Hệ sinh thái có thể là nhân tạo, thí dụ đô thị là một hệ sinh thái nhân tạo. Hệ sinh thái cũng cần có năng lượng để sống.
Hệ sinh thái là gì?
Hệ sinh thái được định nghĩa một cách tổng quát là một khu vực địa lý trong đó các sinh vật như cây cỏ, thú vật và các vi sinh vật cũng như các vật vô sinh như khí hậu và đất đai cùng sinh sống và tương tác với nhau. Những phần tử của một hệ sinh thái đều chịu ảnh hưởng, trực tiếp hay gián tiếp, của những phần tử khác trong cùng hệ sinh thái.
Những ao hồ hay rừng cây đều là những hệ sinh thái. Ngay như trái đất cũng được coi là một hệ sinh thái trong đó các loài động vật kể cả con người, thực vật và tất cả các loài vô sinh đều chung sống. Hệ sinh thái có thể là nhân tạo, thí dụ đô thị là một hệ sinh thái nhân tạo.
Ranh giới của một hệ sinh thái không nhất thiết phải cố định mà có thể thay đổi theo thời gian. Các hệ sinh thái cũng không phải là những hệ thống khép kín mà luôn có những trao đổi với những hệ sinh thái lân cận. Một loài vật cũng không nhất thiết chỉ sống trong một hệ sinh thái mà có thể di chuyển từ một hệ sinh thái này qua một hệ sinh thái khác. Thí dụ cá hồi là một động vật từ lúc sinh tới lúc chết đã sống trong nhiều hệ sinh thái khác nhau, từ hệ sinh thái nước ngọt lúc mới nở tới hệ sinh thái nước lợ ở cửa sống và hệ sinh thái nước mặn ngoài biển rộng.
Hệ sinh thái hoạt động ra sao?
Tất cả những vật thể sinh động đều cần có năng lượng để tồn tại. Hệ sinh thái cũng cần có năng lượng để sống. Năng lượng căn bản của nhiều hệ sinh thái là ánh sáng mặt trời. Cây cỏ và nhiều loại vi sinh vật có thể hấp thu được năng lượng từ ánh sáng mặt trời để tăng trưởng và sinh sản.
Cây trái là nguồn thực phẩm của nhiều loại động vật. Các động vật nhỏ lại là nguồn thực phẩm cho các động vật lớn. Khi các sinh vật chết thì thân xác trở thành thực phẩm cho các vi sinh vật như vi khuẩn và nấm, rồi trở thành phân bón cho cây cỏ. Đó là chu trình năng lượng di chuyển trong một hệ sinh thái và giúp cho sự hoạt động của các sinh vật trong đó.
Lá cây hút khí cacbon đioxít thải ra từ động vật và vi sinh vật, và sản xuất ra dưỡng khí, một chất liệu tối cần thiết cho sự sinh sống của các động vật.
Các hệ sinh thái luôn thay đổi theo thời gian, nhưng nếu không có yếu tố từ bên ngoài thì hệ sinh thái có thể tồn tại rất lâu. Khi có những biến cố lớn như núi lửa, hỏa hoạn hay hạn hán thì hệ sinh thái có thể bị thiệt hại nặng và phải mất nhiều thời gian mới hồi phục lại được như cũ. Có nhiều khi bị thiệt hại quá nặng không thể phục hồi được như cũ mà biến thành một hệ sinh thái mới hoặc biến mất hoàn toàn.
Các loại hệ sinh thái
Hệ sinh thái rất đa dạng nên không có một cách xếp loại tổng quát cho mọi hệ sinh thái. Tuy nhiên hệ sinh thái có thể xếp loại theo môi trường địa lý như sau.
–Hệ sinh thái nước: Những hệ sinh thái nước là những hệ sinh thái mà môi trường sống là nước. Hệ sinh thái nước lại được chia thành nhiều loại hệ sinh thái tùy theo vùng lạnh, ôn hòa hay nhiệt đới và tùy theo ở gần bờ hay xa bờ. Còn có hệ sinh thái nước mặn và hệ sinh thái nước ngọt. Vì mặt biển bao phủ 71% bề mặt trái đất và biển chứa 97% nước của trái đất nên có rất nhiều hệ sinh thái nước và những hệ sinh thái này rất quan trọng trong vấn đề sinh tồn của muôn loài trên trái đất.
