ORANGE COUNTY, California (NV) – Thống Đốc California Gavin Newsom, hôm 10 Tháng Mười, ký ban hành một đạo luật được các nhà vận động cho rằng có thể giúp giải quyết cuộc khủng hoảng nhà ở của tiểu bang. Nhưng giới lãnh đạo Los Angeles lại không đồng ý.
Theo báo The Wall Street Journal hôm 10 Tháng Mười, đạo luật mới, trước đây mang tên SB79, được thiết kế nhằm giúp các nhà phát triển nhà ở dễ dàng xây dựng các khu chung cư nhiều tầng gần các trạm xe buýt hoặc ga tàu điện lớn.
Những người ủng hộ tin rằng đạo luật này sẽ thúc đẩy một làn sóng xây dựng mới, góp phần giúp giải quyết tình trạng thiếu hụt nhà ở giá phải chăng vốn đang rất nghiêm trọng.
“Tất cả người dân California đều xứng đáng có một nơi ở hợp túi tiền – gần nơi làm việc, trường học và nhiều cơ hội,” Newsom phát biểu. “Nhà ở gần phương tiện công cộng đồng nghĩa với quãng đường đi làm ngắn hơn, chi phí thấp hơn và nhiều thời gian cho gia đình hơn.”
Dự luật này chỉ vừa được Quốc Hội California, do đảng Dân Chủ kiểm soát, thông qua với tỉ lệ sít sao vào tháng trước, nhưng sau đó đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Los Angeles và các thành phố ven biển khác, nơi giá nhà thuộc vào nhóm cao nhất nước Mỹ.
Giới chức địa phương cho rằng luật mới sẽ tước bỏ quyền kiểm soát đất đai của họ tại những khu vực bị nhắm đến để xây dựng nhà ở.
Karen Bass, thị trưởng Los Angeles, kêu gọi Newsom phủ quyết dự luật, nói rằng: “Những thời hạn cứng nhắc và hạn chế sự linh hoạt trong SB79 đang gây ra gánh nặng không cần thiết cho cộng đồng Los Angeles. Tôi ủng hộ mục tiêu thúc đẩy phát triển nhà ở trên toàn tiểu bang, nhưng cách diễn giải của dự luật hiện tại làm giảm vai trò đóng góp của khu phố trong quy hoạch và phân vùng.”
Bà Traci Park, nghị viên Hội Đồng Thành Phố Los Angeles, viết trong thư gửi cử tri tháng trước rằng dự luật SB79 sẽ “mở toang cánh cửa cho giới đầu tư bất động sản, kéo theo tình trạng người dân bị đẩy đi và khu phố bị thay đổi hoàn toàn.”
Bà cho rằng dự luật này có thể cho phép xây những khu chung cư cao đến bảy tầng mà không hề xem xét đến tác động lên giao thông, hạ tầng, môi trường, lối thoát hiểm, an toàn công cộng, phẩm chất cuộc sống hay bản sắc của cộng đồng.
Cuộc xung đột giữa tiểu bang và thành phố lớn nhất của mình phản ánh một trong những trở ngại phức tạp nhất đối với việc giải quyết khủng hoảng nhà ở của California.
Tiểu bang cần thêm nhiều nhà ở, nhưng các lãnh đạo địa phương thường muốn kiểm soát chặt chẽ cách thức thực hiện. Trong khi đó, nhiều chủ nhà phản đối việc cho phép xây chung cư nhiều tầng trong khu dân cư nhà biệt lập, nếu cư dân đang sinh sống ở đó không được quyền lên tiếng.
California hiện có giá nhà cao nhất nước Mỹ. Giá nhà trung vị (median) trong Tháng Chín là $748,500, cao hơn 76% so với trung vị quốc gia, theo Hiệp Hội Môi Giới Địa Ốc Quốc Gia (NAR). Thu nhập hộ gia đình trung vị vào năm ngoái là $100,600, khiến việc mua nhà hay condo đều trở nên ngoài tầm với của nhiều người.
Theo báo The Wall Street Journal, để được thông qua, dự luật phải trải qua nhiều thỏa hiệp lớn. Phạm vi áp dụng được thu hẹp chỉ còn tám trong số 58 quận của California, tập trung ở các khu đô thị lớn như Los Angeles, San Diego và vùng Vịnh San Francisco. Các tiêu chuẩn nghiêng về phía công đoàn – vốn từng làm giảm hiệu quả của các dự luật nhà ở trước đó – được loại bỏ đối với hầu hết các công trình thấp tầng.
