Thần điểu Andean Condor của đế quốc Incas, Peru

Trần Nguyên Thắng/ATNT Tours & Travel

Thập niên 1965-75, nước Mỹ có hai nghệ sĩ dáng dấp sinh viên là Paul Simon và Garfunkel đã cho ra đời nhiều bản nhạc nổi tiếng thế giới như I Am A Rock, Bridge Over Troubled Water, The Sound Of Silence. Nhưng có lẽ một bản nhạc (từ ngày đó cho đến bây giờ) vẫn cho tôi rất nhiều cảm xúc khác lạ là “El condor pasa/Thần điểu El Condor bay qua.” Ngày ấy tôi chỉ biết yêu thích bản nhạc vì âm điệu và giai điệu của nó. Nhưng từ khi tôi có dịp đặt chân đến các đất nước Nam Mỹ thì “El condor pasa” không còn đơn thuần chỉ là một âm thanh điệu nhạc trong tôi nữa, mà bản nhạc này bỗng nhiên trở thành như một message, một điều nhắn gửi của “ai đó” gửi đến trong tâm tư mình. Tôi mất một thời gian loay hoay tìm hiểu “ai là người” đã gửi cho mình tin nhắn đó. Sau cùng tôi tự trả lời, có lẽ “melody của El condor pasa” chính là người đã gửi cho tôi tin nhắn “hãy tìm lại không gian Thần điểu El Condor đã bay qua”!

“El Condor pasa” là tên của một “bản nhạc không lời” của người Peruvian được nhà soạn nhạc Daniel Alomia Robles cho trình diễn lần đầu tiên vào ngày 19 tháng 12, 1913 tại Lima, thủ đô Peru. Vì là một bản nhạc không lời nên âm điệu của “El condor pasa” đã đến thẳng tâm tư người thưởng thức những rung động cảm xúc khác nhau. Tuy nhiên, các nhà soạn nhạc cho rằng âm điệu réo rắt nổi bật nhất, rung động nhất nằm ở phần hai của bài hát. Ngày nay, âm điệu của “El Condor pasa” đã trở thành một “nốt nhạc” trong kho tàng di sản văn hóa Peru. Không một ai đến Nam Mỹ mà lại không thưởng thức âm thanh réo rắt gợi buồn của El Condor pasa, một âm điệu tưởng chừng như đưa người nghe nhập hồn vào một cõi tâm linh nào đó. Bạn nên nghe âm điệu “El Condor pasa” qua những người nghệ nhân Peruvian với những nhạc khí riêng biệt của họ như Bài Tiêu Ocarinas, Bamboo Antaras, Siku, Phukuna… Rondador, trống gỗ Bombo và trống lớn Wancara. Ma lực giai điệu âm thanh của những nhạc khí này cuộn hồn người nghe vào với núi đồi Andean Inca. Melody “El condor pasa” có phải chăng là một thông điệp tâm linh của bộ tộc Inca gửi đến văn hóa nhân loại với lòng hoài vọng của họ về một “khoảng thời gian vài trăm năm” mà họ đã hiện diện trên hành tinh trái đất.

Câu chuyện “El condor pasa” được lồng vào một câu chuyện được kể vào đầu thế kỷ 20. Trong vùng núi Peruvian Andes tại khu mỏ Yapac, một bi kịch mâu thuẫn xảy ra giữa người Indians và người chủ gốc Mỹ. Ông Mc. King chủ nhân khai thác vùng mỏ này bị Higinio giết chết. Mr Cup, một người chủ nhân khác lên thay thế ngay chức vụ của Mc King. Tuy nhiên, Mr Cup lại bị một người khác Frank ám sát chết. Giữa lúc các sự chém giết tranh chấp tiếp diễn, ngay lúc đó Thần Ðiểu Andean Condor xuất hiện bay lượn trên bầu trời. Người ta đã dùng hình ảnh này để kết thúc câu chuyện bi kịch nói trên. Từ đó, hình ảnh Thần điểu Andean condor của vùng núi Andes bay lượn trên không trung trở thành một biểu tượng cho sự tự do trong dân gian người Inca.

