WASHINGTON, DC (NV) – Một thỏa thuận sơ bộ về hòa bình giữa Mỹ và Iran được loan báo hôm Chủ Nhật, 14 Tháng Sáu. Theo đó, hai bên sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày, mở lại eo biển Hormuz có ý nghĩa chiến lược và khởi động vòng đàm phán mới về chương trình hạt nhân của Iran.
Tuy nhiên, đây chỉ là bước khởi đầu. Những vấn đề khó khăn nhất, vốn là mục tiêu của Tổng Thống Donald Trump đề ra khi cuộc chiến bắt đầu vào ngày 28 Tháng Hai, vẫn chưa được giải quyết mà chỉ được tạm hoãn, theo AP và PBS ghi nhận.
Tổng Thống Donald Trump ca ngợi đây là một thành tựu ngoại giao lớn, cho rằng các chính quyền tiền nhiệm đều thất bại trong việc đạt được hòa bình với Iran. Chuyên gia Karim Sadjadpour của Quỹ Carnegie Vì Hòa Bình Quốc Tế nói với PBS, bản ghi nhớ hiện nay “về bản chất chỉ là sự tạm dừng của một cuộc chiến nóng,” đồng thời cảnh báo rằng các vấn đề gai góc nhất đã bị đẩy sang các cuộc đàm phán trong tương lai.
Israel tuyên bố sẽ không rút quân khỏi Lebanon
PBS đưa tin, sự thành công của thỏa thuận này phụ thuộc ít nhất một phần vào diễn biến tại Lebanon. Iran nhiều lần nhấn mạnh rằng hòa bình lâu dài chỉ có thể đạt được nếu xung đột tại Lebanon cũng chấm dứt. Vụ Israel ném bom vùng ngoại ô phía Nam Beirut hôm Chủ Nhật đã làm nguy hiểm tiến trình đàm phán, trong khi một cuộc tấn công trước đó đã dẫn đến việc Iran và Israel đáp trả nhau.
Trong khi đó, Bộ Trưởng Quốc Phòng Israel Katz cho biết nước này có kế hoạch duy trì sự hiện diện “vô thời hạn” tại các vùng lãnh thổ mà họ đang kiểm soát ở Lebanon, Syria và Gaza. Ông Katz cũng cảnh báo rằng nếu Iran tấn công Israel để trả đũa các cuộc oanh tạc của nước này tại Lebanon, Israel sẽ giáng đòn tấn công Iran với “sức mạnh to lớn.”
Israel đã không tham gia vào thỏa thuận khung giữa Mỹ và Israel, tuyên bố sẽ tiếp tục các chiến dịch quân sự nhằm vào Hezbollah tại Lebanon. Nếu giao tranh tại Lebanon tiếp diễn, lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran có thể nhanh chóng đối mặt với nguy cơ đổ vỡ.
Chương trình hạt nhân của Iran
Thỏa thuận chỉ quy định thời hạn đàm phán 60 ngày, chưa giải quyết các câu hỏi quan trọng về làm giàu uranium, việc dỡ bỏ trừng phạt cũng như số phận của kho uranium làm giàu ở mức cao của Iran.
Phó Tổng Thống JD Vance phát biểu với Fox News rằng thỏa thuận sơ bộ này bao gồm cam kết bảo đảm Iran sẽ không bao giờ chế tạo, tìm cách sở hữu hay mua vũ khí hạt nhân.
Theo Reuters, trong thời gian chờ đạt được thỏa thuận cuối cùng, Iran sẽ tạm dừng các hoạt động hạt nhân, không tiếp tục làm giàu urani hay mở rộng các cơ sở hạt nhân. Mỹ cũng đã đồng ý để Iran pha loãng kho dự trữ urani đã được làm giàu ở mức độ cao ngay tại trong nước, theo khuôn khổ một thỏa thuận toàn diện trong tương lai.
Ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào cũng phải bảo đảm Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân trong tương lai. Trong khi đó, Tehran tiếp tục khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ phục vụ mục đích hòa bình và mong muốn nhận được các nhượng bộ kinh tế cũng như giải phóng tài sản bị phong tỏa.
Sự khác biệt này báo hiệu các cuộc đàm phán sắp tới sẽ rất phức tạp, theo AP.
‘Thay đổi chế độ’
CNN đề cập đến vấn đề “thay đổi chế độ” mà Tổng Thống Trump từng nhắc đến vào thời gian đầu cuộc chiến nhưng sau này đã rút lại. Theo CNN, Mỹ và Israel thất bại trong việc tiêu diệt chế độ Iran sau khi ám sát lãnh đạo tối cao trước đây của Iran, Ali Khamenei, dường như cũng báo hiệu những căng thẳng trong tương lai có thể làm bùng phát lại chiến tranh.
Còn bên trong Iran, nếu chiến tranh suy giảm đúng như thỏa thuận, sự chú ý sẽ chuyển sang việc liệu chế độ còn lại có bị suy yếu nghiêm trọng bởi chiến tranh và lệnh cấm vận của Mỹ hay đã được củng cố bởi sự tồn tại của nó và sẵn sàng cho một kỷ nguyên đàn áp mới.
Eo biển Hormuz vẫn đóng cho đến khi ký kết thỏa thuận
Tổng Thống Trump đã ca ngợi thỏa thuận này trên mạng xã hội Truth Social. Ông nói đã cho phép mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran. Tuy nhiên, sau đó ông lại nói rằng eo biển này sẽ chưa mở cửa cho đến ngày Thứ Sáu tuần này, 19 Tháng Sáu.
Thứ Trưởng Ngoại Giao Iran, ông Kazem Gharibabadi, đã xác nhận điều này trên đài truyền hình quốc gia, khẳng định Iran sẽ không bắt đầu mở eo biển cho đến khi văn bản chính thức được ký kết, theo PBS.
PBS dẫn lời một nhà ngoại giao nắm rõ thông tin về các cuộc đàm phán cho biết, giới chức Iran và Mỹ sẽ tổ chức các cuộc họp trù bị tại Doha (Qatar) trong tuần này trước khi tiến hành lễ ký kết. Vị này chia sẻ thông tin với điều kiện giấu tên do tính chất kín đáo của các cuộc họp.
Nhiều ý kiến chỉ trích cho rằng cuộc chiến không mang lại nhiều thành quả chiến lược. Dân biểu Adam Smith gọi việc chấm dứt chiến sự là “một điều rất tích cực”, nhưng cho rằng cuộc chiến “không đạt được điều gì cho nước Mỹ” và khu vực vẫn đối mặt với những vấn đề cũ. (KL)
