Hiếu Chân/Người Việt
Tổng Thống Donald Trump công cán đến California và Nevada trong hai ngày Thứ Ba và Thứ Tư tuần này (ngày 4 và 5 Tháng Tám) để vận động cho các ứng cử viên đảng Cộng Hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ sắp diễn ra. Thành quả trong hơn một năm rưỡi cầm quyền sẽ là trọng tâm mà ông Trump hướng tới giữa lúc các cuộc thăm dò dư luận cho thấy đa số cử tri không hài lòng với tình hình kinh tế hiện nay.
Chỉ còn ba tháng nữa cử tri Mỹ sẽ đi bỏ phiếu. Kết quả bầu cử ở California và Nevada có ảnh hưởng rất lớn tới cán cân quyền lực giữa hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ, tới chương trình nghị sự của ông Trump trong những năm còn lại của nhiệm kỳ tổng thống; cho nên dù đang rất bận rộn với cuộc chiến ở Iran và nhiều vấn đề cốt tử khác, ông Trump vẫn dành thời gian để đi vận động cử tri các tiểu bang miền Tây.
Cả California và Nevada đều sắp bầu cử thống đốc tiểu bang và nhiều vị trí dân biểu liên bang, đại diện các địa hạt 13, 21, 22 và 45 của California, địa hạt 1, 3 và 4 của Nevada. Có lẽ lo ngại triển vọng không tốt đẹp trong kỳ bầu cử sắp tới, ông Trump phải đích thân “Tây du” để thúc đẩy sự ủng hộ đảng của ông.
Thông tin từ trang The Hill cho biết, ông Trump sẽ tham dự tiệc gây quỹ của Ủy Ban Quốc Gia đảng Cộng Hòa (RNC) tại Trump National Golf Club ở Rancho Palos Verdes gần Los Angeles ngày Thứ Ba, rồi đi Las Vegas vào Thứ Tư để quảng bá cho đạo luật One Big Beautiful Bill (OBBB) tại sòng bài Red Rock.
Bà Olivia Wales, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc, cho biết, tại California, Tổng Thống Trump sẽ “quảng bá những thắng lợi mà ông mang lại cho Tiểu Bang Vàng, bất chấp sự lãnh đạo thất bại của đảng Dân Chủ; đó là chương trình giảm thuế cho tầng lớp trung lưu lớn nhất xưa nay, biên giới an toàn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ và tỷ lệ tội phạm lao dốc.”
Tiếc là, ông Trump gặp nhiều thách thức khi muốn dùng lá bài “kinh tế” để vận động cử tri California.
Trump đem thắng lợi cho California?
Nếu chọn ra vài chính sách lớn của ông Trump trong nhiệm kỳ này thì có thể kể đến Đạo Luật OBBB, chương trình tariff đánh thuế cao lên hàng hóa nhập cảng, siết chặt chính sách nhập cư, trục xuất di dân bất hợp pháp và cuộc chiến tranh ở Iran. Những chính sách đó có tác động lớn đến cuộc sống của mọi người Mỹ, không riêng gì người California.
Đạo Luật OBBB giảm thuế đáng kể cho các doanh nghiệp và người giàu có với hy vọng sẽ vực dậy nền công nghiệp của Mỹ, tạo thêm nhiều việc làm; nhưng bù lại, chính phủ phải cắt giảm nhiều chương trình phúc lợi xã hội cho người nghèo. Cắt giảm trợ cấp Obamacare, Medicare, Medicaid, SNAP và mới đây là cắt giảm trợ cấp thuốc kê toa Medicare Part D, giảm chương trình hỗ trợ trẻ em Headstart,… làm người nghèo thêm khó, nhất là người dân một tiểu bang nổi tiếng có chính sách hào phóng cho người yếu thế.
Tariff thực chất là thuế, ngân khố quốc gia có thêm nguồn thu nhưng người tiêu dùng phải trả nhiều tiền hơn cho hàng hóa nhập cảng, kể cả lương thực, thực phẩm. Mỗi lần đi chợ, người dân lại rầu rĩ khi thấy giá các mặt hàng thiết yếu đã tăng thêm một ít so với lần đi chợ trước, đó là một thực tế.
