ORANGE COUNTY, California (NV) – Cử tri California sẽ quyết định trong cuộc bầu cử ngày 3 Tháng Mười Một sắp tới là liệu có thể lập chương trình cho người thu nhập trung bình vay tiền trả trước khi mua nhà mới hay không, theo Realtor.com hôm Thứ Năm, 22 Tháng Mười.
Nếu được thông qua, đề luật sẽ cho phép tiểu bang phát hành tối đa $25 tỷ trái phiếu để tài trợ chương trình này.
Đề xuất này, mang tên Proposition 37 (Prop. 37), là một trong ba đề luật về nhà ở xuất hiện trên lá phiếu toàn tiểu bang. Hai đề luật còn lại sẽ cho phép California phát hành $11.25 tỷ trái phiếu để tài trợ các chương trình nhà ở giá phải chăng và thay đổi quy trình xét duyệt môi trường đối với một số dự án xây dựng.
Cử tri cũng sẽ bỏ phiếu về Proposition 40 (Prop. 40), đề xuất đánh thuế tài sản một lần đối với các tỷ phú. Phần lớn nguồn thu từ khoản thuế này sẽ dành cho chăm sóc sức khỏe.
Theo Realtor.com ngày 22 Tháng Mười, ba đề luật về nhà ở đề cập đến những khía cạnh khác nhau của cuộc khủng hoảng tại California: khó khăn của người mua nhà trong việc trả trước, nhu cầu tài trợ nhà ở giá phải chăng và thời gian xét duyệt các dự án xây dựng.
Prop. 37: Hỗ trợ tiền trả trước khi mua nhà
Prop. 37 cho phép Cơ Quan Tài Chính Nhà Ở California (CalHFA) phát hành tối đa $25 tỷ trái phiếu để lập chương trình cho vay tiền trả trước đối với người mua nhà đủ điều kiện.
Theo đề luật, người mua phải tự trả trước ít nhất 3% giá nhà và có thể vay từ chương trình tối đa 17%. Phần còn lại của giá mua sẽ được thanh toán bằng khoản vay mua nhà chính hoặc nguồn tiền khác của người mua.
Chẳng hạn, với căn nhà giá $800,000, người mua phải tự trả trước ít nhất $24,000. Nếu được vay mức tối đa từ chương trình, họ có thể vay thêm $136,000. Hai khoản này cộng lại bằng 20% giá nhà.
Khoản vay hỗ trợ có lãi suất cố định và phải được hoàn trả. CalHFA sẽ dùng tiền thanh toán hàng tháng của người vay để trả cho các nhà đầu tư trái phiếu và trang trải chi phí điều hành chương trình.
Để tham gia, người vay phải sống tại California ít nhất một năm, dùng căn nhà làm nơi ở chính và có thu nhập hộ gia đình không quá 200% mức thu nhập trung vị (median) của khu vực.
Chương trình áp dụng cho nhà xây mới hoặc bất động sản được chuyển đổi thành nhà ở và bán lần đầu. Mức giá tối đa để căn nhà đủ điều kiện thay đổi tùy quận, từ khoảng dưới $1 triệu đến $1.5 triệu.
Hiệp hội Môi Giới Địa Ốc California (CAR) ủng hộ Prop. 37. Chủ tịch hiệp hội, bà Tamara Suminski, nói với Realtor.com rằng nhiều người trẻ có điểm tín dụng tốt vẫn gặp khó khăn trong việc dành dụm đủ tiền trả trước.
Theo phân tích chính thức của tiểu bang, chương trình không tạo ra chi phí trực tiếp cho chính quyền tiểu bang hoặc địa phương. Tuy nhiên, một số người phản đối lo ngại rằng nếu nhiều người vay không trả được nợ, chính quyền có thể chịu sức ép chính trị phải can thiệp.
Prop. 1: Trái phiếu cho nhà ở giá phải chăng
Prop. 1 cho phép California phát hành $11.25 tỷ trái phiếu để tài trợ các chương trình nhà ở giá phải chăng và chương trình cho cựu chiến binh vay mua nhà.
Trong số này, $10 tỷ sẽ dành cho các chương trình nhà ở và được hoàn trả từ ngân quỹ chung của tiểu bang. Khoản $1.25 tỷ còn lại dành cho chương trình vay mua nhà của cựu chiến binh; tiền trả nợ trái phiếu sẽ đến từ các khoản thanh toán của người vay.
