NEW YORK (AP) – Ông Mario Cuomo, chính trị gia cấp tiến nổi danh, Thống Đốc tiểu bang New York 3 nhiệm kỳ 1983 – 1994, qua đời hôm Thứ Năm tại tư gia vì chứng bệnh tự nhiên ở tuổi 82.
Thống Đốc tiểu bang New York, ông Mario Cuomo (phải), tại phi cảng quốc tế John F. Kennedy, trong buổi đón tiếp nhà tranh đấu dân quyền Nelson Mandela đến thăm Hoa Kỳ lần đầu tiên ngày 20 tháng 6 năm 1990. (Hình: AP /Charles Rex Arbogast, File)
Chỉ mấy tiếng đồng hồ trước, Andrew Cuomo, con trai của ông, tuyên thệ nhiệm chức Thống Đốc New York nhiệm kỳ thứ hai sau khi tái đắc cử hồi tháng 11.
Sinh trưởng trong gia đình di dân người Ý có một tiệm buôn nhỏ ở khu Queens, ông Mario Cuomo tốt nghiệp luật khoa đại học St. John năm 1956. Năm 1974 thất bại trong cuộc tranh cử đầu tiên vào chức vụ Phó Thống Đốc, ông được tân Thống Đốc Dân Chủ Hugh Carey chỉ định làm Bộ Trưởng Thường Vụ tiểu bang (Secretary of State).
Năm 1978, Mario Cuomo đắc cử Phó Thống Đốc, tới 1982 đắc cử Thống Đốc rồi dễ dàng tái đắc cử năm 1986 và 1990. Trong các nhiệm kỳ của ông, ngân sách tiểu bang tăng từ $28 tỷ lên $62 tỷ. Ông cho lệnh đóng cửa nhà máy điện nguyên tử Shoreham ở Long Island, xây thêm 30 nhà tù và nhiều lần phủ quyết các dự luật tái lập án tử hình. Là giáo dân Công Giáo, cá nhân ông chống việc phá thai, tuy nhiên ông chủ trương để cho người phụ nữ có quyền quyết định và tin rằng tiểu bang không có quyền cấm.
Mario Cuomo nổi tiếng về hùng biện khi đọc bài diễn văn chính trong Đại Hội đảng Dân Chủ năm 1984 mang tựa đề “The Tale of Two Cities,” kể lại kinh nghiệm về cuộc sống tuổi nhỏ trong một cửa hàng tạp hóa của gia đình.
Mặc dầu được sự ủng hộ của nhiều đại biểu Dân Chủ, ông không ra tranh cử và để Walter Mondale thành ứng cử viên của đảng năm 1988.
Năm 1991, ông quyết định bước ra khỏi chiếc máy bay đã mở máy tại sân bay Albany, không đi tham gia cuộc vận động tranh cử sơ bộ ở New Hampshire. Bằng hành động này, ông để ngỏ cánh cửa cho Bill Clinton, một Thống Đốc chưa có tên tuổi ở Arkansas. Thành tích đạt được tại New Hampshire mở đường cho Clinton thắng Tổng Thống đương nhiệm George H.W. Bush để đi đến tòa Bạch Ốc.
Năm 1993, Mario Cuomo từ chối đề nghị của Tổng Thống Clinton chỉ định ông vào vị trí thẩm phán Tối Cao Pháp Viện, và nói rằng ông muốn tiếp tục hoạt động chính trị cho những mục tiêu lý tưởng của đất nước.
Các chính trị gia trên toàn quốc đều ca tụng Mario Cuomo và bày tỏ lời chia buồn với cái chết của ông. Tổng Thống Obama gọi điện thoại phân ưu với Thống Đốc Andrew Cuomo hôm Thứ Năm và gọi cố Thống Đốc Mario Cuomo là “nhà vô địch tiêu biểu của những giá trị cấp tiến, tranh đấu không mỏi mệt cho công bằng xã hội bằng nhân cách, lòng khoan dung, sự thẳng thắn và cố gắng tạo cơ hội cho mọi người.”
Cố Thống Đốc Mario Cuomo sinh ngày 15 tháng 6 năm 1932, qua đời tại nhà riêng ở khu Mahattan hôm 1 tháng Giêng, 2015, sau một cơn trụy tim. Ông có 3 con gái và 2 con trai. (HC)