Hãng tin AP nhận định: “Tình trạng lạm phát cao và tâm lý bất an đã làm lu mờ những thành quả trên thị trường chứng khoán cũng như tỷ lệ thất nghiệp thấp trên toàn quốc – những điều mà tổng thống thường xuyên đề cập đến trong những bài phát biểu.”
Chiến tranh Iran không được người Mỹ ủng hộ. Vì chiến tranh, cùng với cả thế giới, người dân Mỹ phải mua xăng với giá cao hơn. Hiện giá xăng bình quân cả nước là $4.1/gallon, tăng gần 37% so với cuối Tháng Hai, khi chiến tranh bắt đầu. California là nơi giá xăng cao nhất nước, bình quân lái xe phải trả khoảng $5.5 mỗi gallon.
Như thường lệ, ông Trump đổ thừa việc xăng tăng giá là do lòng tham của các tập đoàn dầu khí như Chevron và Exxon, chứ không phải do cuộc chiến Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu khí toàn cầu! Quả thực các đại gia dầu khí, gọi là các Big Oil Companies, đã thu lợi khủng khiếp: trong quý 2 vừa qua, lợi nhuận của ExxonMobil đạt $14.5 tỷ, Chevron $12.1 tỷ, gấp ba gấp bốn lần quý trước; nhưng sở dĩ họ có lời nhiều như vậy cũng là nhờ chiến tranh Iran làm tắc nghẽn eo biển Hormuz, đẩy giá dầu thế giới lên cao.
Ngay đến chính sách trục xuất di dân bất hợp pháp và siết chặt nhập cư được ủng hộ rộng rãi cũng có những hậu quả tiêu cực đối với nền kinh tế California. Nhiều nghiên cứu và báo cáo kinh tế ghi nhận, chính sách này gây ra sự thiếu hụt lao động trong nhiều ngành sản xuất quan trọng như nông nghiệp, xây dựng, dịch vụ bán lẻ, khách sạn, chăm sóc y tế… Hậu quả là sản lượng kinh tế của California sụt giảm hàng trăm tỷ đô la, tiền thu vào ngân khố cũng sụt giảm theo, buộc Quốc Hội tiểu bang phải tìm nhiều cách để duy trì nguồn thu như phát hành trái phiếu vay nợ, soạn luật đánh thuế tài sản lên nhóm tỷ phú…
Cuộc sống ngày thêm khó khăn đang xói mòn niềm tin của cử tri chứ không phải là một “thắng lợi” về kinh tế mà ông muốn quảng bá.
Donald Trump đối kháng Gavin Newsom
Tòa Bạch Ốc nói rằng, chuyến công cán California của ông Trump sẽ làm rõ sự trái ngược của ông với Thống Đốc California Gavin Newsom. “Tổng thống sẽ vạch ra sự trái ngược sâu sắc giữa chương trình nghị sự hợp lẽ thường của ông với những chính sách cấp tiến của những người Dân Chủ như Gavin Newsom, người tiếp tục tăng thuế, khuyến khích gian lận tràn lan trong các chương trình do người đóng thuế chi trả, bảo vệ những di dân bất hợp pháp là bọn buôn lậu ma túy, hiếp dâm, và giết người,” bà Olivia Wales nói, theo The Hill. Ông Trump và ông Newsom trái ngược với nhau, chuyện đó ai cũng thấy, nhưng những cáo buộc mà bà Wales nói với báo The Hill liên quan đến những chính sách kinh tế xã hội đã và đang được tranh cãi sôi nổi và chưa thể đi đến kết luận cuối cùng.
Vấn đề người nhập cư chẳng hạn, chính quyền Trump thường xuyên phản đối các đạo luật “tiểu bang trú ẩn” (sanctuary state) của California, coi đó là nguyên nhân dẫn tới tình trạng tội phạm lan tràn và lãng phí nguồn lực công; phía California lại cho rằng người nhập cư có vai trò thiết yếu với nền kinh tế của tiểu bang và phản đối các biện pháp trục xuất di dân một cách thô bạo của chính quyền liên bang. Chưa có bằng chứng California “bảo vệ những di dân bất hợp pháp là bọn buôn lậu ma tuý, hiếp dâm, và giết người” như bị cáo buộc.