Phần lớn khoản tiền dành cho các chương trình nhà ở, khoảng $7.2 tỷ, sẽ được dùng để mua lại, xây dựng hoặc sửa chữa nhà cho thuê nhiều căn, như chung cư dành cho người có thu nhập thấp. Một phần số tiền này sẽ hỗ trợ nhà ở có kèm dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần hoặc điều trị nghiện cho cư dân cần được giúp đỡ.
Đề luật cũng dành $1.1 tỷ cho các chương trình giúp hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình mua nhà, trong đó có hỗ trợ người mua nhà lần đầu.
Theo Văn Phòng Phân Tích Lập Pháp California (LAO), chi phí trả nợ trái phiếu sẽ làm tăng chi tiêu của tiểu bang khoảng $500 triệu đến $600 triệu mỗi năm trong khoảng 25 năm.
Thống đốc Gavin Newsom ủng hộ Prop. 1, trong khi Hiệp Hội Môi Giới Địa Ốc California (CAR) giữ lập trường trung lập.
Prop. 45: Rút ngắn thời gian xét duyệt dự án
Prop. 45 sẽ thay đổi một số quy trình theo Đạo Luật Chất Lượng Môi Trường California (CEQA). Đề luật cũng đặt ra thời hạn mới cho việc xét duyệt môi trường, cấp phép và giải quyết kiện tụng đối với những dự án đủ điều kiện.
Ngoài nhà ở, các dự án thuộc diện áp dụng gồm hệ thống nước, năng lượng sạch, cơ sở y tế, trường học và một số công trình giao thông. Chủ dự án có thể chọn sử dụng thủ tục mới hoặc tiếp tục theo thủ tục hiện hành.
Những người ủng hộ cho rằng quá trình xét duyệt và kiện tụng kéo dài làm tăng chi phí, khiến nhiều dự án nhà ở bị trì hoãn trong nhiều năm. CAR và nhiều nhóm thuộc ngành xây dựng ủng hộ đề luật này, với lập luận rằng California cần xây thêm nhà để người dân có thể mua hoặc thuê với giá phải chăng hơn.
Các nhóm môi trường phản đối vì lo ngại thời hạn chặt chẽ hơn có thể làm suy yếu việc xem xét tác động môi trường. Liên Đoàn Các Thành Phố California (Cal Cities) cho biết ban lãnh đạo của tổ chức chưa đạt được đồng thuận về đề luật.
Prop. 40: Thuế tài sản một lần đối với tỷ phú
Prop. 40 không trực tiếp tài trợ các chương trình nhà ở. Nếu được thông qua, đề luật sẽ đánh thuế tài sản một lần với thuế suất 5% đối với các tỷ phú. Để xác định ai thuộc diện chịu thuế, đề luật lấy tình trạng cư trú tại California của họ vào ngày 1 Tháng Giêng, 2026 làm căn cứ. Khoản thuế sẽ đến hạn vào năm 2027.
Bất động sản, lương hưu và các tài khoản hưu trí nhìn chung được loại khỏi tài sản chịu thuế. Khoản thuế sẽ đến hạn vào năm 2027. Người nộp thuế có thể chọn trả trong năm năm, nhưng sẽ phải trả thêm tiền.
Theo đề luật, 90% nguồn thu phải dành cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe; phần còn lại dành cho giáo dục, hỗ trợ thực phẩm và chi phí quản lý thuế.
LAO ước tính khoản thuế có thể mang lại hàng chục tỷ đô la trong vài năm. Tuy nhiên, số tiền thực tế rất khó dự đoán vì giá trị cổ phiếu thay đổi, và người chịu thuế có thể tìm cách giảm nghĩa vụ của mình.
Cơ quan này cũng dự báo nguồn thu thuế lợi tức hằng năm của tiểu bang có thể giảm dưới $1 tỷ nếu một số tỷ phú thay đổi cách đóng thuế hoặc rời California.
Những người ủng hộ cho rằng khoản thuế sẽ giúp trang trải chi phí chăm sóc sức khỏe. Trong khi đó, Thống đốc Gavin Newsom, CAR và những người phản đối lo ngại đề luật có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế và nguồn thu lâu dài của tiểu bang. (Ng.Tr) [t.c.]
