WASHINGTON, DC (NV) – Vaccine cúm trong mùa 2025–2026 tại Mỹ được đánh giá là kém hiệu quả, không chỉ vì sai lệch chủng virus mà còn do tỷ lệ chích ngừa thấp khi hơn một nửa dân số không tiêm chủng, theo báo cáo công bố của Centers for Disease Control and Prevention (CDC) và được American Hospital Association (AHA) dẫn lại ngày 19 Tháng Ba.
Dữ liệu cho thấy vaccine năm nay chỉ đạt hiệu quả khoảng 30% trong việc giảm nguy cơ nhập viện ở người lớn và 41% ở trẻ em, thấp hơn đáng kể so với mức 40%–60% mà giới y tế thường xem là đạt yêu cầu. Đồng thời, vaccine chỉ giúp giảm 22%–34% nguy cơ phải đến phòng khám hoặc bệnh viện ở người lớn, trong khi con số này ở trẻ em và thanh thiếu niên là 38%–41%.
Một trong những nguyên nhân chính là sự “lệch chủng” giữa vaccine và virus cúm thực tế. CDC cho biết phần lớn ca bệnh mùa này thuộc loại cúm A (H3N2), đặc biệt là biến thể subclade K, không trùng với chủng được sử dụng để sản xuất vaccine.
Bên cạnh đó, chính sách y tế cũng có thay đổi đáng chú ý. Kể từ năm 2010, chính phủ Mỹ khuyến nghị toàn dân từ 6 tháng tuổi trở lên nên chích ngừa cúm hằng năm. Tuy nhiên, trong Tháng Giêng vừa qua, chính quyền Tổng Thống Donald Trump đã ngừng khuyến nghị rộng rãi đối với trẻ em, chuyển sang để phụ huynh và bác sĩ gia đình tự quyết định.
Tiến Sĩ William Schaffner, chuyên gia vaccine tại Đại Học Vanderbilt, nhận định: “Sự bùng phát của biến thể mới này là lý do chính khiến vaccine kém hiệu quả hơn dự kiến.” Ông cho biết thêm biến thể này lây lan nhanh hơn, góp phần làm gia tăng số ca bệnh trong giai đoạn đầu mùa Đông.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng yếu tố khoa học chỉ là một nửa vấn đề. Yếu tố còn lại nằm ở hành vi xã hội, cụ thể là tỷ lệ chích ngừa thấp.
Theo CDC, tính đến cuối Tháng Hai, chỉ khoảng 46.5% người lớn và 48% trẻ em tại Mỹ được chích ngừa cúm. Điều đó có nghĩa là hơn một nửa dân số không được bảo vệ bởi vaccine trong suốt mùa cúm cao điểm. Trong số các ca tử vong ở trẻ em mà tình trạng tiêm chủng được xác định, khoảng 85% chưa được chích ngừa đầy đủ.
Sự hoài nghi về chích ngừa được gieo rắc từ chính người đứng đầu ngành y tế của nước Mỹ, Bộ Trưởng Y Tế Robert Kennedy Jr., được hậu thuẫn từ Tổng Thống Donald Trump, là người gieo rắc nghi ngờ hiệu quả của vaccine COVID-19 trong cuộc tranh cử năm 2020.
Giới chuyên gia cho rằng chính sự kết hợp giữa vaccine kém phù hợp và tỷ lệ tiêm chủng thấp đã tạo điều kiện cho mùa cúm năm nay lan rộng và kéo dài. “Khi vaccine không hoàn toàn trùng khớp, vai trò của tỷ lệ tiêm chủng càng trở nên quan trọng,” một chuyên gia nhận định. “Nếu số người chích ngừa đủ cao, cộng đồng vẫn có thể đạt mức bảo vệ nhất định.”
Mùa cúm 2025–2026 khởi phát sớm và đạt đỉnh vào cuối Tháng Mười Hai, với mức độ nghiêm trọng tại nhiều khu vực được đánh giá là cao nhất trong 20 năm. Tại New York City, giới chức y tế gọi đây là mùa cúm “dữ dội nhất trong hai thập niên.”
Tính đến nay, CDC ước tính đã có ít nhất 27 triệu ca nhiễm, 350,000 ca nhập viện và khoảng 22,000 ca tử vong. Dù số ca nhiễm và nhập viện thấp hơn năm trước, số ca tử vong vẫn tương đương — cho thấy mức độ nguy hiểm của dịch bệnh không giảm.
Mùa cúm năm nay cho thấy một thực tế rõ ràng, khi khoa học dự đoán sai và xã hội phản ứng yếu, hệ thống phòng ngừa sẽ mất hiệu quả kép.
Nếu chỉ có lệch chủng, vaccine vẫn có thể giảm thiểu thiệt hại nhờ tỷ lệ chích ngừa cao. Nhưng khi hơn một nửa dân số không tiêm, lớp “lá chắn cộng đồng” gần như không tồn tại. Khi đó, virus không chỉ lan nhanh hơn mà còn dễ dàng tấn công vào những nhóm dễ tổn thương nhất.
Con số 85% trẻ tử vong chưa được chích ngừa là một cảnh báo rõ ràng. Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở việc vaccine hoàn hảo hay không, mà là ở việc có sử dụng công cụ y khoa sẵn có hay không.
Trong bối cảnh virus cúm liên tục biến đổi, vaccine có thể không phải là giải pháp hoàn hảo. Nhưng khi xã hội từ chối sử dụng ở quy mô đủ lớn, hệ quả không còn là vấn đề y tế mà trở thành một thất bại của chính sách làm giảm nhận thức y tế cộng đồng. (MPL) [kn]