Ông Trump ca ngợi chính sách miễn giảm thuế theo Đạo Luật OBBB, đặc biệt là miễn thuế tiền tip và tiền làm thêm giờ (overtime) có lợi cho người trung lưu nhưng phản đối việc ấn định mức lương tối thiểu, vì cho rằng mức lương phải do thị trường quyết định, tăng lương tối thiểu làm giảm số việc làm có thể được tạo ra; trong khi đó California tự hào sẽ đưa mức lương tối thiểu lên $17.40/giờ từ đầu năm 2027, cao hơn hai lần mức bình quân $7.25/giờ ở nhiều tiểu bang khác, ủng hộ nghiệp đoàn và quy định nhiều lợi ích cho người lao động. California cũng là một trong số ít tiểu bang có thuế thu nhập cao hơn mặt bằng chung để tài trợ các chương trình xã hội.
Vụ lường gạt “dịch vụ chăm sóc cuối đời” (hospice fraud) là sự kiện có thật làm rúng động cả nước. Kẻ gian ăn cắp dữ liệu cá nhân người cao niên California, ghi danh họ hưởng dịch vụ ở cơ sở hospice nào đó mà họ không hề biết, từ đó cơ sở nhận tiền trợ cấp từ quỹ Medicare, Medical một cách phi pháp; một số cơ sở hospice còn trả tiền để người cao niên ghi danh nhận dịch vụ dù người đó chưa rơi vào cảnh “thập tử nhất sinh” và cũng không dịch vụ nào được cung cấp. Thiệt hại do bọn lường gạt gây ra cho ngân sách tiểu bang khoảng $267 triệu, ngân sách liên bang khoảng $50 triệu.
Thủ đoạn lường gạt lợi dụng sự lỏng lẻo của chính quyền California trong việc cấp giấy phép mở cơ sở hospice, khiến dịch vụ này nở rộ như nấm sau mưa, rất nhiều cơ sở ra đời chỉ nhằm trục lợi từ quỹ y tế do liên bang chi trả mà không có hoạt động thực tế, cũng không bị kiểm tra giám sát.
Khi thành lập cơ quan chống gian lận trong các chương trình phúc lợi liên bang vào Tháng Ba vừa qua, chính quyền Trump đã lấy vụ gian lận hospice ở California làm mục tiêu chỉ trích. Nhưng trước khi ông Trump để mắt đến, từ năm 2022, chính quyền liên bang và tiểu bang đã thực hiện nhiều biện pháp ngăn chặn thủ đoạn lường gạt này, đình chỉ việc cấp giấy phép mở cơ sở hospice và truy tố 21 tội phạm. Không có bằng chứng cho thấy chính quyền California khuyến khích gian lận dù Tòa Bạch Ốc đã lấy vụ này làm cái cớ để giữ lại khoản tiền $2.1 tỷ đã phân bổ cho các chương trình chăm sóc y tế của California.
Xung khắc giữa ông Trump và ông Newsom chủ yếu liên quan tới chính sách, không chỉ do tính cách. Nhưng trên chính trường, cả hai ông đều không được lòng dân. Thăm dò của Reuters/Ipsos cuối tuần qua ghi nhận chỉ 35% người Mỹ trưởng thành ủng hộ ông Trump, 63% không ủng hộ. Trên bình diện quốc gia, ông Newsom chỉ được 29.6% người Mỹ ủng hộ, 41.7% không ủng hộ, theo khảo sát mà Decision Desk HQ thực hiện hồi Tháng Ba năm nay và ghi nhận, thiện cảm của cử tri dành cho ông thống đốc California đã giảm dần từ đầu năm 2025.
Ông Trump sẽ khó lấy ông Newsom “thất bại” ra thuyết phục cử tri tin vào tài điều hành kinh tế của đảng Cộng Hòa. Cũng thăm dò của Reuters ở trên cho thấy, nếu bầu cử diễn ra hôm nay thì có 42% cử tri đã ghi danh sẽ bầu cho đảng Dân Chủ, 37% bầu cho đảng Cộng Hòa, số cử tri độc lập chọn đảng Dân Chủ nhiều hơn đảng Cộng Hòa tới 12 điểm phần trăm. Và đó mới là nỗi lo chính của ông trong chuyến “Tây du” vất vả này. [kn]
