WASHINGTON, DC (NV) – Người đóng thuế tại Mỹ đang chịu áp lực từ cả hai phía của nền kinh tế: giá cả tăng chóng mặt ở siêu thị và chi phí vay nợ của chính phủ liên bang tiếp tục tăng cao, có thể cộng thêm hàng chục tỷ đô la vào gánh nặng nợ quốc gia. Financial Times (FT) có bài phân tích hôm Chủ Nhật, 24 Tháng Năm, khi cuộc xung đột Mỹ-Israel với Iran bước sang tuần thứ 12.
Theo đó, chi phí vay mượn của chính phủ đối với một số kỳ hạn nhất định đã chạm mức cao nhất kể từ năm 2007. Diễn biến này xảy ra khi giới đầu tư đồng loạt bán tháo trái phiếu chính phủ do lo ngại về đà tăng của lạm phát.
Những dữ liệu từ FT cho thấy, lợi suất trái phiếu Bộ Ngân Khố Hoa Kỳ kỳ hạn 10 năm đã tăng lên 4.58%, so với mức 4% trước khi chiến tranh bắt đầu, và cao hơn mức 4.13% mà Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội Mỹ (CBO) dự báo cho năm 2026. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm cũng lên mức cao nhất kể từ Tháng Bảy, 2007. Nếu lợi suất kỳ hạn 10 năm duy trì ở mức 4.58% trong bốn tháng còn lại của năm tài khóa, kết thúc ngày 30 Tháng Chín, chi phí vay tăng có thể khiến chính phủ phải trả thêm khoảng $8 tỷ tiền lãi. Nếu mức này kéo dài suốt năm tài khóa 2027, khoản lãi phải trả thêm có thể vượt $30 tỷ.
Vấn đề này không chỉ là mối bận tâm của Phố Wall, bởi vì nó có thể lan ra toàn bộ nền kinh tế, đẩy lãi suất vay mua nhà, chi phí vay của doanh nghiệp và cuối cùng là giá tiêu dùng lên cao hơn. Theo FT, làn sóng bán tháo diễn ra sau khi lạm phát giá sản xuất được báo cáo tăng lên 6% trong Tháng Tư, tạo mối lo ngại rằng người tiêu dùng sẽ tiếp tục đối mặt với giá cả cao hơn trong những tháng tới.
Những bữa ăn ít thịt, ít rau quả
Nỗi lo ngại này hiện rõ trong hành vi của các hộ gia đình. Tờ The New York Times dẫn thăm dò của CNN, cho biết 61% người Mỹ nói rằng họ đã thay đổi cách mua thực phẩm trong những tháng gần đây để giữ chi tiêu trong ngân sách. Cũng theo báo cáo này, 59% người Mỹ cắt giảm các khoản chi cho giải trí và những thứ không thiết yếu. Đa số cử tri Dân Chủ, Cộng Hòa và độc lập đều cho biết họ đã thay đổi thói quen mua sắm ở siêu thị, cho thấy vấn đề khả năng chi trả trở thành áp lực chung, vượt qua ranh giới đảng phái.
Nỗi đau kinh tế càng rõ hơn vì thực phẩm không phải là hàng xa xỉ. Khi các gia đình thay đổi những gì họ mua ở siêu thị, điều đó thường có nghĩa là chuyển sang nhãn hàng rẻ hơn, mua ít thịt hoặc rau quả hơn, bỏ qua những món quen thuộc, hoặc trì hoãn các nhu cầu khác để dành tiền cho bữa ăn căn bản. Với nhiều hộ gia đình, quầy tính tiền ở siêu thị đã trở thành thước đo trực tiếp nhất cho việc các chỉ số kinh tế chính thức có phản ánh đúng đời sống thực hay không.
Theo kết quả thăm dò của Fox News, gần 80% cử tri, bao gồm cả đa số thành viên đảng Cộng Hòa, cho rằng chính quyền Tổng Thống Trump phải chịu trách nhiệm về đợt tăng giá này. Một bộ phận lớn cử tri khác cũng quy trách nhiệm cho các công ty dầu mỏ, cuộc chiến tại Iran và các quy định của chính phủ.
57% cử tri tham gia cuộc thăm dò của Fox News cho rằng các chính sách của ông Trump gây tổn hại cho đất nước. Tỷ lệ này tăng so với mức 51% những người có cùng nhận định cách đây một năm.
Các nhà đầu tư và kinh tế gia cũng cảnh báo rằng gánh nặng nợ từ Washington có thể trở nên khó kiểm soát hơn nếu lãi suất tiếp tục ở mức cao. Trước đó, CBO dự báo tiền lãi mà chính phủ liên bang phải trả có thể tăng hơn gấp đôi, từ $1,000 tỷ vào năm 2026 lên $2,100 tỷ vào năm 2036, trong bối cảnh các nhà lập pháp ít có tiến triển trong việc giảm thâm hụt. Bộ trưởng Bộ Tài Chính Scott Bessent cho rằng dự báo của CBO đánh giá thấp khả năng tăng trưởng của nền kinh tế dưới các chính sách của Tổng Thống Donald Trump, và tăng trưởng nhanh hơn sẽ giúp giảm gánh nặng cho người nộp thuế.
Nhưng một số nhà đầu tư tỏ ra bi quan hơn, theo tìm hiểu của FT. Ông Bill Campbell, nhà quản lý danh mục đầu tư tại DoubleLine, cảnh báo rằng đường đi của nợ công có thể trở thành một “vòng xoáy tự củng cố” nếu chi phí vay cao buộc chính phủ phải vay thêm chỉ để trả lãi cho khoản nợ hiện có. Ông Bob Michele, giám đốc đầu tư nhóm thu nhập cố định toàn cầu của JPMorgan Asset Management, nói rằng lợi suất tăng phản ánh niềm tin của thị trường rằng các ngân hàng trung ương đang “ngồi yên” và lo ngại rủi ro kinh tế hơn là rủi ro lạm phát. Ông nói thêm rằng các “bond vigilantes” – những nhà đầu tư bán trái phiếu khi lo ngại chính sách tài khóa hoặc tiền tệ, quay trở lại và có thể khiến chi phí vay trở nên đau đớn hơn nếu các ngân hàng trung ương không phản ứng.
Các nhà hoạch định chính sách không có nhiều lựa chọn dễ dàng. Bộ Tài Chính có thể dựa nhiều hơn vào nợ ngắn hạn, nhưng ông Campbell ví cách làm đó như dán “một miếng băng cá nhân” lên vết thương vẫn đang chảy máu. Một số nhà đầu tư bàn đến khả năng Cục Dự Trữ Liên Bang áp dụng một phiên bản của Operation Twist, tức chiến lược bán nợ ngắn hạn và mua nợ dài hạn để tác động đến chi phí vay. Ông Robert Dishner, nhà quản lý danh mục đầu tư cao cấp tại Neuberger Berman, nói biện pháp này “có thể làm được” nhưng không đơn giản, và mục tiêu có lẽ là kiểm soát tốc độ tăng lợi suất hơn là chặn đứng hoàn toàn mức tăng.
Nhìn chung, các con số vẽ nên một bức tranh đáng lo ngại: trong khi chính quyền ở Washington đang tranh luận về nợ công, thâm hụt và chi phí tài trợ chiến tranh, hàng triệu người Mỹ đã phải “thắt lưng buộc bụng.” Nợ quốc gia có thể được tính bằng hàng nghìn tỷ đô la, nhưng với nhiều gia đình, khủng hoảng được đo qua từng hóa đơn đi chợ. (K.L) [dt]
