Nguyễn Văn Khanh
“Không thể chấp nhận được”, ký giả truyền hình Ed Henry của đài FOX News vừa phát lá thư gửi Tòa Bạch Ốc ông mới viết xong vừa lên tiếng nói với các bạn đồng nghiệp. “Không thể nào chấp nhận được chuyện báo chí bị cấm cửa không được dự lễ tuyên thệ nhậm chức của tổng thống, xưa nay chuyện đó chưa từng xảy ra”.
Công nhân chuẩn bị sân khấu cho Tổng Thống Barack Obama trong ngày nhậm chức lần thứ nhì. (Hình: NICHOLAS KAMM/AFP/Getty Images)
Chuyện bắt đầu như thế này: Sáng Thứ Sáu vừa rồi, các nhà báo đang săn tin ở Tòa Bạch Ốc được mời dự phiên họp với Ủy Ban Tổ Chức Lễ Nhậm Chức Tổng Thống. Trong cuộc họp, đại diện của ủy ban cho biết vì ngày 20 Tháng Giêng, 2013 là ngày Chủ Nhật, do đó “ông Chủ Tịch Tối Cao Pháp Viện John Robert sẽ vào Tòa Bạch Ốc làm lễ tuyên thệ (chính thức) cho Tổng Thống Barack Obama”, ngày hôm sau “một buổi lễ tuyên thệ thứ 2 (mang tính hình thức) sẽ được tổ chức ở mặt tiền Quốc Hội với sự tham dự của quan khách và dân chúng, được trực tiếp truyền hình và truyền thanh toàn quốc”.
Ðiều đáng chú ý nhất trong cuộc họp là câu “có thể báo chí sẽ không được mời dự buổi lễ tuyên thệ (chính thức) hôm Chủ Nhật, hình ảnh sẽ do phóng viên ảnh Pete Souza của Tòa Bạch Ốc cung cấp”. Lý do: Buổi lễ (chính thức) hôm Chủ Nhật là buổi lễ nhỏ, riêng tư (nguyên văn: “private ceremony”), và theo định nghĩa của Tòa Bạch Ốc “’private’ có nghĩa là không có sự tham dự của công chúng”, tức là các nhà báo cũng có thể bị… cấm cửa.
Ngay tức khắc, Hội Các Nhà Báo Tòa Bạch Ốc lên tiếng phản đối, cho rằng dù tổng thống quyết định tổ chức buổi lễ lớn nhỏ như thế nào, cánh nhà báo phải được quyền có mặt “vì đó là lễ tuyên thệ nhậm chức của người lãnh đạo quốc gia”, theo như lời ông Ed Henry, chủ tịch hội, phát biểu với các đồng nghiệp. Trong thư gửi cho Tòa Bạch Ốc, ông Henry cũng nhắc lại điều đó, viết rằng “vì lễ nhậm chức của tổng thống luôn luôn mang ý nghĩa lịch sử, do đó hội chúng tôi kêu gọi Tòa Bạch Ốc tiếp tục truyền thống đã có từ lâu là cho tất cả các nhà báo được tham dự”. Lá thư kết thúc bằng câu hội sẵn sàng làm việc với Tòa Bạch Ốc và với Ủy Ban Tổ Chức Lễ Nhậm Chức Tổng Thống để “giải quyết chuyện này”.
Dường như cánh nhà báo Tòa Bạch Ốc lo lắng thái quá, bà Rachel Racusen, phát ngôn viên của ủy ban tổ chức, trả lời: “Cho tới bây giờ ủy ban vẫn chưa quyết định gì cả, chúng tôi vẫn đang soạn thảo chương trình cho cả hai buổi lễ. Mọi quyết định liên quan đến vai trò của giới truyền thông (trong 2 buổi lễ này) sẽ được chúng tôi loan báo trong một vài tuần nữa”.
Câu trả lời từ phía nhà báo: “Chúng tôi không lo âu thái quá, chính lối làm việc của ủy ban và của Tòa Bạch Ốc khiến chúng tôi phải e ngại, sợ không làm tròn nhiệm vụ thông tin”, ký giả Chuck Todd của đài truyền hình NBC chia sẻ nhận xét của ông với mọi người. “Không phải Tổng Thống Obama tuyên thệ nhậm chức, mà phải nghĩ tới lời tuyên thệ được ghi trong Hiến Pháp, thủ tục là thủ tục được Hiến Pháp quy định. Tôi không hiểu vì lý do gì họ lại có ý nghĩ lạ như thế”. Một nhà báo khác là ông Steve Cully của đài C-SPAN tán thành quan điểm này, bảo thêm “nếu tất cả các nhà báo không được tham dự thì ít nhất, cũng phải có dăm bảy người đại diện để ghi nhận hình ảnh lịch sử chứ”. Khi loan tin này tờ POLITICO nặng tay hơn, viết rằng ông Obama vào Tòa Bạch Ốc với lời cam kết sẽ “làm việc minh bạch”, nhưng vào những ngày cuối cùng của nhiệm kỳ đầu tiên “lại ngăn cản không cho báo chí làm nhiệm vụ truyền thông”.
Lần cuối cùng lễ tuyên thệ nhậm chức diễn ra đúng ngày Chủ Nhật là hôm 20 Tháng Giêng, 1985, khi Tổng Thống Ronald Reagan tuyên thệ nhiệm kỳ thứ nhì của ông. Hôm đó, Tòa Bạch Ốc cho bên truyền hình đặt máy chiếu trực tiếp buổi lễ, đồng thời có ba nhà báo, ba phóng viên ảnh được chọn tham dự. Buổi lễ, dù được gọi là “private”, vẫn được các đài truyền hình và truyền thanh tường trình trực tiếp.
Không biết chuyện sẽ được giải quyết thế nào, nhưng đây không phải lần đầu tiên Tòa Bạch Ốc và giới truyền thông Hoa Kỳ lời qua tiếng lại về chuyện ông Obama tuyên thệ nhậm chức. Bốn năm trước đây, trong buổi lễ nhậm chức nhiệm kỳ đầu tiên, Chủ Tịch Tối Cao Pháp Viện John Roberts đọc nhầm một chữ, ông Obama lập lại cũng nhầm luôn. Chiều ngày hôm sau, đích thân ông Roberts vào tận văn phòng của tổng thống yêu cầu ông Obama giơ tay đọc lại lời tuyên thệ cho đúng.
Chiều hôm đó, thoạt đầu, Phòng Báo Chí Tòa Bạch Ốc cho biết không hề có chuyện “tổng thống sẽ tuyên thệ lần hai”, sau đó xác nhận tin ông chủ tịch Tối Cao Pháp Viện sắp sửa đến gặp tổng thống và ông Obama làm lễ tuyên thệ lại, nhưng chỉ có bốn nhà báo được mời chứng kiến, không máy ghi âm, không máy ảnh cũng chẳng máy quay phim, hình ảnh do Tòa Bạch Ốc cung cấp.
Ðiều lý thú đáng nói tới: Sử sách Hoa Kỳ sau này có thể sẽ ghi ông Obama là vị tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên đắc cử hai nhiệm kỳ nhưng giơ tay tuyên thệ nhậm chức tới bốn lần. Hai lần ở nhiệm kỳ thứ nhất, và hai lần ở nhiệm kỳ thứ nhì.
