Nguyễn Văn Khanh
Nếu chỉ nhìn vào đám đông chờ đón nghe bài nói chuyện của ông Rick Santorum hồi cuối tuần rồi ở ngoại ô thành phố Chicago, những người ủng hộ ông có thể an tâm và tin tưởng ông đang trên đà chiến thắng. Nhưng nếu nhìn cả vào kết quả những cuộc thăm dò được giới truyền thông địa phương thực hiện trong suốt tuần rồi, chính những nhân viên trong ban tham mưu của ông Cựu Thượng Nghị Sĩ đại diện cho tiểu bang Pennsylvania cũng phải lo âu.
Ngay cá nhân ông Santorum cũng thế. Dù vẫn rất tự tin nhưng trong lời phát biểu trước khi chia tay với cử tri ông vẫn thật dè dặt, bảo rằng “chúng ta có thể lật ngược được thế trận. Không mấy ai nghĩ chúng ta sẽ thành công ở Illinois. Chỉ mỗi mình chúng ta tin tưởng sẽ chiến thắng và chỉ chúng ta mới có thể làm được điều này”.
Điều đó có nghĩa là ông Santorum đang trông chờ vào phép lạ.
Sau chiến thắng ở một số tiểu bang miền Trung Tây và miền Nam -nhất là sau những bài diễn văn đầy vinh quang đọc tại Alabama và Mississippi hồi tuần rồi-, ông Santorum đang phải đương đầu với thực tế. Một mặt ông là ứng viên thật sáng giá trong cuộc đua giờ chỉ còn có 2 người; mặt khác dù có cố gắng đến đâu đi chăng nữa, ông vẫn chưa chứng tỏ cho cử tri thấy khả năng qua mặt được người đang dẫn đầu là ông Mitt Romney.
Chính vì thế, cuộc bầu cử sơ bộ diễn ra ngày hôm nay ở tiểu bang Illinois trở thành một trong những trận chiến chính trị quan trọng nhất của ông Santorum, hay nói rõ hơn là con đường đưa ông đến chỗ được đảng đề cử tranh chức tổng thống “phải đi qua ngã Illinois”, đến độ một vài quan sát viên bầu cử ở tiểu bang này cũng nhìn nhận nếu hôm nay không thắng được Illinois, ít nhất, ước mơ trở thành tổng thống của ông Santorum đã mất đi chừng một nửa. Cũng có người đi xa hơn, tin rằng trận chiến chính trị tại Illinois sẽ là trận chiến quyết định thành công hay thất bại cho nhân vật đang là “hiện tượng chính trị” của cuộc tranh cử của đảng Cộng Hòa năm nay.
Tại sao Illinois lại quan trọng với ứng viên Cộng Hòa Santorum mức như vậy? Phân tích gia độc lập Mark Chilton trả lời “miền Trung Tây nước Mỹ có 3 tiểu bang kỹ nghệ quan trọng nhất là Ohio, Michigan và Illinois, ông Santorum từng đứng đầu các cuộc thăm dò ở cả 3 tiểu bang này trước khi thua ở Michigan và Ohio. Bây giờ chỉ còn mỗi Illinois, nếu thất bại nữa thì xem như xong”. Ngưng chừng vài giây đồng hồ, ông Chilton nói thêm “tôi không dám vội bảo sự nghiệp chính trị của ông Santorum sẽ chấm dứt tại đây, nhưng không thắng Illinois thì thật tình, tôi nghĩ ông ta không thể nào đi xa hơn được nữa”.
Từ đầu năm cho đến giờ -tức từ sau ngày Iowa bầu sơ bộ-, đã có nhiều nhà bình luận đưa ra những nhận xét để giải thích tại sao ông Romney chưa thể kiếm được 1,144 phiếu đại biểu để chấm dứt cuộc vận động lấy ghế đại diện đảng ra tranh chức tổng thống, cũng chẳng ít người đặt câu hỏi tại sao ông Santorum đi thật sát với đường lối Cộng Hòa nhưng vẫn chưa trội bật hơn ông Romney.
Điều nghe được nhiều nhất vẫn là lối tranh cử của cả 2 ông không đủ lôi cuốn người “phe bên kia”, khiến cử tri trong đảng phân vân không biết chọn ai giữa ông Santorum bảo thủ và ông Romney không đủ bảo thủ, giữa ông Romney có thể đánh bại Tổng Thống Dân Chủ Barack Obama bằng giải pháp kinh tế và ông Santorum tiêu biểu cho lập trường chính trị của chính họ.
