Hà Giang/Người Việt
Vào ngày phổ thông đầu phiếu, Thứ Ba, mùng 6 Tháng Mười Một năm nay, hàng trăm triệu cử tri Mỹ sẽ trực tiếp đi bầu để chọn vị tổng thống cho nhiệm kỳ 4 năm tới. Lá phiếu của họ tuy rất quan trọng, nhưng không trực tiếp đưa ứng cử viên nào vào Tòa Bạch Ốc. Việc lựa chọn tổng thống Hoa Kỳ thật ra tùy thuộc vào số phiếu do đại cử tri đoàn (Electoral College) bỏ phiếu vào ngày 17 tháng Mười Hai.
Biểu đồ đại cử tri trong cuộc bầu cử tổng thống của mỗi tiểu bang. (Hình:www.worldatlas.com)
Thủ tục bầu tổng thống của Hoa Kỳ được thực hiện qua hai bước, khởi đầu bằng cuộc phổ thông đầu phiếu, qua đó người dân bỏ phiếu cho ứng cử viên mình chọn. Khoảng hơn một tháng sau đó, khi mỗi tiểu bang đã biết dân bang mình chọn ai, thì đến lượt đại cử tri đoàn của mỗi tiểu bang đi bầu. Lá phiếu của họ, được gọi là phiếu đại cử tri, được bầu theo quy định là tất cả sẽ cùng dồn phiếu cho ứng cử viên đoạt được nhiều phiếu phổ thông nhất.
“Ðại Cử Tri Ðoàn” là gì?
Ðại Cử Tri Ðoàn là một từ dùng để chỉ một nhóm 538 người, hiện là tổng số đại cử tri của tất cả các tiểu bang. Mỗi tiểu bang được có một đại cử tri đoàn tương đương với số dân biểu tiểu bang cộng với 2 thượng nghị sĩ của tiểu bang đó. Chẳng hạn tiểu bang California hiện có 55 đại cử tri (2 thượng nghị sĩ và 53 dân biểu), Texas có 38, New York có 29, v.v…
Ứng cử viên tổng thống nào chiếm được trên 270 phiếu đại cử tri, tức đa số đơn giản, sẽ đắc cử.
Thí dụ, nếu đa số cử tri tại tiểu bang California dồn phiếu cho Obama, cử tri đoàn 55 người của California, trên nguyên tắc, đều phải dồn phiếu cho ứng cử viên này. Nói một cách khác, khi được đa số dân California bỏ phiếu cho, Obama sẽ đoạt được 55 phiếu của đại cử tri California.
Ðọc đến đây, có thể độc giả sẽ thắc mắc là nếu cử tri đoàn của mỗi tiểu bang buộc phải bỏ phiếu cho ứng cử viên mà đa số dân chọn, thì việc bầu cử của cử tri đoàn phải chăng chỉ là hình thức, vì ai đạt được phiếu của đa số dân thì đương nhiên sẽ thắng, vì sẽ dành được hết phiếu của đại cử tri.
Thực tế không đơn giản như vậy.
Thứ nhất, khi cử tri bỏ phiếu cho ứng cử viên tổng thống nào, họ thực sự bỏ phiếu để bảo đại cử tri đoàn của tiểu bang hãy bỏ phiếu cho ứng cử viên đó. Luật của nhiều tiểu bang (ngoại trừ Nebraska và Maine) quy định là các đại cử tri phải bầu cho ứng cử viên đa số cử tri đã chọn, Hiến Pháp Hoa Kỳ hay luật liên bang lại không bắt buộc như vậy. Ðiều này có nghĩa là, không có gì bảo đảm 100% là tất cả mọi người trong đại cử tri đoàn sẽ bầu đúng ý dân. Trong một vài trường hợp hiếm hoi, một đại cử tri có thể đi ngược lại quy định để bầu cho ứng cử viên thuộc đảng mình, như đã xẩy ra tại tiểu bang Minnesota trong kỳ bầu cử tổng thống năm 2004.
Thêm vào đó, mặc dù thường thì khi một ứng cử viên đoạt được đa số phiếu phổ thông, họ sẽ đoạt được đa số phiếu của Ðại Cử Tri Ðoàn, nhưng lịch sử Hoa Kỳ cho thấy đã từng có ngoại lệ xẩy ra, nghĩa là có ứng cử viên được thắng về phiếu phổ thông, nhưng lại thua về phiếu đại cử tri, và vì thế bị thua trong cuộc chạy đua vào Tòa Bạch Ốc. Trường hợp gần đây nhất xẩy ra vào năm 2000.
Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2000, ứng cử viên Al Gore (Dân Chủ) tuy được 500,000 phiếu phổ thông trên toàn quốc nhiều hơn đối thủ George W. Bush (Cộng Hòa), với 266 phiếu đại cử tri, nhưng cuối cùng đã thất cử, vì tại tiểu bang Florida, ông Bush tuy chỉ dẫn đầu với vài trăm phiếu, đã dành hết 35 phiếu đại cử tri của tiểu bang này, và nhờ thế đắc cử.
Nhìn kỹ hơn, và chỉ với một con toán đơn giản, người ta sẽ thấy rằng trong hệ thống đại cử tri, không những một ứng cử viên tuy đoạt được đa số phiếu phổ thông mà vẫn có thể rớt đài vì không đạt được đa số phiếu đại cử tri, mà trên thực tế, một ứng cử viên tổng thống có thể không cần phải được một lá phiếu nào của người dân trong 39 tiểu bang, mà chỉ cần đoạt đa số phiếu phổ thông của 11 trong 12 tiểu bang nhiều đại cửa tri nhất dưới đây, là cũng đủ con số tối thiểu 270 phiếu đại cử tri để đắc cử.
Tiểu bang Số đại cử tri
California 55
New York 29
Texas 38
Florida 29
Pennsylvania 20
Illinois 20
Ohio 18
Michigan 16
Georgia 16
North Carolina 15
New Jersey 14
Virginia 13
Ðiều này giải thích tại sao sinh hoạt vận động của hai ứng cử viên tổng thống đa số dồn về những tiểu bang đông đại cử tri, và cũng chính là lý do khiến hệ thống bầu cử tổng thống hai bước của Hoa Kỳ bị một số người chỉ trích là tạo nguy cơ khiến vị tổng thống được đắc cử không phải là người thực sự được đa số dân chọn mặt gửi vàng.
Dù đồng ý với hệ thống bầu cử hai bước này hay không, nhiều người cho rằng có lẽ dân Hoa Kỳ sẽ tiếp tục phải sống với nó trong một tương lai dài, vì hiện không ai đang thúc đẩy một thay đổi.
Trong trường hợp không ứng cử viên nào đạt được trên 270 phiếu đại cử tri, theo Hiến Pháp Hoa Kỳ, Hạ Viện sẽ được trao trách nhiệm chọn vị tổng thống cho nhiệm kỳ tới. Tuy nhiên trường hợp này chưa bao giờ xẩy ra trong lịch sử trong vòng hơn 200 năm qua.
––-
Liên lạc tác giả: [email protected]