Temple of El Condor trong khu đền đài Machu Picchu, Peru. (Hình ATNT Tours & Travel)

Trước thế kỷ 13, bộ tộc Inca cũng chỉ là một bộ tộc nhỏ trong dãy núi Andes với nhiều câu chuyện cổ tích huyền bí. Nhưng rồi họ hùng mạnh lên và thâu tóm quyền lực của tất cả các bộ tộc chung quanh và tạo thành một đế chế Incas hiện diện hơn bốn thế kỷ. Ðế quốc Incas có chiều dài hơn bốn ngàn cây số, diện tích rộng lớn bao gồm một phần các xứ Columbia, Ecuador, Peru, Bolivia, Chile và Argentina. Tuy nhiên, nguyên nhân dẫn đến sự tàn lụi của đế quốc Incas lại hao hao giống như câu chuyện người Indian mâu thuẫn với người chủ mỏ nước ngoài kể trên. Không hiểu khi tạo dựng ra câu chuyện bi kịch kể trên, người ta có ám chỉ gì không đến bi kịch tranh ngôi vua của các vị hoàng tử Incas, họ đã không từ bỏ mọi thủ đoạn để tàn sát chém giết nhau tranh ngôi báu vị vua cha để lại. Thậm chí dùng cả bàn tay ngoại bang thực dân Tây Ban Nha giúp đỡ. Cuối cùng, họ đều bị mưu mô của thực dân trừ khử và lịch sử oai hùng của đế quốc Incas biến mất khỏi bản đồ thế giới từ thế kỷ 16 chỉ vì lòng tham ngu xuẩn của đám vua chúa. Thực dân Tây Ban Nha không những chỉ chiếm đế quốc Incas mà còn tìm đủ mọi cách để tiêu diệt nền văn hóa và tôn giáo đặc thù của Inca vì ảnh hưởng của nền văn hóa của họ quá lớn. Thực dân cũng tìm đủ mọi cách phá hủy các di tích Inca để người Inca không còn nhớ đến cội nguồn tôn giáo và quên đi các nghi thức tôn giáo của họ.

Thực dân Spain đã thành công trong việc dùng vũ lực để thống trị chiếm đóng đế chế Inca. Nhưng họ đã không hoàn toàn thành công trong việc khuất phục được nền văn hóa tôn giáo Inca. Ðiều này khiến người ta tin rằng tín ngưỡng tôn giáo của bộ tộc Inca cũng có rất nhiều điểm đặc biệt đáng lưu tâm tìm hiểu.

Người nghệ sĩ hát rong Peruvian tại cố đô Cusco (kinh đô một thời của đế chế Incas), Peru. (Hình ATNT Tours & Travel)

Bộ tộc Inca có niềm tin mạnh vào tôn giáo của họ, trong đó Sun God (Cha Trời) và Mother Earth (Mẹ đất) là hai vị thần linh mà bộ tộc Incas vô cùng tôn kính. Wiracocha một vị thần tối hậu lớn nhất trong tín ngưỡng Inca, thần Viracocha đã tạo dựng một “Nguồn Nước” giữa Cha Trời và Mẹ Ðất để Trời Ðất sinh sản ra trần thế muôn loài. Người Inca tin rằng có ba vị thần liên hệ mật thiết đến Cha Trời Mẹ Ðất là Thần điểu Condor, Thần Puma, và Thần Rắn. Thần điểu Andean Condor thuộc về thế giới bên trên, thần tượng trưng cho phần tâm linh Inca. Thần điểu Condor hiện hữu như là một kẻ truyền đạt thông tri, đưa tin nhắn gửi giữa Cha Trời Mẹ Ðất. Thần Báo Puma thuộc về thế giới trần tục, thần tượng trưng cho sức mạnh, nhanh nhẹn và sức sống của con người Incas. Thần Rắn thuộc về thế giới bên dưới, thế giới tượng trưng cho sự hiểu biết. Cả ba vị thần này được bộ tộc Inca biểu tượng bằng hình ảnh “Three Steps / ba bậc thang” vì hình ảnh “ba bậc thang” (Three Steps) có hình dáng của dốc núi, mang ý nghĩa hướng lên. Họ gọi biểu tượng này là “Pachamama,” trong đó Thần Rắn, Thần Báo, Thần Ðiểu là ba vị Thần tượng trưng cho ba thế giới khác nhau.