Các câu trả lời đó hoàn toàn không sai. Nếu nhìn vào cuộc tranh cử và những gì 2 ông nói với cử tri, người ta thấy ngay phía Cộng Hòa đang chia đôi, lằn ranh kinh tế và tôn giáo định rõ vị trí của 2 ứng viên đang dẫn đầu. Tất cả những cuộc thăm dò cử tri sau khi họ rời phòng phiếu đều cho thấy ông Santorum là ứng viên được sự ủng hộ của những người bảo thủ Thiên Chúa Giáo, xem truyền thống gia đình là căn bản cho quốc gia, có mức thu nhập dưới $100,000/năm; ông Romney được phiếu của những người cấp tiến hay trung hòa chú trọng tới tình trạng kinh tế, có mức thu nhập trên $100,000/năm.
“Đó chính là lý do tại sao tình hình vẫn chưa ngã ngũ”, theo nhận xét của nhà báo Dan Balz đang viết cho tờ The Washington Post. “Đó là lý do tại sao ông Santorum không thắng được các tiểu bang như Illinois, Michigan, Ohio, và ông Romney không thành công ở những tiểu bang như Mississippi, Alabama hay Tennessee”. Ông Dan Balz bảo thêm ông Romney dễ kiếm phiếu ở những tiểu bang cử tri được liệt vào thành phần cấp tiến như Illinois, New York, California hay New Jersey, ông Santorum đặt niềm tin vào Louisiana, Texas, West Virginia, North Carolina, những nơi thành phần bảo thủ Thiên Chúa Giáo thường là tập thể đi bầu đông nhất.
“Càng phân hóa, càng trở ngại”, ông Allen Alley, Chủ Tịch Đảng Bộ Cộng Hòa tiểu bang Oregon than vãn. “Tôi thấy cả 2 ông Romney và Santorum đang thể hiện chính sách tranh cử cho từng tiểu bang, vẫn chưa đưa ra được kế hoạch vận động liên bang”.
Trong những buổi vận động hay trả lời phỏng vấn truyền hình hôm Chủ Nhật vừa rồi, cả 2 ông vẫn tiếp tục chỉ trích nhau về đường lối hoạt động. Ba lần xuất hiện ở Illinois, cả 3 lần ông Romeny đều bảo “cả ông Obama lẫn ông Santorum đều là những người yếu kém, không có nhiều hiểu biết về kinh tế” và muốn cho nước Mỹ phát triển, “đừng thay ông yếu kém (Obama) bằng một ông yếu kém khác (Santorum)”.
Ông cũng bảo với những người ủng hộ tại thành phố Rockford rằng “học hỏi và thu thập kinh nghiệm về kinh tế không phải chỉ bằng cách theo học vài lớp ở Havard, ngổi nghe các giáo sư nỏi chuyện rồi sau đó ra tranh luận với Quốc Hội” mà “phải học hỏi bằng thực hành”. “Ở cuộc bầu cử năm nay”, ông nói thêm, “các bạn đều thấy tôi là người có kinh nghiệm đó và là người duy nhất có thể thắng ông Obama để lấy lại Tòa Bạch Ốc cho đảng”.
Trên đài CNN, ông Santorum không chấp nhận lối giải thích đó. “Điều khiển một cơ sở thương mại hoàn toàn khác với lãnh đạo một quốc gia. Ông Romney không hiểu người bảo thủ ở Mỹ mong muốn những gì. Chúng tôi không muốn chính quyền Washington can thiệp vào đời sống của chúng tôi, chúng tôi muốn hủy bỏ những thứ như luật y tế Rommneycare mà liên bang đang áp dụng dưới tên là Obamacare”.
Sau đó trên đài ABC, ông cũng ví đối thủ Romney là “một Obama thứ hai”, bảo rằng trong cuộc vận động này “những gì tôi chống đối ông Romney cũng chính là những gì tôi chống đối ông Obama”. Ông bảo thêm “điều đáng tiếc là cả 2 ông Obama và Romney có cùng một chính sách, và dân chúng Hoa Kỳ không cần cả 2 ông này”.
Những lời chỉ trích đó chưa đủ để ông Santorum có thể thành công tại Illinois ngày hôm nay. Kết quả thăm dò cho thấy ông vẫn thua sát nút ông Romney và một thất bại nữa ở khu kỹ nghệ miền Trung Tây, có thể, sẽ đẩy ông tới chỗ phải quyết định có nên tiếp tục đường đua dù biết trước là sẽ đến đích sau người khác hay không.
Hôm qua ông không trả lời câu hỏi này, nhưng cho nhà báo Jonathan Karl của đài ABC biết ông sẵn sàng tranh luận tay đôi với ông Romney trước khi mùa bầu cử sơ bộ kết thúc vào tháng Sáu.
Phía ông Romney chưa lên tiếng nói có đồng ý tranh cãi tay đôi với ông Santorum hay không. Giả sử nếu ông gật đầu, thì đó cũng chính là “phép lạ chính trị” ông Santorum đang chờ đợi.
