CHATHAM COUNTY, North Carolina (NV) – Hội Đồng Giám Sát Chatham County thuộc tiểu bang North Carolina bỏ phiếu quyết định chấm dứt thỏa thuận phát triển kinh tế trị giá $400 triệu với VinFast, sau khi cho rằng hãng xe điện Việt Nam này không thực hiện các nghĩa vụ và thời hạn đã cam kết cho dự án nhà máy tại Moncure.
Quyết định trên diễn ra trong lúc Bộ Trưởng Tư Pháp North Carolina Jeff Jackson đang theo đuổi vụ kiện nhằm thu hồi khu đất và bảo vệ khoản đầu tư của người đóng thuế, theo nhật báo The Carolina Journal loan tin hôm Thứ Sáu, 31 Tháng Bảy.
VinFast công bố dự án vào năm 2022, với kế hoạch xây dựng một tổ hợp sản xuất trên khu đất rộng 1,800 mẫu tại Triangle Innovation Point. Giai đoạn đầu của nhà máy được dự kiến sản xuất 150,000 xe điện mỗi năm. Công ty hứa tuyển dụng 7,500 người và đầu tư $4 tỷ để được hưởng gói ưu đãi $400 triệu từ Chatham County cùng khoản Job Development and Investment Grant, gọi tắt là JDIG, trị giá tối đa $316.1 triệu từ tiểu bang trong ba thập niên.
Về phía North Carolina, chính quyền không chỉ hứa hỗ trợ trên giấy tờ. Tiểu bang đã chi khoảng $450 triệu xây dựng cơ sở hạ tầng quanh địa điểm, bao gồm một xa lộ mới phục vụ việc ra vào nhà máy.
Sự nghiêm chỉnh thực hiện hợp đồng của tiểu bang còn thể hiện qua việc phá nhà thờ Merry Oaks Baptist Church, 137 tuổi, vốn được xây dựng từ năm 1888, bị phá bỏ vào Tháng Sáu, 2025, để mở đường lưu thông cho dòng xe, công nhân và hàng hóa ra vào nhà máy VinFast theo dự kiến. Có tổng cộng 27 căn nhà và năm cơ sở kinh doanh cũng phải giao đất theo quyền trưng dụng của chính phủ.
Trong khi North Carolina đẩy nhanh đầu tư cơ sở hạ tầng, kế hoạch của VinFast liên tục bị thu hẹp và trì hoãn. Khu nhà máy ban đầu dự kiến rộng 2.85 triệu square feet với tám tòa nhà, nhưng đến Tháng Mười Hai, 2023, diện tích bị giảm xuống còn 782,255 square feet. Thời điểm khai trương dự kiến năm 2024 được dời sang năm 2025. VinFast sau đó tiếp tục điều chỉnh thiết kế, đồng thời chuyển trọng tâm đầu tư sang Indonesia, India và Philippines.
Đến Tháng Ba, VinFast cho biết có kế hoạch tái khởi động xây dựng trong Tháng Tư, nhưng giảm mục tiêu tuyển dụng từ 7,500 xuống còn 1,400 người. Chính quyền North Carolina cho rằng kế hoạch mới không còn đáp ứng các cam kết về số công việc và mức đầu tư được dùng làm điều kiện cho các gói hỗ trợ công.
Hồi Tháng Năm, ông Jeff Jackson, bộ trưởng Tư Pháp North Carolina, thay mặt Bộ Thương Mại tiểu bang nộp đơn kiện VinFast vì vi phạm các thỏa thuận.
Nguồn gốc trực tiếp của vụ kiện là việc VinFast không bắt đầu xây dựng phần kết cấu nổi của các tòa nhà trên một phần khu đất trước ngày 1 Tháng Một, 2024, như hợp đồng quy định. Đơn kiện của tiểu bang cho rằng sự chậm trễ khiến VinFast không thể hoàn thành một nhà máy hoạt động trước ngày 1 Tháng Bảy, 2026. Công ty cũng công khai cho biết sớm nhất phải đến năm 2028 cơ sở mới có thể đi vào hoạt động.
Vụ kiện còn cho rằng VinFast còn không thể đạt nổi mục tiêu đã giảm là tạo 1,750 công việc trước cuối năm. Đáng chú ý hơn, theo hồ sơ của tiểu bang, VinFast ngừng hoạt động tại công trường từ Tháng Mười Hai, 2024 và không có hành động cụ thể nào chứng minh rằng công ty có khả năng hoàn thành nghĩa vụ.
Bộ Trưởng Jeff Jackson nói VinFast thoả thuận xây nhà máy và tạo công việc cho cư dân North Carolina, nhưng “đều không làm được cả hai.” Ông cho biết các thỏa thuận được soạn thảo với điều khoản bảo vệ người đóng thuế, cho phép tiểu bang thu hồi khu đất nếu công ty vi phạm. Mục tiêu hiện nay của North Carolina là lấy lại địa điểm để tìm một dự án khác có thể tạo công việc.
Hồi Tháng Giêng, Bộ Tư Pháp North Carolina thông báo VinFast vi phạm thỏa thuận và tiểu bang có ý định thực thi quyền mua lại khu đất. VinFast phản bác rằng công ty đã đáp ứng các thời hạn xây dựng và vẫn có thể mở nhà máy theo lịch trình mới vào năm 2028. Tuy nhiên, phía tiểu bang cho rằng nhà máy trì hoãn đến năm 2028 là không đáp ứng thời hạn, quy mô tuyển dụng hoặc mức đầu tư trong thỏa thuận ban đầu.
Tình trạng hiện nay là quận hạt Chatham County đang tiến hành chấm dứt gói ưu đãi $400 triệu, trong khi tiểu bang tiếp tục vụ kiện để thu hồi khu đất.
Cả Bộ Thương Mại North Carolina và VinFast đều yêu cầu tòa niêm phong một số tài liệu được xem là bí mật trong hồ sơ kiện. VinFast chưa trả lời yêu cầu bình luận của Carolina Journal trước khi bài báo được công bố.
Theo Chatham County, nếu khu đất được thu hồi, chính quyền có thể giới thiệu địa điểm này với những ngành kỹ nghệ khác cần một khu đất quy mô lớn.
Sau nhiều năm ưu đãi, đầu tư cơ sở hạ tầng và giải tỏa đất đai, North Carolina nay muốn biến một dự án không thành hình của VinFast thành cơ hội thu hút một nhà đầu tư khác có khả năng thực hiện đúng cam kết. (MPL) [dt]
