng Kông giải thích đạo luật mới của Mỹ không cần thiết vì chính cuộc bầu cử mới diễn ra tại Hồng Kông đã chứng tỏ là Hồng Kông hoàn toàn tự do như chính Hoa Kỳ đang hoàn toàn tự do vậy; nếu thiếu tự do, người công dân Hồng Kông đã không dám bầu đến 87% ủy viên dân chủ vào các Hội Đồng Quận – một loại quốc hội cho những đơn vị cấp thật nhỏ trong hệ thống hành chánh của Hồng Kông.
Hồng Kông còn cảnh cáo Mỹ là phải chịu trách nhiệm về mọi hệ lụy do hai đạo luật Trump vừa ký, trong lúc phát ngôn viên ngoại giao của Trung Quốc trách tổng thống Mỹ không quan tâm đến những khó khăn ngoại giao giữa Mỹ và Trung Quốc.
Đạo luật “The Hong Kong Human Rights and Democracy Act” (Luật Nhân Quyền và Dân Chủ Hồng Kông) sẽ buộc Hoa Kỳ phải thi hành các biện pháp trừng phạt đối với mọi viên chức Trung Quốc và Hồng Kông vi phạm nhân quyền của công dân Hồng Kông, và buộc bộ ngoại giao Mỹ hàng năm phải nhận xét tình trạng tự trị đặc biệt cấp cho Hồng Kông trong các tương quan thương mại giữa Hồng Kông và Mỹ.
Những thành viên dân chủ của Hồng Kông ca ngợi đạo luật Trump vừa ký, vì luật đó sẽ giúp họ cái đòn bẩy để đòi hỏi quyền tự do, dân chủ mà Hồng Kông không dám chối bỏ vì muốn giữ quy chế biệt đãi Mỹ dành cho Hồng Kông.
Ông Nelson Lâm, một nhà nhập cảng thực phẩm tại Hồng Kông nhận định, “Lợi ích tối thiểu của luật Nhân quyền và Dân chủ Hồng Kông là thái độ thận trọng hơn của 2 chính phủ Bắc Kinh và Hồng Kông; họ sẽ bớt ngược đãi người Hồng Kông để không gặp khó khăn ngoại thương đối với Mỹ. Người Hồng Kông chúng tôi chỉ xin họ tôn trọng quy chế tự trị của chúng tôi. Chúng tôi không hề mong muốn thái độ thù nghịch của họ.”
Bộ ngoại giao Trung Quốc cũng chỉ mong muốn chuyện Hồng Kông là một khó khăn riêng biệt và độc lập không liên quan gì đến nền ngoại thương vừa tối quan trọng đối với Trung Quốc, vừa vô cùng phức tạp giữa Trung Quốc và Mỹ.
Mặc dù tháng trước, ông Trump tuyên bố 2 nước đã đạt được mức thành công lịch sử trong giai đoạn 1 thỏa thuận ngoại thương, nhưng chưa một thỏa ước nào được chính thức ký kết. Ông Trump vẫn chưa đồng ý xóa bỏ bất kỳ mức thuế nào mà ông đe sẽ đánh trên lô hàng trị giá $360 tỷ của Trung Quốc.
Bắc Kinh đang lo lắng về thuế nhập cảng (tariff) mà Mỹ chưa quyết định trên lô hàng thông dụng gồm 2 món chính là smartphone và laptop.
Giáo Sư Evan S. Medeiros, trường Georgetown University, cho là Trump có nhu cầu tỏ ra khó khăn với Trung Quốc, vì thái độ khó khăn đó là một trong những đòi hỏi quan trọng của cử tri; ông Medeiros nguyên là chủ tịch Hội Đồng An Ninh Quốc Gia dưới trào Barack Obama.
Trump đang cần phiếu, mà thái độ cứng rắn với Trung Quốc lại hợp với sở thích của quần chúng bình dân; Nghị Sĩ Marco Rubio, bang Florida, góp ý với ông Trump, “Hoa Kỳ đang có nhiều cơ may giúp ngăn chặn ảnh hưởng của Trung Quốc đối với Hồng Kông, và đạo luật tổng thống vừa ký là một trong những cơ may đó.”
Bà dân biểu Chủ Tịch Hạ Viện Nancy Pelosi nhận định trong một tuyên cáo, “Ðạo luật tổng thống vừa ký là do lưỡng viện và lưỡng đảng đồng ý soạn thảo ra, chuyên chở thái độ của Hoa Kỳ ủng hộ dân chủ, nhân quyền, và pháp trị đối phó với thái độ đàn áp của Bắc Kinh.”
“Mỹ Quốc hãnh diện đứng sát cánh với Hồng Kông tranh đấu cho tự do và công lý.
Nghị Sĩ Mitchell McConnell Jr. cũng ủng hộ Hồng Kông.
Ông viết: “Tri ơn @POTUS ký ban hành đạo luật để Hoa Kỳ đứng lên bênh vực những người anh hùng đang tranh đấu cho Hồng Kông.”
Tổng Thống Trump cũng lên chương trình “Fox & Friends,” để trả lời một cuộc phỏng vấn. Ông nói: “Hoa Kỳ phải đứng với Hồng Kông, mặc dù tôi vẫn còn đứng với Chủ Tịch Xí của Trung Quốc.”
Hông Kông tranh đấu đòi tự do, tự trị và dân chủ, Trung Quốc sử dụng chính quyền địa phương đàn áp cuộc đấu tranh đó. Trump chọn vai trò là bạn của cả Hồng Kông lẫn Trung Quốc.
Tiếng Hoa gọi lập trường đi đôi của Trump là “SỐ DZÁCH”; không có gì hơn được. (Nguyễn Đạt Thịnh)
