Mai Phi Long/Người Việt (tổng hợp)
WASHINGTON, DC (NV) – Phát biểu gần đây của Tổng Thống Joe Biden ám chỉ ông Tập Cận Bình, chủ tịch Trung Quốc, là “nhà độc tài,” trong một buổi gây quỹ ở California làm dấy lên nhiều suy đoán về ý định thật sự của nhà lãnh đạo Mỹ.
Một số ý kiến cho rằng ông Biden dùng thuật ngữ “nhà độc tài” dành cho chủ tịch Trung Quốc là có dụng ý nhằm hạ thấp mối đe dọa do Trung Quốc gây ra, đồng thời hóa giải những lo ngại về thành tích vi phạm nhân quyền của ông Narendra Modi, thủ tướng Ấn Độ, khi ông này thăm Mỹ.
Bài viết này phân tích các nhận xét đối với ông Biden, bối cảnh các tuyên bố, và ẩn ý đằng sau câu nói “nhà độc tài” gây sốc.
Biden ám chỉ Tập là độc tài
Trong buổi gây quỹ hôm Thứ Ba, 20 Tháng Sáu, tại Kentfield, California, Tổng Thống Biden nhắc đến chuyện bắn rơi khinh khí cầu do thám của Trung Quốc bay vào lãnh thổ Mỹ.
“Lý do mà ông Tập vô cùng giận dữ, trước chuyện tôi ra lệnh bắn rơi khinh khí cầu mang đầy dụng cụ do thám, là ông ấy không biết gì về chiếc khinh khí cầu này,” ông Biden đưa ra vấn đề rồi nhận xét: “Thật đó, tôi rất nghiêm túc nói rằng đây là một sự xấu hổ rất lớn đối với các nhà độc tài, khi họ không biết chuyện gì đang xảy ra,” theo nhật báo USA Today tường thuật.
Việc ông Biden mô tả Tập là một nhà độc tài có ý nghĩa quan trọng vì đây là lần đầu tiên tổng thống Mỹ gợi ý rằng một khinh khí cầu của Trung Quốc, bị tình nghi là do thám, đi lạc vào không phận Hoa Kỳ, không phải là một phần trong một kế hoạch gián điệp có chủ ý.
Bằng cách mô tả vụ khinh khí cầu là một chuyện tình cờ nằm ngoài sự kiểm soát của chủ tịch Trung Quốc, Tổng Thống Biden muốn nhắm vào mục đích trấn an dân chúng và thể hiện bản lĩnh của chính quyền ông trong việc đối phó với Bắc Kinh.
Bà Amanda Hsiao, một nhà phân tích cấp cao về Trung Quốc của trung tâm nghiên cứu chiến lược International Crisis Group, cho rằng thông điệp Tổng Thống Biden muốn đưa ra là Mỹ kiểm soát được tình hình và đối thoại với Bắc Kinh trong thế mạnh, theo tờ South China Morning Post (SCMP).
Những nhận xét của ông Biden có thể nhằm mục đích hạ thấp mối đe dọa từ Trung Quốc. Và nó không mâu thuẫn với nhãn quan cho rằng Bắc Kinh là một thách thức hoặc một đối thủ trước mắt đang tìm cách thay đổi trật tự quốc tế mà Mỹ dẫn đầu từ thế kỷ trước tới nay.
Ông Biden không hề “lỡ miệng” khi gọi ông Tập là “độc tài.” Điều này cho thấy nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra một thông điệp cân bằng tinh tế giữa việc vạch ra những khó khăn kinh tế của Trung Quốc trong khi duy trì lập trường mạnh mẽ chống lại tham vọng dẫn đầu thế giới của Bắc Kinh.
Các chuyên gia phân tích cũng cho rằng việc ông Biden gọi ông Tập độc tài cũng là một phần trong chiến lược tái tranh cử của vị tổng thống Mỹ.
Bằng cách xác định Hoa Kỳ mạnh hơn Trung Quốc dưới thời lãnh đạo của mình, Tổng Thống Biden muốn hoá giải những nghi ngờ về sức mạnh Mỹ.
Điều này cũng làm suy yếu quan điểm cho rằng đảng Cộng Hòa tốt hơn khi giải quyết các vấn đề quốc phòng, theo nhận xét của ông Shen Dingli, một học giả chuyên về quan hệ quốc tế tại Thượng Hải, nói với SCMP.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là nhận xét của ông Biden có thể không thuyết phục được những người Mỹ có đường lối cứng rắn với Trung Quốc. Những người này tỏ ra e ngại về cách tiếp cận của ông Biden, theo quan điểm của ông Tok Sow Keat, chuyên gia về quan hệ đối ngoại của Bắc Kinh tại trường đại học University of Melbourne.
