WASHINGTON, DC (NV) – Chỉ hai ngày sau khi đứng trước Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc tuyên bố nước Mỹ phải “ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản,” Tổng Thống Donald Trump hôm Thứ Năm, 24 Tháng Chín, lại dùng một ngôn ngữ hoàn toàn khác để nói về Trung Quốc, khi gọi quốc gia cộng sản này là một “đồng minh” của Mỹ trong Thế Chiến II và ca ngợi lịch sử hai nước từng chiến đấu bên nhau.
Trong lễ đón Chủ Tịch Tập Cận Bình tại Tòa Bạch Ốc, ông Trump nói việc theo đuổi những lợi ích chung kết nối người dân Mỹ và Trung Quốc “vượt qua những đại dương bao la, những khoảng cách rất lớn, nhiều khác biệt, và thậm chí khiến chúng ta trở thành đồng minh trong Thế Chiến II,” nhật báo South China Morning Post (SCMP) tường trình.
Ông Trung đặc biệt nhắc tới phi đội Flying Tigers, những phi công tình nguyện Mỹ đến Trung Quốc năm 1941, trước khi Mỹ chính thức tham chiến, để chiến đấu chống lực lượng Nhật và bảo vệ các thành phố cùng những tuyến tiếp tế của Trung Quốc. “Cũng như nhân dân hai nước chúng ta đã cùng làm việc để chiến thắng cuộc chiến đó, Chủ Tịch Tập và tôi sẽ tiếp tục cùng nhau xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho cả hai quốc gia,” ông Trump nói.
Ông Tập lập tức tiếp nhận chủ đề lịch sử ấy nhưng đi xa hơn, trực tiếp nhắc đến Nhật.
Tại buổi quốc yến ở Toà Bạch Ốc tối Thứ Năm, nhà lãnh đạo Bắc Kinh nói trong cuộc chiến chống Nhật, binh sĩ và thường dân Trung Quốc đã cứu hàng trăm phi công Mỹ với cái giá là sinh mạng của hàng trăm ngàn người Trung Quốc. Ông mô tả quan hệ hai nước trong chiến tranh là “một tình hữu nghị được tôi luyện bằng máu và lửa” và nói tình hữu nghị ấy “chắc chắn sẽ được truyền lại qua nhiều thế hệ.”
Buổi sáng cùng ngày, ông Tập cũng nói quân đội hai nước từng “sát cánh chiến đấu chống lại sự xâm lược của chủ nghĩa phát xít,” và khẳng định cả người Trung Quốc lẫn người Mỹ đều không quên lịch sử đó.
“Đồng minh” hôm qua của Mỹ lại là đối thủ của đồng minh hôm nay
Điểm nhạy cảm nằm ở chỗ Nhật, kẻ thù chung của Mỹ và Trung Quốc trong Thế Chiến II, ngày nay là một trong những đồng minh an ninh quan trọng nhất của Washington tại Châu Á.
Chỉ hai ngày trước khi ông Tập được tiếp đón tại Tòa Bạch Ốc, bà Sanae Takaichi, thủ tướng Nhật, gặp ông Trump bên lề Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc và nói bà muốn nhân cơ hội này “chứng minh với thế giới” sức mạnh của liên minh Mỹ-Nhật.
Bối cảnh càng nhạy cảm hơn vì quan hệ Trung Quốc-Nhật đang căng thẳng. Bắc Kinh và Tokyo tranh cãi về lịch sử chiến tranh, đất hiếm và đặc biệt là Đài Loan. Quan hệ hai nước xấu đi sau khi bà Takaichi nói một cuộc khủng hoảng Đài Loan có thể đe dọa sự tồn vong của Nhật và dẫn đến phản ứng quân sự. Trung Quốc sau đó yêu cầu bà xin lỗi và áp dụng các biện pháp trả đũa.
Vì vậy, việc tổng thống Mỹ đứng cạnh ông Tập và nhấn mạnh rằng Mỹ-Trung Quốc từng là “đồng minh” chống Nhật không chỉ là một bài học lịch sử vô hại. SCMP ghi nhận cách dùng chữ này gây chú ý trong truyền thông Nhật khi tường thuật lại tờ The Japan Times cho rằng phát biểu của ông Trump có thể khiến Tokyo “nhướng mày.”
