MANHATTAN, New York (NV) – SpaceX, công ty hỏa tiễn và không gian của tỷ phú Elon Musk, bắt đầu quy trình IPO giao dịch công khai trên sàn Nasdaq hôm Thứ Sáu, 12 Tháng Sáu, huy động $75 tỷ trong đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng lớn nhất lịch sử.
Theo NBC News, cổ phiếu SpaceX giao dịch với mã SPCX tăng hơn 15% chỉ vài phút sau khi mở cửa. Mức tăng này đưa giá trị thị trường của SpaceX lên hơn $2,000 tỷ, đồng thời biến Musk thành người đầu tiên trên thế giới có tài sản $1,000 tỷ. IPO là chữ viết tắt của “Initial Public Offering,” trong tiếng Việt thường gọi là “phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng.” Đây là quy trình một công ty tư nhân lần đầu bán cổ phiếu ra thị trường chứng khoán để công chúng và các nhà đầu tư có thể mua.
Sau IPO, công ty trở thành công ty đại chúng, phải công bố nhiều thông tin tài chính hơn và chịu sự giám sát chặt chẽ hơn của thị trường.
Sự kiện này đánh dấu một thời điểm quan trọng không chỉ cho kỹ nghệ không gian tư nhân, mà còn cho làn sóng đầu tư đang bùng nổ quanh trí tuệ nhân tạo, tức AI.
Trước khi cổ phiếu bắt đầu giao dịch, ông Musk, chủ tịch, CEO và cổ đông kiểm soát SpaceX, rung chuông mở cửa Nasdaq từ trụ sở công ty tại Starbase, Texas, cùng hàng trăm nhân viên. Cùng lúc đó, các giám đốc, nhân viên và nhà đầu tư cũng tham dự lễ tại sàn Nasdaq ở New York.
“Tôi từng cho SpaceX chưa tới 10% cơ hội thành công,” tỷ phú Musk nói trước khi tiếng chuông vang lên. Chủ nhân Tesla nói thêm rằng nếu trước đây có ai bảo công ty này sẽ đạt đến mức hiện nay người đó chắc đang “hút loại ma túy rất mạnh,” vì ông từng nghĩ rằng SpaceX có thể thất bại.
SpaceX được định giá IPO ở mức $135 một cổ phiếu, đưa giá trị công ty lên $1,770 tỷ trước khi giao dịch bắt đầu. Trong phiên đầu, chỉ báo giá có lúc lên tới $175. Đến giữa ngày, cổ phiếu được giao dịch quanh mức $160 sau khi mở cửa ở $150.
Ông Musk thành lập SpaceX năm 2002, khi các vụ phóng hỏa tiễn gần như vẫn do các chính phủ lớn kiểm soát. Từ đó, SpaceX trở thành một trong những công ty quan trọng nhất trong kỹ nghệ không gian. NASA hiện dựa vào SpaceX để đưa phi hành gia và hàng hóa đến và đi khỏi trạm không gian, và công ty được kỳ vọng giữ vai trò then chốt trong kế hoạch đưa NASA trở lại mặt trăng.
Trong nhiều năm, SpaceX kiếm phần lớn doanh thu từ các hợp đồng phóng phi thuyền, hàng hóa và tải trọng cho NASA, quân đội United States và các khách hàng thương mại. Nhưng gần đây, công ty mở rộng mạnh sang các lĩnh vực khác, nổi bật là Starlink, dịch vụ internet vệ tinh, và AI. NBC News cho biết xAI, công ty AI do Musk đồng sáng lập, đã được SpaceX mua lại hồi Tháng Hai.
Việc SpaceX lên sàn diễn ra trong lúc Wall Street đang hưng phấn mạnh với AI. Dù chiến tranh với Iran đã kéo dài sang tháng thứ tư, các chỉ số chứng khoán lớn vẫn lập kỷ lục, phần lớn nhờ cổ phiếu các công ty liên quan đến AI. John Waldron, chủ tịch Goldman Sachs, nói IPO của SpaceX cho thấy thị trường vốn vẫn sẵn sàng tài trợ cho việc xây dựng hạ tầng AI và hạ tầng không gian.
Goldman Sachs là ngân hàng bảo lãnh chính cho đợt phát hành của SpaceX, cùng Morgan Stanley, JPMorgan Chase, Bank of America và Citigroup. Hơn một chục ngân hàng khác cũng tham gia tiến trình này.
Tuy vậy, không phải ai cũng tin vào mức định giá khổng lồ của SpaceX. Các phân tích gia của Morningstar viết trong tuần này rằng công ty được định giá quá cao so với tình hình tài chính. Theo NBC News, SpaceX vẫn chưa có lợi nhuận và chỉ tạo khoảng $19 tỷ doanh thu trong năm ngoái. Morningstar định giá SpaceX ở mức $780 tỷ, thấp xa so với giá trị mà thị trường đang đánh giá cho công ty.
Bà Gwynne Shotwell, tổng giám đốc SpaceX, bác bỏ những hoài nghi đó trong cuộc phỏng vấn với CNBC. Bà nói nhà đầu tư nên nhìn vào thành tích của SpaceX và lịch sử công ty làm được những việc rất khó. Bà Shotwell cũng nhấn mạnh SpaceX không vận hành theo tư duy lợi nhuận từng quý, mà theo tầm nhìn dài hạn.
Đợt IPO này cũng được xem như một cuộc bỏ phiếu niềm tin đối với chính nhà tỷ phú Musk. Ông là một nhân vật gây chia rẽ mạnh trong chính trị và xã hội, đặc biệt qua cách sử dụng mạng xã hội X để thúc đẩy các quan điểm cực hữu và bài ngoại trên toàn cầu, theo NBC News.
SpaceX cho biết trong hồ sơ IPO rằng công ty dự định dành 30% lượng cổ phiếu phát hành cho nhà đầu tư cá nhân thông qua các công ty môi giới như Fidelity, E-Trade của Morgan Stanley, Charles Schwab và SoFi.
IPO của SpaceX là một chiến thắng lớn cho ông Musk, nhưng cũng là bài kiểm tra rất lớn cho thị trường. Một mặt, SpaceX có thành tích thực tế như hỏa tiễn tái sử dụng, hợp đồng với NASA, Starlink, vai trò quốc phòng và tham vọng không gian. Mặt khác, mức định giá hơn $2,000 tỷ đặt rất nhiều kỳ vọng vào tương lai từ AI, internet vệ tinh, thám hiểm mặt trăng, Mars, cho đến hạ tầng không gian.
Vấn đề là thị trường hiện nay không chỉ mua kết quả hiện tại của SpaceX, mà đang mua “giấc mơ Musk” bán ra với một công ty có thể kiểm soát cả hỏa tiễn, vệ tinh, AI, internet toàn cầu và tương lai di chuyển trong không gian. Giấc mơ đó có thể tạo ra một đế chế công nghệ mới. Nhưng nếu lợi nhuận không theo kịp kỳ vọng, IPO lịch sử này cũng có thể trở thành biểu tượng của một cơn sốt đầu tư quá nóng quanh AI và Musk. (MPL) [dt]