SB79 là phần mới nhất trong chuỗi biện pháp thúc đẩy xây dựng nhà ở. Trước đó vào Tháng Bảy, ông Newsom đã ký một đạo luật nới lỏng quy định môi trường nghiêm ngặt vốn thường được các nhóm phản đối dùng để trì hoãn dự án phát triển nhà ở trong nhiều năm.
Thượng Nghị Sĩ Tiểu Bang Scott Wiener, thuộc đảng Dân Chủ và là tác giả của dự luật SB79, cho biết dự luật này – kết hợp với việc nới lỏng quy định xét duyệt môi trường – sẽ biến năm 2025 thành cột mốc quan trọng nhất trong lịch sử California về cải tổ chính sách nhà ở.
“Ở California, chúng ta thường nói nhiều về những nơi không muốn xây nhà, nhưng hiếm khi bàn đến nơi nên xây – cho đến bây giờ,” ông Wiener nói trong một tuyên bố.
Các chuyên gia cho rằng việc địa phương kiểm soát quá chặt là một nguyên nhân khiến California rơi vào khủng hoảng nhà ở.
Vào năm 1972, Sở Quy Hoạch Los Angeles ước tính thành phố có thể chứa 9.9 triệu dân theo quy hoạch; đến năm 2010 con số này giảm còn 4.3 triệu do mở rộng vùng nhà biệt lập và các thay đổi khác theo các nhà nghiên cứu của Đại Học UCLA.
Các nhà nghiên cứu của Đại Học UC Berkeley cho thấy 74% đất ở Los Angeles hiện được quy hoạch cho nhà biệt lập.
Khu vực Los Angeles mở rộng cấp phép ít hơn 63% so với Dallas – dù dân số cao hơn tới 58%. Theo dữ liệu của Sở Thống Kê Hoa Kỳ, khu vực này đang trên đà cấp phép số lượng nhà chung cư thấp nhất kể từ năm 2011.
“Người ta đùa rằng chiến lược nhà ở giá rẻ của Los Angeles là… Phoenix,” ông Matthew Lewis, phát ngôn viên của nhóm California YIMBY, ám chỉ về làn sóng người California chuyển đến các thành phố có giá nhà thấp hơn. Nhóm này tổ chức tiệc ăn mừng sau khi Newsom ký luật, gọi ông là “một trong những nhà lãnh đạo cải cách nhà ở có tầm ảnh hưởng nhất trong lịch sử California.”
Tuy nhiên, tác động của SB79 sẽ chưa thể thấy tức thì, do chi phí đất, lao động, vật liệu và lãi suất đều ở mức cao, theo Cecily Barclay, luật sư của hãng luật Perkins Coie ở San Francisco. “Đây là một trong những dự luật có tầm ảnh hưởng lớn nhất,” bà nói. “Nhưng mức độ phát triển thực tế còn tùy thuộc nhiều vào tình hình kinh tế.”
California có ít đất phù hợp để xây nhà hơn các tiểu bang miền Nam nước Mỹ. Mùa khô dễ gây cháy rừng tại vùng đồi phía Đông các thành phố ven biển, trong khi Central Valley là vùng nông nghiệp trù phú. Vì vậy, giới hoạch định chính sách cho rằng xây dựng theo chiều cao thay vì mở rộng ra ngoại vi là lựa chọn hợp lý nhất.
Tại khu Rancho Park ở phía Tây Los Angeles, hầu hết đất quanh trạm Metro mở năm 2016 được quy hoạch cho nhà biệt lập. Sau khi SB79 thông qua, các tòa nhà cao đến 65 feet có thể được phép xây trong phạm vi 1/4 dặm quanh trạm, hoặc 55 feet trong phạm vi 1/2 dặm.
Ý kiến của người dân quanh khu vực trạm Metro chia rẽ rõ rệt. Một phụ nữ sống ở khu này 40 năm cho biết bà lo rằng việc nhiều nhà hơn sẽ kéo theo nhiều cư dân hơn và nhiều tội phạm hơn. Trong khi đó, vài người đi làm bằng tàu và xe buýt lại cho rằng xây chung cư gần điểm giao thông công cộng là hợp lý.
“Phần lớn cư dân khu này phản đối gay gắt,” Annette Mercer, 65 tuổi, người đã sống ở Rancho Park 30 năm, nói khi đang nhặt rác.
“Chuyện này phức tạp. Không thể áp dụng một mô hình chung cho tất cả. Nhưng nếu cứ giữ mãi khu nhà biệt lập trong khi người không có nhà để ở ngày càng nhiều thì cũng không ổn chút nào.” (Ng.Tr) [kn]
