ORANGE COUNTY, California (NV) – Một cựu lãnh đạo lập pháp tiểu bang California cho rằng các đồng nghiệp Dân Chủ ở Sacramento từ lâu đã bỏ quên nhu cầu nhà ở của tầng lớp trung lưu. Và ông đang đưa ra một kế hoạch để giúp tầng lớp trung lưu mua nhà mới.
Bài viết trên báo Los Angeles Times hôm 30 Tháng Chín nói rằng, phải công nhận Thống Đốc Gavin Newsom và các nhà lập pháp Dân Chủ những năm gần đây đã cố gắng để gỡ bỏ một số rào cản trong xây dựng, nhất là ở kỳ họp vừa kết thúc. Nhưng tốc độ xây dựng vẫn quá chậm so với nhu cầu – và còn xa với lời hứa của Newsom khi tranh cử thống đốc cách đây bảy năm.
Cung không đủ cầu, khiến giá nhà leo thang ngoài tầm với của hàng triệu gia đình trung lưu.
California từ lâu bị chê trách vì chi phí nhà ở tăng vọt, khiến nhiều gia đình trung lưu phải rời “tiểu bang vàng” để tìm nơi sống rẻ hơn.
“Trong nhiều năm qua, nỗ lực của thống đốc và Quốc Hội tiểu bang chủ yếu tập trung vào các chương trình giải quyết tình trạng vô gia cư và nhà ở giá rẻ. Các chương trình này cần trợ cấp ngân sách và bỏ rơi tầng lớp trung lưu,” cựu dân biểu Bob Hertzberg (Van Nuys), từng là chủ tịch Hạ Viện và lãnh đạo đa số Thượng Viện tiểu bang, nhận định.
“Giới trung lưu không thể dành dụm đủ tiền trả trước. Các chương trình hỗ trợ thì phức tạp, thiếu vốn và chỉ dành cho người mua nhà lần đầu.” Ông cảnh báo thêm về hệ quả chính trị: “Những gì đảng Dân Chủ chúng ta chưa làm đủ cho họ. Và họ đang trừng phạt chúng ta qua lá phiếu.”
Thực tế, tầng lớp trung lưu khắp nước Mỹ đang ngả dần sang cánh hữu. Vấn đề nhà ở đắt đỏ xuất hiện ở nhiều tiểu bang, nhưng California chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Tháng Bảy vừa rồi, giá bán nhà biệt lập trung vị (median) tại California là $884,050, theo Hiệp Hội Môi Giới Địa Ốc California (CAR). Tiền trả trước 20% tương ứng $176,810 tiền mặt. Có rất ít cặp vợ chồng trẻ, hay trung niên, có sẵn số tiền này.
Giá nhà trung vị khác biệt nhiều giữa các quận: San Mateo $2.1 triệu; San Francisco $1.6 triệu; Orange $1.4 triệu; Riverside $630,000; Ventura $949,500; Kern $390,000; Sacramento $559,000.
Hertzberg vừa đệ trình một sáng kiến bỏ phiếu cho kỳ bầu cử 2026, cho phép người mua nhà xây mới thuộc tầng lớp trung lưu vay hầu hết tiền đặt cọc.
Thay vì trả trước 20% giá bán bằng tiền mặt, người mua chỉ cần 3% — tức $26,522 dựa trên mức trung vị toàn tiểu bang trong Tháng Bảy — và vay 17% còn lại, tương đương $150,289. Như vậy, sẽ có một khoản vay thế chấp thông thường cho 80% giá trị, cộng thêm khoản vay thứ hai cho phần đặt cọc.
Theo tính toán của Hertzberg, một căn nhà 3 phòng ngủ, 3 phòng tắm ở Santa Clarita giá $700,000 sẽ phải trả $4,253 mỗi tháng cho cả hai khoản vay, giả định lãi suất gộp 7%. Các căn townhouse và condo mới cũng đủ điều kiện. Tháng Bảy, giá trung vị của hai loại nhà này là $647,000.
Tại sao chỉ áp dụng cho nhà xây mới? Hertzberg giải thích: cần “cực kỳ khẩn cấp” để tăng nguồn cung, và chỉ có cách xây thêm. Đồng thời, kế hoạch còn tạo công ăn việc làm cho ngành xây dựng, nhận được ủng hộ từ giới phát triển dự án, nghiệp đoàn thợ mộc và giới môi giới. Các chính quyền địa phương cũng được thêm nguồn thu từ thuế địa ốc và bán hàng.
Ai được coi là thuộc tầng lớp trung lưu?
Đó là các hộ gia đình có thu nhập dưới 200% mức trung vị tại địa phương. Toàn tiểu bang là $193,000, nhưng chênh lệch theo vùng: Palmdale $213,200; Camarillo $262,600; San Bernardino $207,800; Fresno $177,000; San Francisco $311,720.
Khác với nhiều chương trình khác, kế hoạch này không giới hạn người mua lần đầu. Điều kiện cần có chỉ là phải là cư dân California và sống tại căn nhà như nơi ở chính. Không được cho thuê lại. Cơ Quan Tài Chính Nhà ở California sẽ quản lý và triển khai kế hoạch.
“Điều quan trọng nhất, không tốn ngân sách,” Hertzberg nhấn mạnh.
Đạo luật “Middle Class Homeownership” sẽ được tài trợ bằng cách phát hành $25 tỷ trái phiếu doanh thu, tạo quỹ cho vay trả trước. Người vay phải hoàn trả khoản vay thứ hai khi bán hoặc tái cấp vốn căn nhà.
Các ngân hàng thương mại sẽ lo giấy tờ và thu phí tối thiểu. “Làm việc với guồng máy hành chính rất khó, nên chúng tôi để ngân hàng xử lý thủ tục,” Hertzberg nói.
Theo ông, chương trình sẽ tự xoay vòng vốn: người trả nợ sẽ bổ sung vào quỹ để giúp người mua khác. Quỹ $25 tỷ có thể hỗ trợ xây dựng khoảng 150,000 căn nhà mới – hữu ích, nhưng vẫn còn quá ít so với nhu cầu hàng triệu căn ở California.
Dan Dunmoyer, chủ tịch kiêm CEO Hiệp Hội Ngành Xây Dựng California, nhận định: để đạt mục tiêu 3.5 triệu căn nhà như Newsom hứa, mỗi năm phải xây 437,000 căn. Nhưng hiện nay, chỉ xây được 112,000 căn.
Hertzberg nhớ lại khoảng 5 năm trước ông từng đưa ra dự luật khuyến khích sở hữu nhà cho trung lưu. “Nhưng cuối cùng lại bị chồng chất thêm quá nhiều điều khoản trợ cấp và nhóm lợi ích chen vào, nên tôi bỏ cuộc,” ông nói. “Chỉ cần có chút lợi ích trên bàn, các nhóm ấy tìm cách giành lấy.”
“Tôi từng là lãnh đạo đa số Thượng Viện. Tôi biết cách làm. Nhưng tôi không thể có một dự luật chỉ tập trung mỗi cho tầng lớp trung lưu. Hãy giúp họ có nhà. Nhà là nơi tạo ra tài sản. Nhà là giấc mơ.”
Kế hoạch của Hertzberg về cơ bản có lý. Chúng ta đúng khi giúp cựu chiến binh mua nhà. Vậy tại sao không giúp cả tầng lớp trung lưu đang chật vật? (Ng.Tr)[kn]
