ORANGE COUNTY, California (NV) – California từ lâu đã đối mặt với khủng hoảng nhà ở, chủ yếu do thiếu nguồn cung. Trong những năm gần đây, các nhà lập pháp đã tìm cách tháo gỡ rào cản về quy hoạch, đánh giá môi trường và thủ tục phê duyệt vốn làm chậm các dự án mới. Tuy vậy, sản lượng xây dựng vẫn không tăng đáng kể. Chi phí lao động và vật liệu leo thang khiến nhiều dự án không còn khả thi về tài chính.
Trong bối cảnh đó, các nhà lập pháp đang tìm hướng đi mới. Ngày 24 Tháng Ba, một liên minh lưỡng đảng do Dân Biểu Buffy Wicks dẫn đầu đã công bố gói sáu dự luật mang tên “đổi mới nhà ở,” với mục tiêu trực tiếp kéo chi phí xây dựng xuống mức hợp lý hơn.
Trọng tâm của gói này là các phương pháp xây dựng mới, đặc biệt là nhà lắp ghép, tức sản xuất sẵn trong nhà máy rồi đưa đến công trường để lắp ráp. Cách làm này có thể nhanh hơn, rẻ hơn và hiệu quả hơn so với xây dựng truyền thống. Về nguyên lý, nó giống dây chuyền sản xuất xe hơi: các bộ phận được chế tạo tập trung, sau đó lắp ráp hoàn chỉnh, thay vì làm từng căn riêng lẻ ngay tại công trường.
Bà Wicks cho rằng cách xây nhà hiện nay gần như không thay đổi trong suốt một thế kỷ, không còn đáp ứng được nhu cầu thực tế. Theo bà, đổi mới phương pháp có thể giúp đẩy nhanh tiến độ và giảm chi phí, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở cho các gia đình lao động.
Nhà lắp ghép không phải là khái niệm mới. Từ đầu những năm 2000, lĩnh vực này đã thu hút sự chú ý của giới kiến trúc. Một cuộc thi thiết kế nhà giá khoảng $200,000 từng cho thấy tiềm năng của mô hình này, với không gian sáng, linh hoạt và có thể tùy chỉnh.
Tuy nhiên, trở ngại lớn không nằm ở thiết kế mà ở tài chính, quy định và lao động. Nhiều tổ chức cho vay vẫn dè dặt với loại hình này. Một số thành phố và hiệp hội cư dân thậm chí cấm xây dựng nhà lắp ghép. Bên cạnh đó, các công đoàn từng lo ngại việc sản xuất trong nhà máy sẽ làm giảm việc làm tại công trường. Thực tế cũng cho thấy xây dựng nhà nhiều gia đình thường hiệu quả kinh tế hơn so với nhà biệt lập.
Cuộc suy thoái nhà ở năm 2009 đã làm chững lại các nỗ lực đổi mới. Sau đó, một số công ty công nghệ thử nghiệm in 3D hoặc mô hình sản xuất tích hợp, nhưng chưa đạt kết quả như kỳ vọng tại Mỹ.
Trong khi đó, nhiều nước đã áp dụng rộng rãi phương pháp này. Tại Nhật Bản, khoảng 15% nhà mới là nhà lắp ghép; tại Thụy Điển, con số gần 80%. Ở Mỹ, tỷ lệ này chỉ khoảng 3%.
Ông Ben Metcalf của Terner Center for Housing Innovation cho rằng vấn đề không nằm ở công nghệ mà ở các rào cản chính sách, tài chính và cách triển khai dự án.
Một báo cáo của Terner công bố ngày 2 Tháng Ba đề xuất một số giải pháp như thống nhất quy chuẩn xây dựng trên toàn bang để dễ áp dụng công nghệ mới, điều chỉnh các chương trình hỗ trợ nhằm giảm rủi ro tài chính, và hạ chi phí vận chuyển từ nhà máy đến công trường. Báo cáo cũng nhấn mạnh cần thay đổi cách nhìn còn tiêu cực về chất lượng nhà lắp ghép.
Gói dự luật mới của California dựa trên những đề xuất này và tập trung vào các rào cản thực tế. Để phát triển ở quy mô lớn, bang cần điều chỉnh quy định xây dựng và thuyết phục các công đoàn tham gia.
Đáng chú ý, lập trường của các tổ chức công đoàn đang dần thay đổi. Nhiều thành viên của United Brotherhood of Carpenters & Joiners of America đã được đào tạo để sản xuất các bộ phận nhà lắp ghép trong nhà máy. Đại diện công đoàn cho biết ngay cả thợ lành nghề có thu nhập tốt cũng không còn đủ khả năng mua những căn nhà giá thấp nhất hiện nay, và cần triển khai nhiều giải pháp cùng lúc.
Nhờ sự ủng hộ này, gói dự luật hiện tại được xem là nỗ lực mạnh mẽ nhất trong hơn hai thập niên nhằm tháo gỡ rào cản cho nhà lắp ghép.
Ông Tyler Pullen, đồng tác giả báo cáo, cho biết ông lạc quan hơn so với một năm trước. Theo ông, động lực chính trị, sự tham gia của chính quyền tiểu bang và cách tiếp cận sâu vào vấn đề cho thấy đây không còn là sáng kiến mang tính hình thức.
Nhà lắp ghép thực tế đã có mặt tại California hơn một thế kỷ, từ những căn nhà vận chuyển bằng đường sắt thời cơn sốt vàng năm 1849 đến các mẫu nhà đặt qua catalog đầu thế kỷ 20. Tuy nhiên, các nỗ lực trước đây chưa đạt quy mô cần thiết.
Hiện nay, có kỳ vọng rằng California có thể biến mô hình này thành giải pháp thực tế, góp phần tạo thêm hàng chục nghìn căn nhà mà tiểu bang đang thiếu. (Ng.Tr) [kn]
