WASHINGTON, DC (NV) – Chính quyền Trump lập luận rằng cuộc chiến tại Iran thực tế đã chấm dứt nhờ vào lệnh ngừng bắn bắt đầu từ đầu Tháng Tư – một cách diễn giải cho phép Tòa Bạch Ốc tránh được việc phải xin sự phê chuẩn từ Quốc Hội, AP đưa tin hôm 30 Tháng Tư.
Khi hạn chót 60 ngày theo đạo luật War Powers Resolution năm 1973 đến hạn vào hôm 1 Tháng Năm, đảng Cộng Hòa, hiện kiểm soát lưỡng viện, không tổ chức bỏ phiếu hay phiên họp nào để buộc Tổng Thống Donald Trump xin Quốc Hội phê chuẩn cuộc chiến Iran, để mặc khung thời hạn pháp lý trôi qua mà không có sự can thiệp, theo AP.
Các nhà lập pháp rời Washington nghỉ một tuần ngay trước hạn chót, sau khi Thượng Viện bác bỏ nỗ lực lần thứ sáu mà phía Dân Chủ đưa ra nhằm chấm dứt chiến sự. Việc không đưa vấn đề ra nghị trường khiến Quốc Hội tránh được một cuộc bỏ phiếu công khai về chiến tranh, nhưng lại có thể gây chia rẽ nội bộ và rủi ro chính trị.
Cách hành xử này được giới quan sát so sánh với tiền lệ trước đây tại Hạ Viện, khi lãnh đạo Quốc Hội không triệu tập bỏ phiếu đối với những hồ sơ nhạy cảm nhằm tránh buộc các dân biểu phải thể hiện lập trường công khai.
Chính quyền ông Trump đưa ra cách diễn giải pháp lý cho rằng luật không còn áp dụng với sự trình bày của ông Pete Hegseth, bộ trưởng Quốc Phòng, nói trong phiên điều trần rằng lệnh ngừng bắn với Iran từ đầu Tháng Tư đồng nghĩa với việc chiến tranh đã “tạm dừng,” và theo cách hiểu của chính quyền, điều này khiến đồng hồ 60 ngày “dừng lại.”
Một giới chức cao cấp trong chính quyền cho biết “các hành động thù địch đã chấm dứt,” viện dẫn việc hai bên không còn trao đổi hỏa lực kể từ ngày 7 Tháng Tư.
Tuy nhiên, thực tế trên thực địa không thay đổi, Iran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, trong khi Hải Quân Mỹ tiếp tục hiện diện tại chỗ trong việc phong tỏa để ngăn Tehran xuất cảng dầu.
Theo đạo luật War Powers Resolution, tổng thống phải xin Quốc Hội phê chuẩn trong vòng 60 ngày kể từ khi bắt đầu hành động quân sự, hoặc chấm dứt kế hoạch hành quân. Luật cho phép gia hạn thêm 30 ngày, nhưng vẫn yêu cầu thông báo và chịu giám sát của Quốc Hội.
Lãnh đạo Cộng Hòa tại Quốc Hội không thúc đẩy hành động nhằm kiểm tra hoặc thách thức lập luận của Tòa Bạch Ốc.
Thượng Nghị Sĩ John Thune (Cộng Hòa-South Dakota), lãnh đạo khối đa số Thượng Viện, cho biết ông không có kế hoạch đưa ra bỏ phiếu cho phép sử dụng vũ lực hoặc can thiệp vào quyết định của chính quyền.
Nhiều thượng nghị sĩ Cộng Hòa bày tỏ ủng hộ hoặc lựa chọn chờ đợi, viện dẫn tính mong manh của lệnh ngừng bắn và nhu cầu cho tổng thống thêm thời gian điều hành chiến sự.
Thượng Nghị Sĩ Kevin Cramer (Cộng Hòa-North Dakota) cho biết ông sẽ ủng hộ nếu tổng thống yêu cầu Quốc Hội phê chuẩn, đồng thời đặt nghi vấn về chính đạo luật War Powers, dấu hiệu cho thấy một số thành viên trong đảng xem nhẹ vai trò giám sát của Quốc Hội.
Dù vậy, nội bộ đảng Cộng Hòa không hoàn toàn đồng thuận.
Thượng Nghị Sĩ Lisa Murkowski (Cộng Hòa-Alaska) nhấn mạnh Quốc Hội cần có vai trò và cho biết trong thời gian sắp tới bà đưa ra một khuôn khổ cho phép sử dụng lực lượng quân sự nếu chính quyền không đưa ra kế hoạch rõ ràng.
Thượng Nghị Sĩ Susan Collins (Cộng Hòa-Maine) bỏ phiếu cùng đảng Dân Chủ để chấm dứt chiến tranh, khẳng định rằng hạn chót 60 ngày là “một quy định,” không phải lựa chọn.
Thượng Nghị Sĩ John Curtis (Cộng Hòa-Utah) tuyên bố không ủng hộ việc tiếp tục cấp ngân sách nếu Quốc Hội không bỏ phiếu phê chuẩn.
Một số thượng nghị sĩ Cộng Hòa khác như ông Thom Tillis (North Carolina) và ông Josh Hawley (Missouri) cũng cho biết họ muốn có một cuộc bỏ phiếu, dù chưa thúc đẩy ngay lập tức.
Những ý kiến này cho thấy sự khác biệt về cách nhìn vai trò của Quốc Hội trong chiến tranh, dù chưa đủ để tạo thành hành động tập thể.
Đương nhiên, phía đảng Dân Chủ bác bỏ cách diễn giải của chính quyền. Thượng Nghị Sĩ Adam Schiff (Dân Chủ-California) cho rằng việc ngừng một phần hoạt động quân sự không làm thay đổi bản chất chiến tranh. Ông nói: “Ngừng sử dụng một số lực lượng trong khi vẫn dùng các lực lượng khác không làm đồng hồ dừng lại.”
Các chuyên gia pháp lý cũng khẳng định không có điều khoản nào trong luật cho phép tạm dừng hoặc chấm dứt đồng hồ 60 ngày chỉ vì có lệnh ngừng bắn.
Sự do dự của đảng Cộng Hòa diễn ra trong bối cảnh công chúng ngày càng bất mãn với cuộc chiến, giá năng lượng tăng và nguy cơ kinh tế suy yếu.
Việc tránh bỏ phiếu công khai giúp các nghị sĩ giảm rủi ro chính trị, nhưng đồng thời làm suy yếu vai trò giám sát của Quốc Hội.
Đạo luật War Powers Resolution được ban hành sau chiến tranh Việt Nam nhằm khẳng định vai trò của Quốc Hội trong quyết định chiến tranh. Văn bản của luật không thay đổi. Điều thay đổi là mức độ sẵn sàng sử dụng quyền đó. (MPL) [dt]
