Ngành Mai
Nhân dịp đoàn nghệ thuật sân khấu Văn Lang sắp ra mắt khán giả vở hát “Thu Sầu Nhả Tơ” của soạn giả Trần Văn Hương, mà tình tiết nói về cuộc đời của ông Cao Văn Lầu, tức nhạc sĩ Sáu Lầu, người đã cho ra đời bản Dạ Cổ Hoài Lang, tiền thân của bản vọng cổ ngày nay được hàng triệu người ưa thích.
Người ta nhớ lại cách đây gần nửa thế kỷ, một sự việc mang ý nghĩa tốt đẹp đã diễn ra trong giới nghệ sĩ và nhiều thành phần liên quan đến hoạt động cải lương. Ðó là việc thiết lập “Hộp Thơ Sáu Lầu” để trợ giúp người nhạc sĩ cha đẻ bản vọng cổ, mà khi về già đã phải chịu vất vả trong cuộc sống nghèo nàn túng thiếu ở Bạc Liêu.
Nhạc sĩ Hai Khuê, giáo sư trường Quốc Gia Âm Nhạc. (Hình: Bộ sưu tập của Ngành Mai)
Số là khoảng cuối năm 1965, ký giả kịch trường Nguyễn Kiên Giang có dịp đi Bạc Liêu, ghé thăm một gánh hát đang diễn ở rạp Chung Bá, vô tình nghe tiếng kèn trống từ một nhà có đám tang. Ông rảo bước đến phía trước nhìn vào thấy một ông già đầu bạc, vóc dáng gầy gò trong bộ đồ bà ba đen đang đánh phèng la.
Một người đi đám nói với nhà báo:
-Anh biết ai không? Ông Sáu Lầu đó, tại Bạc Liêu này đám tang nào cần có âm công đều nhờ giàn kèn của ông Sáu Lầu.
Thật vậy, ông Sáu Lầu năm đó đã 74 tuổi mà phải đi kiếm tiền để sống trong một dàn kèn đám ma. Cái nghề đờn thổi đám ma phải có mặt cạnh quan tài từ ngày đầu tiên tẩn liệm xác chết, cho tới lúc đưa đám tới nghĩa địa mới xong phận sự.
Sau đó thì ký giả Kiên Giang viết lên bài báo nhằm đánh động tâm tư những người nhờ bản vọng cổ mà làm giàu, có cuộc sống sung túc nên “uống nước nhớ nguồn, ăn trái nhớ kẻ trồng cây.”
Bài báo đã có tác dụng rõ rệt, bởi chỉ vài ngày sau thì có những cuộc họp của giới cải lương. Rồi thì một “Tiểu Ban Vận Ðộng Trợ Giúp Nhạc Sĩ Sáu Lầu” được hình thành, do nhạc sĩ Hai Khuê làm trưởng tiểu ban. Tiếp đó thì “Hộp Thơ Sáu Lầu” được thiết lập, đặt tại nhà của nhạc sĩ Hai Khuê ở đường Cao Thắng, Sài Gòn.
Nhiều tờ báo có trang kịch trường cũng nhập cuộc, đã kêu gọi các nghệ sĩ sân khấu, các ca sĩ của hãng dĩa, đài phát thanh, các chủ gánh hát, các chủ nhà xuất bản bài ca, và mọi người có lòng hãy hưởng ứng bằng cách gởi thư an ủi, gởi tặng vật và tiền bạc để gia tăng quỹ nầy.
Không riêng gì những người sống nhờ bản vọng cổ, mà cả những người mộ điệu cũng hưởng ứng. Và đây là một đoạn trong thơ của một người mến mộ (có lẽ là nhà giáo) gởi cho nhạc sĩ Hai Khuê kèm chi phiếu 300 đồng: “Tuy không sống trực tiếp nhờ bản vọng cổ để lấy tiền thù lao qua ngày đoạn tháng, nhưng tôi đã nhờ ‘nó’ mà xoa dịu được những phút thần kinh căng thẳng, sau những giờ mệt nhọc ở nhà trường về. Nó là một liều thuốc bổ của riêng tôi…”
Bởi tôi đã nhận chân giá trị của bản vọng cổ ở một góc cạnh chủ quan – tuyệt tác – nên tôi tri ân bác Sáu Lầu là thế.
Mặc dù tôi không phải là nhạc sĩ chuyên nghiệp, sống thực thụ về ngành ca nhạc, nhưng đã trót “mến điệu” rồi thì không thể giới hạn trong một tầm mức thiển cận. Tiện đây, tôi xin gởi theo tấm ngân phiến 300đ, nhờ anh Võ Văn Khuê nhận hộ, để có dịp chuyển giúp bác Sáu Lầu. Và xin quí anh cũng đừng quên nhắc lại lời tôi thăm hỏi sức khỏe và chúc lão nhạc sĩ được khang an trường cửu.
Tôi không nhớ rõ “Hộp Thơ Sáu Lầu” gây quỹ được bao nhiêu (hình như mấy chục ngàn). Tiểu ban vận động đã tổ chức một buổi hát, đồng thời cử người đi Bạc Liêu rước nhạc sĩ Sáu Lầu lên Sài Gòn trao tiền. Nhạc sĩ xúc động cám ơn…
Chúng tôi nhắc lại buổi hát “Ông Sáu Lầu” sẽ mở màn lúc 7 giờ tối Chủ Nhựt, ngày 22 Tháng Mười Hai 2013 tại rạp Saigon Performing Art Center, Fountain Valley, miền Nam California. Liên lạc lấy vé qua số điện thoại (714) 883-2791.
