TALLAHASSEE, Florida (NV) – Thống Đốc Ron DeSantis của Florida vừa ký ban hành một đạo luật gây tranh cãi cho phép giới chức tiểu bang quyền hạn chưa từng có trong việc xác định các nhóm dân sự là “tổ chức khủng bố,” theo bản tin cập nhật ngày Thứ Ba, 7 Tháng Tư, của Reuters cho biết.
Sự kiện này ngay lập tức vấp phải sự phản đối quyết liệt từ các tổ chức bảo vệ nhân quyền, làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về sự xói mòn quyền tự do ngôn luận và trình tự pháp lý công bằng dưới bản hiến pháp.
Đạo luật mới do ông DeSantis ký hôm Thứ Hai, trao quyền cho bộ trưởng tư pháp tiểu bang, thống đốc, và nội các quyền xác định bất kỳ tổ chức nào mà họ cho là có hành vi cực đoan là một “tổ chức khủng bố.” Khi một nhóm bị đưa vào danh sách này, thẩm quyền tiểu bang được phép cưỡng bách giải thể tổ chức đó ngay lập tức, phong tỏa mọi nguồn tài trợ từ ngân sách tiểu bang, trục xuất các sinh viên tại các đại học công lập nếu họ có hành vi “cổ xúy” cho các tổ chức bị liệt vào danh sách khủng bố trong hoặc ngoài nước.
Phía ủng hộ: Thống đốc DeSantis và những người ủng hộ cho rằng đây là một khung pháp lý cần thiết để chống lại chủ nghĩa cực đoan và thiết lập cơ chế chịu trách nhiệm trong hệ thống giáo dục. Quyết định này được trình bày như một biện pháp bảo vệ cộng đồng khỏi những tư tưởng bài Mỹ và bài Do Thái mà họ cho là đang lan rộng.
Phía phản đối: Các nhóm vận động quyền của người Hồi Giáo như CAIR gọi đây là một đạo luật “khắc nghiệt” và vi hiến. Tổ chức văn bút PEN America cảnh báo rằng biện pháp này sẽ tạo ra một “hiệu ứng ớn lạnh” (chill effect), gây áp lực khiến người dân sợ hãi không dám bày tỏ quan điểm, tổ chức hội họp, hoặc tiếp cận các luồng tư tưởng khác biệt vì lo sợ bị trừng phạt.
Các học giả luật như Darryl Li, đại học University of Chicago, và Shirin Sinnar, đại học Stanford University, cảnh báo rằng các nỗ lực tương tự tại Florida và Texas “có thể đặt nền tảng cho những hình thức độc tài sâu rộng hơn” tại Mỹ.
Về mặt hiến pháp, đạo luật này chỉ có hiệu lực trong phạm vi tiểu bang Florida và không có giá trị như một danh sách khủng bố cấp quốc gia hay quốc tế.
Thông thường, thẩm quyền xác định tổ chức khủng bố tại Hoa Kỳ được phân cấp rõ ràng:
-Cấp liên bang: Bộ Ngoại Giao có thẩm quyền ấn định các tổ chức khủng bố ngoại quốc (FTO), trong khi Bộ Tài Chính có quyền phong tỏa tài sản của các đối tượng khủng bố toàn cầu theo các sắc lệnh hành pháp. Bộ Nội An (DHS) tập trung vào việc ngăn chặn và điều tra.
-Cấp tiểu bang: Trước đây, các tiểu bang chủ yếu phối hợp với liên bang qua các lực lượng đặc nhiệm chung. Tuy nhiên, đạo luật tại Florida (và các vận hành tương tự tại Texas) đang thiết lập một cơ chế xác định độc lập ở cấp địa phương. Các chuyên gia luật pháp nhận định điều này có thể dẫn đến sự chồng chéo và lạm quyền khi giới chức địa phương tự ý định nghĩa thế nào là “cực đoan” mà không qua các quy trình kiểm soát khắt khe của liên bang.
Chính vì vậy, đạo luật này của Florida được xem là một bước đi “mở rộng biên giới quyền lực tiểu bang” vào lĩnh vực vốn thuộc liên bang.
Tranh cãi lớn nhất về đạo luật này xoay quanh Tu Chính Án Thứ Nhất của Hiến Pháp, bảo vệ quyền tự do ngôn luận.
Các nhà phê bình cho rằng việc trừng phạt sinh viên vì “ủng hộ” một tổ chức có thể đồng nghĩa với việc trừng phạt quan điểm chính trị, khái niệm “cực đoan” không được định nghĩa rõ ràng, dễ dẫn đến áp dụng tùy tiện, và quy trình định danh không có cơ chế xét xử độc lập trước khi áp dụng chế tài.
Ngoài ra, luật cũng có thể đụng đến nguyên tắc “due process,” tức là quyền được xét xử công bằng, khi một tổ chức dân sự bị gắn nhãn khủng bố mà không có quy trình pháp lý minh bạch.
Khi tiêu chuẩn không rõ ràng, ranh giới giữa “an ninh” và “đàn áp” có thể trở nên mong manh. Và như các chuyên gia cảnh báo, tiền lệ này, nếu không bị tòa liên bang kiểm soát, có thể mở đường cho những biện pháp hạn chế tự do ngôn luận rộng hơn trong tương lai. (MPL) [đ.d.]
