WASHINGTON, DC (NV) – Tổng Thống Donald Trump hôm 4 Tháng Chín đăng trên Truth Social lời ca ngợi báo cáo việc làm Tháng Tám là một thành công lớn, kèm theo yêu cầu Ngân Hàng Liên Bang (Fed), phải hạ mạnh lãi suất, mặc dù chính những con số ông ca ngợi lại đang làm giới kinh tế đi đến kết luận ngược lại, đó là nền kinh tế chưa yếu đến mức cần kích thích thêm, trong khi lạm phát vẫn cao và giá nhiên liệu do cuộc chiến Iran đang tạo thêm áp lực lên giá cả, theo CNBC.
Bộ Lao Động cho biết kinh tế Mỹ tạo thêm 162,000 việc làm trong Tháng Tám, cao hơn nhiều so với mức 65,000 mà các kinh tế gia được công ty dữ liệu tài chính FactSet khảo sát dự đoán. Tỷ lệ thất nghiệp vẫn thấp ở mức 4.1%, và số việc làm của Tháng Sáu và Tháng Bảy còn được điều chỉnh tăng thêm tổng cộng 55,000.
Ông Trump lập tức tuyên bố Mỹ đang có một con số việc làm tuyệt vời, và ngay lập tức lập lại yêu cầu Fed phải cho Mỹ “mức lãi suất thấp nhất trong bất cứ quốc gia nào trên thế giới.”
“Lãi suất cao đặt nước Mỹ vào thế bất lợi rất không công bằng,” ông Trump viết trên Truth Social. Ông còn đe dọa nếu Fed không giảm lãi suất, Mỹ sẽ “ngừng giao thương với những quốc gia mà chúng ta bị thâm hụt.” Hãng tin Reuters xác nhận phát biểu này và cho biết sau báo cáo việc làm, giới giao dịch lại tăng đặt cược rằng Fed sẽ nâng, chứ không phải giảm, lãi suất trong Tháng Chín.
Đó chính là nghịch lý giữa mệnh lệnh chính trị và kinh tế.
Fed không quyết định lãi suất dựa trên việc một tổng thống muốn tiền vay rẻ hơn. Fed được giao nhiệm vụ giữ giá cả ổn định và duy trì việc làm ở mức tối đa. Ông Kevin Warsh, chủ tịch Fed, tuần trước nhấn mạnh mục tiêu lạm phát 2% là một mục tiêu cố định và lãi suất ngắn hạn là công cụ chính để thực hiện nhiệm vụ đó.
Trong khi đó, lạm phát đang ở khoảng 3.7%, gần gấp đôi mục tiêu 2% mà Fed muốn. Chính Fed cũng nói lạm phát vẫn “quá cao.”
Nếu thị trường việc làm đang sụp đổ, Fed có thể chấp nhận giảm lãi suất để cứu việc làm dù lạm phát còn cao. Nhưng 162,000 việc làm mới và thất nghiệp 4.1% làm lập luận đó yếu đi. Báo cáo AP cũng nhận định tuyển dụng mạnh có thể làm tăng khả năng Fed nâng lãi suất trong cuộc họp 15-16 Tháng Chín vì nền kinh tế vẫn chịu được chi phí vay cao hơn.
Nghịch lý càng rõ khi nhìn sang giá nhiên liệu
AP cho biết dầu diesel tại Mỹ ngày 4 Tháng Chín đạt mức trung bình kỷ lục $5.85/gallon. Diesel hiện đắt hơn gần 56% so với trước khi Mỹ và Israel bắt đầu cuộc chiến với Iran vào cuối Tháng Hai, khi giá chỉ khoảng $3.76. Giá dầu tăng mạnh vì nguồn cung tại Trung Đông bị gián đoạn và tàu dầu bị nghẽn qua eo biển Hormuz.
Xăng thường cũng tăng lên $4.15/gallon, so với $2.98 trước chiến tranh Iran, tức tăng hơn 39%. Dầu Brent hiện trên $95/thùng, từ khoảng $70 trước chiến tranh.
Điểm đáng chú ý về trách nhiệm chính sách là đây không phải một cú sốc hoàn toàn từ bên ngoài mà Washington chỉ có thể đứng nhìn.
Theo AP mô tả, Mỹ và Israel phát động cuộc chiến chống Iran vào cuối Tháng Hai khiến hiện tại, sáu tháng sau, đưa đến hậu quả kinh tế đang xuất hiện ngay tại các trạm xăng, siêu thị và mạng lưới vận chuyển của Mỹ.
Diesel lại không chỉ ảnh hưởng người lái xe tải mà còn là nguồn nhiên liệu chạy máy nông nghiệp, tàu đánh cá, xe tải và tàu hỏa. Independent Grocers Alliance ước tính nhiên liệu chiếm khoảng 15%-30% tổng chi phí thực phẩm.
Nói cách khác, chính sách đối ngoại của tổng thống đang tạo ra một cú sốc hiệu ứng chi phí bắt đầu từ giá dầu tăng-diesel tăng-vận chuyển tăng- hực phẩm, hàng hóa tăng và tất yếu là lạm phát tiếp tục tăng.
Trong hoàn cảnh đó, việc đòi ông Fed hạ mạnh lãi suất lại có thể đẩy theo hướng kích thích sự vay tiền, đầu tư và tiêu dùng làm lạm phát tiếp tục gia tăng.
Lời đe dọa ngừng giao thương cũng chứa một nghịch lý tương tự. Nếu Mỹ đột ngột cắt nhập cảng từ những nước đang có thặng dư với Mỹ, nguồn cung nhiều loại hàng hóa, linh kiện và nguyên liệu có thể giảm hoặc phải chuyển sang nguồn đắt hơn. Điều đó có thể làm giá tăng thêm và nếu lạm phát tăng, Fed lại càng có lý do giữ lãi suất cao.
Việc gây áp lực giảm lãi suất của ông Trump mang nhu cầu chính trị.
Nhưng thị trường không vận hành theo mệnh lệnh chính trị. Và giá dầu, giá diesel hay lạm phát cũng vậy. (MPL) [dt]