Có những hệ sinh thái nước đặc biệt:
+Hệ sinh thái ngập nước: Đây là vùng đất phẳng có dòng nước ngầm dâng lên làm thành đầm phá hay đầm lầy. Có nhiều sinh vật sống trong hệ sinh thái ngập nước.
+Hệ sinh thái rừng ngập mặn: Đây là những vùng ở ven biển và có nước biển tràn vào và rút ra theo thủy triều. Chỉ một số cây đặc biệt mới có thể sống ở hệ sinh thái rừng ngập mặn.
+Hệ sinh thái rạn san hô: Có thể nói hệ sinh thái rạn san hô là hệ sinh thái phong phú nhất trong các hệ sinh thái nước. Rất nhiều loại hải sản sống trong hệ sinh thái rạn san hô.
-Hệ sinh thái rừng: Rừng là vùng có nhiều cây và động vật. Hệ sinh thái rừng có thể chia làm ba loại: hệ sinh thái rừng nhiệt đới, hệ sinh thái rừng ôn đới và hệ sinh thái rừng lá kim (coniferous forest). Nhiệt đới là vùng khí hậu nóng và nhiều mưa nên có rất nhiều loại cây cỏ và thú vật. Diện tích của rừng nhiệt đới chỉ dưới 2% tổng số diện tích trái đất nhưng chứa tới 50% cây cỏ và động vật trên thế giới. Rừng nhiệt đới sản xuất ra phần lớn dưỡng khí cần thiết cho cuộc sống của các động vật, kể cả con người.
-Hệ sinh thái sa mạc: Sa mạc là những vùng mà lượng nước mưa hàng năm rất ít, nên khô và có ít cây cỏ. Tuy nhiên sa mạc vẫn là một hệ sinh thái đặc biệt với nhiều động vật và thực vật không có ở những hệ sinh thái khác.
Các hệ sinh thái ở Việt Nam
Việt Nam là một nước có nhiều hệ sinh thái khác nhau, được cho là có đa dạng sinh học (biodiversity).
-Hệ sinh thái trên cạn: Hệ sinh thái trên cạn thì có rừng, canh nông và đô thị. Hệ sinh thái canh nông và đô thị phần lớn là nhân tạo. Hệ sinh thái rừng ở Việt Nam đa số là rừng nhiệt đới có rất nhiều loại cây cỏ và động vật. Khu rừng nổi tiếng ở Việt Nam là vườn quốc gia Cúc Phương.
-Hệ sinh thái biển: Việt Nam có trên 3,000 cây số bờ biển nên hệ sinh thái biển cũng rất phong phú. Hệ sinh thái biển ở Việt Nam bao phủ một vùng tới hơn 1 triệu km vuông. Hệ sinh thái biển Việt Nam được chia làm khoảng 20 kiểu hệ sinh thái khác nhau và có khoảng 11,000 loài hải sản.
-Hệ sinh thái rừng ngập mặn: Hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển là một hệ sinh thái rất đặc biệt và có tính đa dạng sinh học cao. Theo mạng cuusaola.vn thì diện tích rừng ngập mặn ở Việt Nam có tới khoảng 200,000 hécta và là một trong những quốc gia có diện tích rừng ngập mặn cao nhất thế giới. Những khu rừng ngập mặn lớn ở Việt Nam là rừng ngập mặn Cần Giờ, rừng ngập mặn Rú Chà-Huế, rừng ngập mặn ở Tam Giang, và rừng ngập mặn ở Cà Mau.
Những hệ sinh thái ở Việt Nam đang bị nguy hại vì sự phát triển bừa bãi không có kế hoạch, nhất là những vụ đốn cây rừng lấy gỗ một cách bất hợp pháp. Muốn bảo vệ những hệ sinh thái đa dạng ở Việt Nam cần phải có những luật lệ bảo vệ hệ sinh thái một cách rõ ràng và phải được thi hành một cách nghiêm chỉnh. (Hà Dương Cự)
Nguồn tài liệu: https://askabiologist.asu.edu, https://prezi.com, https://eco-globe.com, https://cuusaola.vn
[jwplayer V0z7CmaT-YzmDPLlM]