Trong khi gọi ông Tập là độc tài, ông Biden lại im lặng trước thành tích của về nhân quyền và tự do báo chí của Thủ Tướng Modi. Điều này khiến nhiềungười cho rằng tổng thống Mỹ muốn lái sự chỉ trích của dư luận Mỹ đối với nhà lãnh đạo Ấn Độ.
Các dân biểu cấp tiến tại Quốc Hội lên tiếng với Toà Bạch Ốc những lo ngại đối với chính phủ của ông Modi. Thủ tướng Ấn Độ bị tố cáo theo dân tộc chủ nghĩa dựa trên nền tảng đạo Hindu (Ấn Độ Giáo) của ông, đàn áp nhóm tôn giáo thiểu số và những tiếng nói quan trọng nước.
Trước câu hỏi là ông Biden có mâu thuẫn khi ám chỉ ông Tập là một nhà độc tài nhưng lại im lặng với ông Modi, tổng thống Mỹ nhấn mạnh sự khác biệt cơ bản giữa quan hệ Mỹ-Trung, nhưng Mỹ và Ấn Độ đều là những nền dân chủ cam kết tôn trọng phẩm giá của mọi công dân.
“Chúng ta tin vào phẩm giá của mỗi công dân, và đó là yếu tố di truyền của nước Mỹ. Và tôi tin rằng đó cũng là di truyền của Ấn Độ,” theo báo mạng Politico, trích dẫn lời Tổng Thống Biden nói trong cuộc họp báo với Thủ Tướng Modi hôm Thứ Năm.
Trong lúc này việc liên minh be bờ chống Trung Quốc gây ảnh hưởng toàn cầu là cần thiết. Vì thế, Mỹ cần kéo Ấn Độ đi cùng hướng, chưa kể việc cần quốc gia đông hơn 1.4 tỷ dân này chia sẻ quan điểm bảo vệ Ukraine trước cuộc chiến tranh xâm lăng của Nga.
Trong chuyến công du cấp nhà nước của thủ tướng Ấn Độ đến Mỹ, ông Modi và ông Biden cam kết tăng cường quan hệ Mỹ-Ấn và tái khẳng định các cam kết khác trên nguyên tắc chung về dân chủ, tự do, và pháp quyền.
Tuyên bố chung nêu bật lo ngại các hành động cưỡng ép và căng thẳng gia tăng, phản đối các hành động gây mất ổn định hoặc đơn phương tìm cách thay đổi hiện trạng bằng vũ lực trong khu vực. Điều này cho thấy điểm chung hội tụ lợi ích giữa hai nước trong việc chống lại các hành động gây bất ổn và không tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Đôi bên cũng ký các thỏa thuận trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm quốc phòng, hợp tác không gian, chất bán dẫn, và khoáng sản quan trọng. Các thỏa thuận này thể hiện quan hệ đối tác ngày càng sâu đậm hơn giữa Mỹ và Ấn Độ cũng như nỗ lực của đôi bên cùng nhau giải quyết các thách thức toàn cầu.
Tóm lại, việc Tổng Thống Biden mô tả ông Tập là một nhà độc tài trước chuyến thăm của ông Modi có thể được coi là một “chiêu thức” nhằm hạ thấp mối đe dọa từ Trung Quốc và trấn an các ý kiến bất đồng trong nước.
Bằng cách miêu tả vụ khinh khí cầu do thám Trung Quốc diễn ra mà “nhà độc tài” không biết, ông Biden làm giảm năng lực kiểm soát chế độ của ông Tập, nhưng lại thể hiện sức mạnh và khả năng kiểm soát tình hình của Hoa Kỳ.
Các tuyên bố chung và thỏa thuận giữa Mỹ và Ấn Độ trong chuyến thăm của ông Modi phản ánh mối quan hệ đối tác ngày càng tăng và các lợi ích chung trong việc duy trì các nguyên tắc dân chủ và chống lại các hành động gây bất ổn trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Chuyên gia Tok Sow Keat nhận định: Lời bình luận của Tổng Thống Biden nêu bật hành động cân bằng một cách tinh tế khi phải đối mặt với việc giảm căng thẳng tạo quan hệ ổn định với Trung Quốc.”
“Hơn nữa, ông Biden làm việc cân bằng này trong lúc hóa giải những vấn đề nhân quyền khi tiếp thủ tướng Ấn Độ trong bối cảnh kinh tế thế giới chưa tìm được cân bằng cần thiết sau các biến động như đại dịch COVID-19 và chiến tranh Nga-Ukraine,” ông Keat nói tiếp. [đ.d.]