Như đã nói trên, thực dân Tây Ban Nha từ các thế kỷ 17 đến đầu thế kỷ 20 đã thành công trong việc giết chết Thần Rắn và Thần Báo Puma, nhưng họ đã không giết được Thần điểu Andean Condor. Thần điểu Condor của Inca đã bay rất cao và rất xa, thần mang theo phần âm-thanh-tâm-linh của Incas truyền đạt đến toàn thế giới, thần nhắn gửi đến thế giới ngày nay về một nền văn hóa và kiến trúc hết sức độc đáo của bộ tộc Inca. “El condor pasa” là một bản nhạc không lời, nó chỉ là một thứ âm thanh ngậm ngùi của lịch sử đã qua. Một đế chế rộng lớn đến 1,800,000 km2 trải dài từ Ecuador-Columbia đến tận phía Bắc của Chile-Argentina mà tàn lụi và chết đi một cách tức tưởi chỉ trong vòng vài chục năm chỉ vì một bi kịch mâu thuẫn tranh giành quyền lợi vua chúa hoàng gia. Sự tan rã của đế chế Inca chắc hẳn là một nỗi đau buồn cho cả một dân tộc Incas đã từng có một thời oanh liệt về chiến sử cũng như về các công trình kiến trúc văn hóa mà họ còn để lại cho hậu thế ngày nay.

Ban nhạc của người nghệ sĩ Peruvian sử dụng các loại nhạc khí riêng biệt. (Hình ATNT Tours & Travel)

Thần Ðiểu Andean Condor vẫn bay trên nền trời xanh biếc của không gian. Thần vừa bay vừa ngẩng đầu nhìn “Cha Trời” vừa ngắm nhìn xuống “Mẹ Ðất.” Thần là con thoi, là kẻ đưa tin giữa Cha Trời Mẹ Ðất. Thần là linh hồn của dân tộc Inca. Lòng tham và sự hẹp hòi của thực dân đã không phá hủy nổi không gian tự do tuyệt đối của Thần Ðiểu “El condor.” Ngàn năm sau, Thần vẫn bay lượn trên không gian núi Andes và nhìn xuống Mẹ Ðất của người Inca như một lời nhắn “Linh hồn Inca vẫn luôn hiện hữu giữa trần thế.” Một người bạn tour guide gửi tặng tôi “lời nhạc viết về El Condor Pasa” của một nghệ nhân Peruvian bằng ngôn ngữ Quechua Inca và đã được chuyển dịch sang Anh ngữ. Tôi chỉ viết lại vài đoạn lời nhạc nói về tâm tư của một người Peruvian-Inca ở thế kỷ 21 để độc giả thưởng thức.

Intiq Churin (English Translation: Children of the Sun)

“I am a son of the Sun, going to those of my race.
I’m one of the children of the Sun, going to my people
I’m a child of the sun, coming for a purpose.
I”ve come to find and gather the people of the Inca nation.
My purpose is to teach our values, and our Quechua language.

Inca people, you are alone in this world, hold my hand.
Inca child, you are not part of this world, come home with me.
If you come and hold my hand, I”ll take you to our homeland.
If you come with me, I”ll teach you our Inca language.

Death o death, do not take me away yet,
I still have a long way to go, I’m searching for my people.
I still have a long way to go, teaching the Inca way.”

Biểu đồ tín ngưỡng tôn giáo của bộ tộc Inca. (Hình ATNT Tours & Travel)

Ngày nay, Thần Ðiểu Andean Condor bay trở lại biên giới của đế quốc Inca xưa cũ. Thần trở thành biểu tượng quốc gia cho các xứ Nam Mỹ như Columbia, Ecuador, Peru, Bolivia, Chile, Argentina.

*Xin ghi lại dưới đây lời bản nhạc “El Condor Pasa (If I Could)” để độc giả có dịp biết qua về lời nhạc do Paul Simon viết năm 1969.

“I’d rather be a sparrow than a snail.
Yes I would.
If I could,
I surely would.
……
Away, I’d rather sail away
Like a swan that’s here and gone.
Its saddest sound.
I’d rather be a forest than a street.
Yes I would.
If I could,
I surely would.
I’d rather feel the earth beneath my feet.
Yes I would.
If I could,
I surely would.”

