WASHINGTON, DC (NV) – Mỹ và Trung Quốc đang thảo luận một số biện pháp nhằm tăng cường liên lạc giữa quân đội hai nước và có thể công bố những bước tiến mới khi Chủ Tịch Tập Cận Bình đến Washington gặp Tổng Thống Donald Trump vào tuần tới, một dấu hiệu hòa dịu hiếm hoi giữa lúc hai cường quốc vẫn đối đầu gay gắt về Đài Loan, thương mại, công nghệ và cuộc chiến Iran. Nhật báo South China Morning Post (SCMP) ngày Thứ Năm, 17 Tháng Chín, dẫn nhiều nguồn thạo tin cho biết hai bên đang tìm cách mở thêm các kênh liên lạc quân sự và củng cố những cơ chế hiện có.
Một trong những đề nghị đang được thảo luận là khởi động lại đối thoại kiểm soát vũ khí mà Bắc Kinh đình chỉ năm 2024 để phản đối việc Washington bán vũ khí cho Đài Loan. Theo SCMP, các cuộc đối thoại mới có thể có sự tham gia trực tiếp của giới quân sự hai nước. Các viên chức quân sự Mỹ và Trung Quốc cũng đã tăng đáng kể mức độ và tần suất tiếp xúc trong những tháng gần đây.
Nếu được thực hiện, việc mở rộng liên lạc quân sự có ý nghĩa đặc biệt trong một quan hệ mà chiến hạm và chiến đấu cơ hai bên thường hoạt động gần nhau tại Tây Thái Bình Dương. Các đường dây liên lạc trực tiếp có thể giúp Washington và Bắc Kinh nhanh chóng trao đổi khi xảy ra va chạm hoặc sự cố, giảm nguy cơ một tính toán sai lầm biến thành đối đầu quân sự.
Tổng Thống Trump cho biết ông dự kiến gặp Chủ Tịch Tập ngày 24 Tháng Chín. Đây sẽ là lần thứ hai hai nhà lãnh đạo gặp nhau trong năm nay, sau chuyến đi của Trump đến Bắc Kinh hồi Tháng Năm, và là chuyến thăm Tòa Bạch Ốc đầu tiên của Tập trong khoảng một thập niên. Phía Trung Quốc tính đến ngày 17 Tháng Chín chưa chính thức xác nhận ngày họp, nhưng Ngoại Trưởng Vương Nghị và người đồng nhiệm phía Mỹ là Marco Rubio đã điện đàm để chuẩn bị cho các cuộc tiếp xúc cấp cao.
Ông Vương Nghị nói hai nước cần “tăng cường liên lạc, thúc đẩy hợp tác, kiểm soát bất đồng” và tôn trọng những “lợi ích cốt lõi” của nhau. Chính cụm từ “lợi ích cốt lõi” làm nổi bật trở ngại lớn nhất đối với bất kỳ sự hòa dịu quân sự nào: Đài Loan. Bắc Kinh xem Đài Loan là vấn đề trung tâm trong quan hệ với Washington và chưa từ bỏ khả năng sử dụng vũ lực để kiểm soát hòn đảo.
Reuters cho biết các đồng minh Mỹ tại Asia đang theo dõi hội nghị Trump-Tập đặc biệt chặt chẽ vì lo ngại Washington có thể thay đổi lập trường về Đài Loan để đổi lấy những thỏa thuận kinh tế với Bắc Kinh. Trump từng cho biết Tập liên tục đặt vấn đề bán vũ khí cho Đài Loan trong cuộc gặp hồi Tháng Năm. Một gói vũ khí Mỹ dành cho Đài Loan trị giá tới $14 tỷ vẫn chờ Trump chấp thuận, và chính ông từng gọi gói này là một “con bài thương lượng.”
Bắc Kinh cũng muốn Washington thay đổi cách diễn đạt lâu nay từ “không ủng hộ Đài Loan độc lập” sang tuyên bố rõ ràng rằng Mỹ “phản đối Đài Loan độc lập.” Reuters cho biết bất kỳ thay đổi nào như vậy cũng có thể gây tranh cãi lớn tại Quốc Hội và làm các đồng minh Mỹ trong khu vực lo ngại.
Ngoài Đài Loan, Trump và Tập dự kiến bàn về thương mại, thuế quan, đất hiếm, việc Trung Quốc mua máy bay Boeing và nông sản Mỹ, trí tuệ nhân tạo, fentanyl và cuộc chiến Iran. Washington đặc biệt muốn Bắc Kinh sử dụng ảnh hưởng đối với Tehran. Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất mua dầu Iran, nhưng đến nay Bắc Kinh chưa cho thấy sẵn sàng gây áp lực mạnh theo yêu cầu của Mỹ.
Việc Mỹ và Trung Quốc muốn tăng liên lạc quân sự không có nghĩa hai bên đang tiến tới một liên minh hay chấm dứt cạnh tranh. Ý nghĩa thực tế hơn là cả Washington lẫn Bắc Kinh đều có lợi ích trong việc ngăn một sự cố quân sự ngoài ý muốn vượt khỏi tầm kiểm soát.
Điểm cần theo dõi tại hội nghị là liệu việc cải thiện quan hệ quân sự có đi kèm những thay đổi về Đài Loan hay không. Đối thoại và đường dây liên lạc có thể giảm nguy cơ chiến tranh do hiểu lầm, nhưng không giải quyết được nguyên nhân căn bản của căng thẳng: Bắc Kinh vẫn xem Đài Loan là lợi ích cốt lõi, trong khi Washington tiếp tục là nguồn cung cấp vũ khí quan trọng nhất cho hòn đảo.
Vì vậy, một thỏa thuận mở thêm đường dây quân sự có thể là bước giảm rủi ro đáng kể. Nhưng thử thách thật sự sẽ nằm ở việc hai bên có thể quản lý những bất đồng ngày càng lớn mà không biến sự cạnh tranh thành xung đột hay không. (MPL)