Tuy nhiên, cũng cần phân biệt rõ ông Trump nói Trung Quốc là “đồng minh” trong bối cảnh lịch sử của Thế Chiến II, chứ không tuyên bố Trung Quốc hiện nay là đồng minh theo nghĩa hiệp ước quân sự. Mỹ hiện có hiệp ước an ninh với Nhật, còn với Trung Quốc thì không.
Từ “Trung Quốc là mối đe dọa” đến “chưa bao giờ hòa hợp tốt hơn”
Sự thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở ngôn ngữ chính trị của ông Trump.
Trong nhiều năm, Trung Quốc là một trong những mục tiêu bị tấn công thường xuyên nhất trong thông điệp “America First” của ông, là nguyên nhân gây thâm hụt thương mại, mất việc làm sản xuất, fentanyl, công nghệ, đánh cắp sở hữu trí tuệ và cạnh tranh chiến lược. Chính quyền Trump từ năm 2025 mở lại cuộc chiến thuế quan với Bắc Kinh, trước khi hai bên chuyển sang đình chiến và thương lượng. Reuters cho biết chính sách thuế quan đã trải qua nhiều vòng leo thang và nhượng bộ, trong khi quyền kiểm soát của Trung Quốc đối với đất hiếm tạo cho Bắc Kinh một đòn bẩy đáng kể đối với Washington.
Nhưng tại quốc yến lần này, ông Trump lại nói với ông Tập rằng muốn xây dựng một quan hệ mang lại “thịnh vượng và an ninh cho các thế hệ tương lai” giữa hai quốc gia. Sự tương phản còn rõ hơn vì ngày 22 Tháng Chín, chỉ hai ngày trước lễ đón ông Tập, Tòa Bạch Ốc quảng bá bài diễn văn Liên Hiệp Quốc của ông Trump bằng thông điệp America sẽ “ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản.”
AP cũng ghi nhận nghịch lý này trong khi ông Trump và các đồng minh chính trị tiếp tục sử dụng chữ “communist” như một nhãn tấn công đối thủ chính trị trong nước trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, ông đồng thời dành nghi lễ cấp nhà nước và những lời lẽ đặc biệt nồng ấm cho lãnh đạo của quốc gia cộng sản quyền lực nhất thế giới.
Các khẩu hiệu “chống Trung Quốc” nên được hiểu thế nào?
Hai điều có thể cùng tồn tại: một chính quyền có thể cạnh tranh quyết liệt với một quốc gia trong thương mại, công nghệ và an ninh nhưng vẫn hợp tác ngoại giao với quốc gia đó. Washington từng làm như vậy nhiều lần với các đối thủ chiến lược. Vì thế, việc ông Trump tiếp ông Tập hoặc tìm kiếm thỏa thuận với Trung Quốc, tự nó không chứng minh những lập trường cứng rắn trước đây đã biến mất.
Nhưng ngôn ngữ của ông Trump lần này đặt ra một vấn đề khác, đó là khoảng cách giữa khẩu hiệu chính trị trong nước và cách hành xử hiện thực với một cường quốc đang cạnh tranh vị thế thống trị toàn cầu.
Nếu “Trung Quốc” hay “chủ nghĩa cộng sản” được trình bày trong vận động chính trị tranh cử như một mối nguy gần như tuyệt đối, thì hình ảnh ông Trump trải thảm đỏ cho ông Tập, nhắc lại tình “đồng minh,” ca ngợi lịch sử hữu nghị và nói hai nước “chưa bao giờ hòa hợp tốt hơn” cho thấy những khẩu hiệu chống Trung Quốc phải được đọc trong ít nhất hai tầng: Một tầng là thông điệp vận động chính trị trong nước; tầng kia là sự lệ thuộc Bắc Kinh về thương mại, đất hiếm, nông sản, chuỗi cung ứng và nhiều hồ sơ an ninh quốc tế. (MPL) [dt]
