PHOENIX, Arizona (NV) – Chính quyền Tổng Thống Donald Trump đang chuẩn bị một kế hoạch 10 năm nhằm áp đặt các đợt cắt giảm nước dọc Colorado River, sau nhiều tháng thúc ép bảy tiểu bang miền Tây tự đạt thỏa thuận nhưng không thành. Kế hoạch này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các tiểu bang California, Arizona, Nevada và nhiều khu vực ở khu vực Tây Nam nước Mỹ, nơi sông Colorado là nguồn nước sống còn cho hàng chục triệu người và hàng triệu acre đất nông nghiệp.
Theo Los Angeles Times, loan tin hôm Thứ Sáu, 15 Tháng Năm, tin tức về kế hoạch sơ bộ của chính phủ liên bang xuất hiện trong một cuộc họp tại Phoenix hôm Thứ Tư.
Ông Tom Buschatzke, giám đốc cơ quan quản trị nguồn nước tiểu bang Arizona, nói giới chức liên bang thông báo giới chức tiểu bang rằng họ đang lên kế hoạch một “khuôn khổ” 10 năm, trong đó có các quy định cụ thể buộc các tiểu bang phải cắt giảm lượng nước sử dụng. Các mức cắt giảm này sẽ được đánh giá lại mỗi hai năm, thay vì khóa chặt trong nhiều thập niên.
Sông Colorado là một trong những nguồn nước quan trọng nhất ở miền Tây Hoa Kỳ, cung cấp nước cho khoảng 35 triệu người và 5 triệu mẫu đất nông nghiệp, từ rặng Rocky Mountains đến miền bắc Mexico. Con sông này cũng là nguồn nước lớn cho miền Nam California và phần lớn các tiểu bang vùng Tây Nam. Tuy nhiên, hai hồ chứa lớn nhất của hệ thống, Lake Mead và Lake Powell, đang cạn kiệt nghiêm trọng. Lake Mead, hồ chứa lớn nhất nước Mỹ, hiện chỉ còn khoảng 30% dung tích và Lake Powell, hồ chứa lớn thứ hai nằm ở biên giới Utah-Arizona, chỉ còn 24% dung tích.
Tình hình càng thêm nghiêm trọng vì mùa đông vừa qua vô cùng ấm và khô. Lượng tuyết ở Rocky Mountains thấp đến mức dòng chảy về Lake Powell trong mùa xuân và mùa hè này được dự báo chỉ bằng 13% mức trung bình, thấp nhất từng được ghi nhận. Lượng tuyết ít đồng nghĩa với ít nước chảy về các hồ chứa, trong lúc nhu cầu nước của dân cư, nông nghiệp và đô thị vẫn rất lớn.
Cho đến nay, California, Arizona và Nevada đề nghị tự nguyện dùng ít hơn khoảng 1.6 triệu acre-foot nước mỗi năm trong hai năm tới. Đề nghị này nhằm giúp cải thiện mực nước thấp tại Lake Mead và điều hành việc chia sẻ nước trong các năm 2027 và 2028. Nhưng ông Buschatzke nói kế hoạch của chính quyền liên bang cho phép cắt giảm bắt buộc lên tới 3 triệu acre-foot mỗi năm tại ba tiểu bang hạ lưu này, tương đương tới 40% tổng hạn ngạch nước của họ. Con số đó gần bằng toàn bộ lượng nước sử dụng của 19 triệu người dân khắp miền Nam California trong năm ngoái.
Ông Buschatzke gọi khả năng cắt giảm bắt buộc lớn như vậy là một viễn cảnh đáng lo ngại đối với Arizona. Tuy nhiên, ông JB Hamby, trưởng đoàn thương lượng của California, lại hoan nghênh hướng can thiệp của liên bang. Ông nói đây là “một cách tiếp cận thông minh,” vì vừa cho phép lập kế hoạch dài hạn, vừa có thể thích ứng thường xuyên với tình hình thủy văn biến động. Theo ông, cách này tốt hơn việc đặt ra các quy định dài hạn dựa trên giả định rồi bị khóa vào đó trong nhiều thập niên.
Bế tắc hiện nay bắt nguồn từ bất đồng giữa ba tiểu bang hạ lưu, California, Arizona và Nevada, với bốn tiểu bang thượng lưu gồm Colorado, Wyoming, Utah và New Mexico. Các tiểu bang thượng lưu đã kêu gọi có một nhà trung gian hòa giải để phá thế bế tắc.
Vấn đề cốt lõi là Colorado River từ lâu bị phân chia quá mức. Thỏa thuận Colorado River Compact năm 1922 hứa cấp nhiều nước hơn khả năng thực tế của con sông. Trong nhiều thập niên, lượng nước bị lấy ra quá nhiều đến mức con sông hiếm khi chảy ra biển. Vùng đồng bằng tại Mexico, từng là một ốc đảo lớn với đầm lầy và rừng cây, nay phần lớn khô cạn. Từ năm 2000, biến đổi khí hậu làm tình trạng khô hạn ở rặng Rocky Mountains nghiêm trọng hơn, khiến con sông tiếp tục thu hẹp.
Nông nghiệp là lĩnh vực sử dụng nhiều nước nhất, chiếm khoảng ba phần tư lượng nước lấy từ Colorado River, phần lớn để trồng các loại cỏ khô làm thức ăn cho gia súc. Trong ba năm qua, các tiểu bang đã dựa vào cắt giảm tự nguyện và tiền liên bang trả cho nông dân đồng ý để ruộng khô một phần trong năm. Nhưng tình trạng khẩn cấp hiện nay cho thấy các biện pháp tự nguyện có thể không còn đủ.
Bureau of Reclamation, cơ quan liên bang thuộc Bộ Nội Vụ, chịu trách nhiệm quản lý tài nguyên nước và phát triển các cơ sở hạ tầng thủy lợi, thủy điện, cho biết đã xác định các yếu tố sơ bộ của một phương án ưu tiên và bắt đầu tham vấn với các tiểu bang, các bộ tộc và Mexico.
Cơ quan này dự kiến công bố quyết định vào mùa hè. Nếu kế hoạch được áp dụng, đây sẽ là bước can thiệp mạnh của liên bang vào một trong những cuộc khủng hoảng nước nghiêm trọng nhất của miền Tây Hoa Kỳ. (MPL)
