WASHINGTON, DC (NV) – Tổng Thống Donald Trump hôm Thứ Năm, 23 Tháng Bảy bất ngờ thêm điều kiện vào thỏa thuận nguyên tử với Saudi Arabia, đó là vương quốc này phải bình thường hóa quan hệ với Israel thông qua Hiệp định Abraham (Abraham Accords).
Đây là điều kiện quan trọng không được đề cập hôm Thứ Tư, khi chính quyền ông Trump công bố chuẩn thuận cho phép Saudi Arabia tự làm giàu uranium cho lò phản ứng dân sự mà không cần đáp ứng tiêu chuẩn giám sát quốc tế cao nhất, theo NBC News.
Tổng Thống Trump viết trên Truth Social rằng thỏa thuận “hoàn toàn phụ thuộc vào việc Saudi Arabia gia nhập Hiệp định Abraham rất được tôn trọng và thành công,” đồng thời nói thêm rằng sẽ “không có việc làm giàu uranium” theo thỏa thuận này và làm rõ rằng thỏa thuận “chỉ liên quan đến mục đích phi quân sự.”
Các nhà lập pháp và chuyên gia đã bày tỏ lo ngại rằng thỏa thuận hạt nhân dân sự có thể thúc đẩy tình trạng phổ biến vũ khí hạt nhân tại Trung Đông.
Theo Wall Street Journal (WSJ), thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt trong cuộc họp báo hôm Thứ Năm cho biết tổng thống trước đó đã thảo luận về điều kiện này “nhiều lần” với các đồng minh Ả Rập và Vùng Vịnh của Hoa Kỳ.
“Tổng thống luôn là người đưa ra quyết định cuối cùng về thỏa thuận,” bà Leavitt nói. “Ông ấy đã tuyên bố rằng nếu họ không tham gia Hiệp định Abraham thì thỏa thuận sẽ bị hủy bỏ. Vì vậy, chúng tôi sẽ tiếp tục thảo luận vấn đề này với phía Saudi Arabia trong thời gian tới.”
Đại sứ quán Saudi Arabia tại thủ đô Washington chưa phản hồi yêu cầu bình luận của truyền thông.
Việc Tổng Thống Trump bất ngờ bổ sung điều kiện “bình thường hóa quan hệ với Israel” đã đánh dấu một bước ngoặt bất ngờ. Điều kiện này vốn đã được thiết lập trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump và được ký kết bởi một số quốc gia có đa số dân theo Hồi Giáo, bao gồm Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất và Bahrain, cùng Sudan và Morocco. Mở rộng các thỏa thuận này trên khắp Trung Đông là mục tiêu lâu dài của ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai, theo NBC.
Chưa rõ điều kiện tiên quyết mới này có thể ảnh hưởng như thế nào đến thỏa thuận vừa được ký kết một ngày trước đó. Saudi Arabia từ lâu đã khẳng định sẽ không bình thường hóa quan hệ với Israel cho đến khi có một đường lối rõ ràng hướng tới việc thành lập nhà nước Palestine.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã bác bỏ ý tưởng về việc thành lập nhà nước Palestine, nhưng văn phòng của ông cho biết trong một tuyên bố rằng việc Saudi Arabia tham gia Hiệp định Abraham “là một bước nhảy vọt lịch sử vì hòa bình ở Trung Đông.”
Tờ WSJ dẫn lời ông Michael Ratney, cựu đại sứ Mỹ tại Saudi Arabia và đại diện lâm thời tại Israel dưới thời chính quyền Tổng Thống Biden, cho biết tuyên bố của ông Trump là điều bất ngờ và khó có khả năng làm thay đổi tính toán của Saudi Arabia về việc bình thường hóa quan hệ với Israel.
“Hoặc là ông Trump đã không đọc thỏa thuận trước khi ký, hoặc nội các của ông không thực sự đại diện cho quan điểm của ông, hoặc ông đang cố gắng xử lý những chỉ trích – cả trong nước lẫn từ phía Israel – nảy sinh ngay khi thỏa thuận được ký kết,” ông Ratney, hiện là cố vấn cấp cao tại Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược Và Quốc Tế (CSIS) nhận định. (KL)
