ORANGE COUNTY, California (NV) – Trong sáu năm qua, người mua nhà ở Mỹ gần như liên tục ở thế bất lợi. Từ năm 2020 đến năm 2022, giá bán nhà trung vị (median) tăng gần 40%, rồi giữ ở mức cao cho tới nay.
Theo Fortune, một nghiên cứu mới đây cho thấy tại những khu vực có tỉ lệ gian lận tiền cứu trợ COVID cao, giá nhà cao hơn khoảng 5.8% so với các thị trường tương tự nhưng ít gian lận hơn.
Theo nghiên cứu của các chuyên gia Đại học Texas ở Austin, công bố trên Journal of Financial Economics, có khoảng $800 tỷ khoản vay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ trong Chương Trình Bảo Vệ Tiền Lương, thường gọi là PPP, được giải ngân trong giai đoạn đầu đại dịch. Một phần số tiền này bị sử dụng gian lận, rồi chảy vào tiêu dùng cá nhân, trong đó có cả mua nhà.
Theo các tác giả, sau khi so sánh nhiều yếu tố cùng lúc, gian lận cứu trợ đại dịch là một trong những yếu tố lớn và rõ nhất giúp giải thích mức tăng giá nhà trong thời COVID. Ở những khu vực có tỉ lệ gian lận PPP cao, giá nhà cao hơn khoảng 5.8% so với các thị trường tương tự nhưng có ít gian lận hơn.
Nghiên cứu phân tích trên 18,761 ZIP code trong toàn quốc, bao phủ hơn 90% dân số Mỹ, sau đó đối chiếu các khu vực có nhiều hồ sơ PPP đáng ngờ với những nơi giá nhà tăng nhanh. Nhóm tác giả còn so sánh các ZIP code có tỉ lệ gian lận cao và thấp trong cùng một quận, hạt, nhằm loại bớt khác biệt kinh tế địa phương.
Kết quả cho thấy các khoản vay PPP bất hợp pháp là một trong những động lực chính làm giá nhà tăng. Những người nhận PPP bị ghi dấu hiệu đáng ngờ mua nhà trong năm 2020 và 2021 nhiều hơn 17% so với nhóm nhận PPP không bị đánh dấu.
PPP ra đời từ Tháng Ba năm 2020, nhằm giúp doanh nghiệp nhỏ duy trì trả lương, thuê lại nhân viên và trang trải chi phí hoạt động trong lúc đại dịch làm gián đoạn kinh tế. Chương trình diễn ra trong hai năm 2020 và 2021, phê duyệt khoảng 11.5 triệu khoản vay, với tổng cộng $793 tỷ. Gần 1 triệu tổ chức nhận khoản vay từ $150,000 đến $10 triệu.
Tuy nhiên, vì tiền cần giải ngân nhanh trong tình trạng khẩn cấp, chương trình này cũng dễ bị lợi dụng. Một nghiên cứu năm 2021 của cùng nhóm tác giả ước tính gần 2 triệu người nhận PPP, với tổng số tiền khoảng $76 tỷ, có dấu hiệu gian lận. Đến năm 2023, Văn Phòng Tổng Thanh Tra của Cơ Quan Quản Lý Doanh Nghiệp Nhỏ cho biết trong tổng số $1,200 tỷ cứu trợ đại dịch cấp phát, khoảng $200 tỷ có dấu hiệu liên quan đến gian lận.
Dòng tiền gian lận còn xuất hiện trong thị trường xe hơi và hàng xa xỉ. Nghiên cứu ghi nhận nhu cầu xe hơi và hàng xa xỉ tăng tại các ZIP code có tỉ lệ gian lận PPP cao. Lượng đăng bạ chủ quyền xe tăng 2.8% tại những khu vực này, trong khi chi tiêu tại cửa hàng thực phẩm và nhà hàng cũng cao hơn. Mức chi tiêu tăng mạnh trong năm 2020 và 2021, khi PPP còn hoạt động, rồi nhanh chóng trở lại bình thường trong năm 2022, sau khi chương trình ngừng nhận đơn xin hỗ trợ.
PPP về sau bị chỉ trích là một trong những chương trình chính phủ dễ bị lợi dụng nhất. Dù thiết kế ban đầu nhằm giúp doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn, chương trình vẫn cấp gần $1 triệu cho công ty dinh dưỡng của Tom Brady, từ $2 triệu đến $5 triệu cho thương hiệu thời trang của Kanye West, và hàng trăm triệu đô la cho các công ty lớn niêm yết trên sàn chứng khoán.
Vì tiêu chuẩn xin xóa nợ khá thấp, khi chương trình kết thúc, khoảng 92% khoản vay được xóa nợ toàn bộ hoặc một phần, theo điều tra của đài NPR.
Nhiều người thường giải thích mức tăng bất thường của giá nhà Mỹ là do làn sóng người giàu làm việc từ xa trong đại dịch. Nghiên cứu này đưa ra một cách nhìn khác: Ở nhiều nơi, chính những người sống ngay trong cộng đồng, khi dùng tiền cứu trợ gian lận để chen vào thị trường nhà ở, cũng góp phần đẩy giá nhà lên cao. (Ng.Tr) [T.C.]
