SACRAMENTO, California (NV) – Chi phí thuê nhà cao đang đẩy nhiều gia đình ở California vào cảnh nghèo và làm giảm hiệu quả của các chương trình trợ giúp người thu nhập thấp.
Phân tích của The Pew Charitable Trusts (Pew) công bố ngày 29 Tháng Chín cho thấy, nếu giá thuê nhà tại California giảm xuống mức trung bình toàn quốc thì tỉ lệ người nghèo của tiểu bang có thể giảm khoảng 30% so với mức hiện tại; riêng tỉ lệ nghèo ở trẻ em có thể giảm 36%.
Theo Cục Thống Kê Dân Số Hoa Kỳ (USCB), California có tỉ lệ hộ gia đình nghèo là 17.8%, cao thứ hai ở Mỹ, sau Louisiana. Con số này được tính theo SPM, thước đo xác định mức nghèo dựa trên nguồn lực thực tế của một gia đình bằng cách tính thu nhập và các khoản trợ cấp được nhận, sau đó trừ thuế cùng những chi phí thiết yếu như nhà ở, chăm sóc sức khỏe, đi làm và chăm sóc trẻ. Vì tính đến chi phí sinh hoạt, SPM phản ánh rõ hơn áp lực của giá thuê nhà cao tại California.
Theo ông Alex Horowitz, chuyên gia phân tích của Pew, các chương trình chống nghèo sẽ đạt hiệu quả cao hơn nếu giảm được gánh nặng chi tiêu của người dân. Với tiền thuê nhà là khoản chi lớn nhất đối với phần đông người Mỹ, giảm chi phí chỗ ở có thể giúp các gia đình dành thêm tiền cho thực phẩm, chăm sóc sức khỏe và việc nuôi con.
Vì sao chi phí nhà ở làm tăng tỉ lệ người nghèo?
Chi phí thuê nhà tăng làm giảm tác dụng của trợ cấp
Nhiều chính sách giảm nghèo nhằm tăng nguồn lực cho các gia đình có thu nhập thấp, qua trợ cấp thực phẩm, tín dụng thuế cho gia đình có con, tín dụng thuế cho người đi làm hoặc tăng lương tối thiểu. Phân tích của Pew cho thấy tác dụng của các chính sách này đang suy giảm nếu chi phí nhà ở tăng nhanh hơn thu nhập và trợ cấp mà gia đình nhận được.
CalFresh, chương trình trợ cấp thực phẩm của California thuộc hệ thống SNAP liên bang, là một trường hợp tiêu biểu. Từ năm 1989 đến 2023, tổng giá trị trợ cấp tăng thêm $13.1 tỷ. Theo tính toán của Pew, mức tăng tiền thuê nhà trong cùng giai đoạn đã lấy đi phần lợi ích tương đương 78% khoản tăng trợ cấp đó. Nói cách khác, gia đình được hỗ trợ thêm tiền thực phẩm nhưng phần ngân sách tiết kiệm được lại phải chuyển sang trả tiền nhà.
Áp lực này đặc biệt rõ với các hộ thuê nhà có thu nhập thấp. Một người có thể được tăng lương hoặc một gia đình có thể nhận thêm trợ cấp, nhưng mức sống vẫn khó cải thiện nếu chi phí chỗ ở tăng nhanh hơn phần thu nhập tăng thêm. Pew cho biết khoảng một nửa người thuê nhà tại Mỹ dành ít nhất 30% thu nhập cho nhà ở. Với nhiều gia đình Việt Nam tại California, đây là bài toán rất gần với sinh hoạt hằng tháng, bởi tiền thuê thường chiếm phần lớn ngân sách trước khi tính đến thực phẩm, y tế, đi lại và các nhu cầu khác.
Gia đình có trẻ em là nhóm hưởng lợi rõ trong các mô hình của Pew. Theo một giả định khác, nếu tiền thuê trên toàn California giảm 20%, tỉ lệ nghèo trẻ em có thể giảm khoảng 25%. Con số này khác với mức giảm 36% nêu ở phần trên, vốn được tính trong trường hợp giá thuê của tiểu bang giảm xuống mức trung bình toàn quốc.
Cả hai đều là ước tính mô phỏng trong điều kiện các yếu tố khác không thay đổi, không phải dự báo về thời điểm California sẽ đạt được những mức giảm ấy.
Xây thêm nhà, tiếp tục trợ giúp người thu nhập thấp
Theo Pew, tình trạng thiếu hụt khoảng bốn đến bảy triệu căn nhà tại Mỹ đã góp phần đẩy tiền thuê nhà lên cao. Khi số nhà cho thuê không đáp ứng nhu cầu, người tìm chỗ ở phải cạnh tranh nhiều hơn. Các quy định hạn chế sử dụng đất, yêu cầu về chỗ đậu xe và thủ tục cấp phép cũng có thể cản trở xây dựng, đồng thời làm tăng chi phí phát triển nhà ở.
Pew dẫn chứng Austin, Texas, và Minneapolis, Minnesota, là hai ví dụ cho thấy việc tăng nguồn cung nhà ở có thể giúp hạ giá thuê. Sau các cải cách tạo điều kiện xây thêm nhà, chi phí thuê nhà tại hai thành phố này giảm khoảng 20% sau khi điều chỉnh theo lạm phát. Nhờ đó, người thuê tiết kiệm hơn $4,000 mỗi năm so với trường hợp giá thuê tăng theo mức trung bình toàn quốc.
Mức giảm 20% ở đây đã được điều chỉnh theo lạm phát. Khoản tiết kiệm hơn $4,000 cũng được tính so với kịch bản giá thuê tăng theo trung bình toàn quốc, nên không đồng nghĩa mọi hợp đồng thuê nhà đều giảm một khoản như nhau.
Các biện pháp được Pew đề cập gồm cho phép xây nhà với mật độ cao hơn, giảm yêu cầu về chỗ đậu xe, cải thiện thủ tục cấp phép và khuyến khích xây căn nhà phụ trên cùng thửa đất, thường được gọi là ADU. California đã thông qua nhiều luật theo những hướng này, nhưng lượng nhà mới chưa tăng mạnh.
Việc xây thêm nhà cũng có thể giúp người đang thuê những căn cũ, giá thấp hơn. Khi một hộ chuyển sang nhà mới, căn họ từng thuê quay lại thị trường, tạo thêm lựa chọn cho người khác và giảm cạnh tranh giữa các nhóm thu nhập. Các phân tích được Pew dẫn cho thấy tiền thuê tại những chung cư cũ, giá phải chăng hơn, và tại các khu dân cư thu nhập thấp thường giảm rõ hơn ở những nơi nguồn cung nhà tăng mạnh.
Tuy nhiên, Pew nhấn mạnh rằng những hộ thu nhập thấp nhất vẫn cần trợ cấp để đủ khả năng trả tiền nhà, ngay cả khi giá thuê giảm. Chương trình phiếu trợ cấp thuê nhà Housing Choice Vouchers và tín dụng thuế hỗ trợ phát triển nhà cho người thu nhập thấp tiếp tục giữ vai trò quan trọng.
Với người thuê nhà tại California, hai hướng chính sách bổ sung cho nhau khá rõ: tăng nguồn cung để giảm áp lực giá thuê, đồng thời duy trì trợ giúp cho những hộ có thu nhập thấp nhất. Mục tiêu cuối cùng là giúp các gia đình dành được nhiều hơn cho thực phẩm, chăm sóc sức khỏe và việc nuôi con. (T.C.) [kn]