ATNT Tours xin giới thiệu các chương trình du lịch năm 2015.

Escorted tours

1. Escorted tour: Ðảo quốc Cuba (Arts – Culture – History)
Havana – Soroa – Vinales – Varadero – Trinidad – Cienfuegos
Tour 3: July 22 – 31, 2015
Tour 4: Sep. 23 – Oct. 02, 2015

2. Escorted tour Thổ Nhĩ Kỳ & Hy Lạp (Turkey & Greece)
Greece: Athens – Patmos – Rhodes – Heraklion – Santorini
Turkey: Istanbul – Cappadocia – Pamukkale – Ephasus – Kusadasi
Tour 3: Sep. 09 – 21, 2015

3. Escorted tour South Africa’s Wildlife (Nam Phi Safari)
Johannesburg – Mpumalanga – Kruger National Park – Cape Town – Stellenbosch – Victoria Falls
Tour 3: Sep. 14 – Sep. 28, 2015
Tour 4: Dec. 04 – Dec. 18, 2015

4. Escorted tour South America Luxury: Brazil – Argentina – Peru – Ecuador
Rio De Janeiro – Brazil Iguassu Falls – Argentina Iguassu Falls – Buenos Aires – Lima – Cusco – Sacred Valley – Machu Picchu – Quito
Tour 3: Oct. 03 – Oct. 19, 2015

5. Escorted tour Fiji Island – Tân Tây Lan – Úc
Fiji Island- Auckland -Bay of Islands -Melbourne – Phillip Island – Canberra – Sydney
Tour 2: Oct. 04 – 18, 2015*

6. Escorted Tour: Ðài Loan – Nam Hàn (Seoul + Jeju Island) – Vietnam* (optional)
Tour 3: Sep. 06 – Sep. 17, 2015
Tour 4: Oct. 18 – Oct. 29, 2015

7. Escorted tour: Nam Hàn – Ðài Loan – Nhật Bản Mùa Thu
Khởi hành: Oct. 27 – Nov. 11, 2015

8. Escorted tour: Thailand – Lao – Myanmar – Vietnam*
Khởi hành: Oct. 05 – Oct. 19, 2015

9. Escorted tour: Myanmar – Lao – Thailand – Cambodia – Vietnam*
Yangon – Kyaiktiyo – Heho – Inle – BAGAN – Mandalay – Bangkok – Chiangmai – Chiang Rai – Tam Giác Vàng – Luang Prabang – Siem Reap
Khởi hành: Nov. 06 – Nov. 22, 2015

10.Escorted tour: Thailand – Indonesia – Vietnam*
Bangkok – Phuket- Phang Nga Island- Hey Hey Island – Yakarta – Yogyakarta – Borobudur – Bali
Tour 3: Sep. 17 – Sep. 29, 2015
Tour 4: Dec. 01 – Dec. 13, 2015

11. Escorted tour: Singapore – Malaysia – Indonesia
Singapore – Malacca – Kuala Lumpur -Batu Cave – Ipoh – Penang – Yogjakarta – Borobudur – Jakarta – Bali
Tour 3: Sep. 07 – Sep. 19, 2015
Tour 4: Nov. 28 – Dec. 10, 2015

12. Escorted tour: Myanmar – Indonesia
Yangon – Kyaiktiyo – Heh o- Inle ố Bagan – Mandalay- Jakarta ố Yogyakarta – Borobudur – Bali
Khởi hành: Oct. 05 – Oct. 21, 2015

13. Escorted tour: Dubai – Jordan – Israel
Dubai – Amman- Jarash- Madaba- Mt. Nebo- Petra- Dead Sea (Jordan) – Sea of Galilee- Nazareth- Haifa- Jerusalem- Bethlehem- Dead Sea (Israel)- Jericho- Tel Aviv
Khởi hành: Nov. 10 – Nov. 23, 2015

Xin liên lạc ATNT TOURS
9106 Edinger Ave., Fountain Valley, CA 92708.
Tel: (714) 841-2868 / (888) 811-8988.
Website: www.atnttravel.com