TEHRAN, Iran (NV) – Iran hôm Thứ Bảy, 13 Tháng Sáu, cho biết nước này có thể ký khung thỏa thuận hòa bình với Mỹ trong những ngày tới, nhưng bác bỏ nhận định của Pakistan, nước trung gian hòa giải, rằng thỏa thuận có thể được ký trong vòng 24 giờ.
Hãng thông tấn Reuters dẫn các nguồn tin cho biết Mỹ và Iran hôm Thứ Sáu cùng phát tín hiệu rằng một thỏa thuận nhằm chấm dứt ba tháng chiến tranh đang rất gần. Một giới chức chính quyền Mỹ nói hai bên đã đồng ý trên một bản văn và Washington kỳ vọng có thể ký thỏa thuận ban đầu trong những ngày tới.
Ông Shehbaz Sharif, thủ tướng Pakistan, hôm Thứ Bảy nói hai bên đồng ý về một khung thỏa thuận hòa bình, và Islamabad đang chuẩn bị cho một lễ ký điện tử, sau đó là các cuộc đàm phán cấp kỹ thuật vào tuần tới. Ông Sharif gợi ý rằng thỏa thuận ban đầu có thể được ký vào Chủ Nhật.
Tuy nhiên, ông Esmaeil Baghaei, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Iran, nói với truyền thông nhà nước rằng cần thận trọng khi nói về thời điểm ký kết. Ông Baghaei nói: “Chúng ta phải chờ xem ngày chính xác ký bản ghi nhớ là khi nào, mặc dù sẽ không phải ngày mai.” Phát ngôn viên của Iran cũng nói không thể loại trừ khả năng thỏa thuận được ký trong những ngày tới, nhưng vì “sự do dự của phía bên kia” và Tehran phải cẩn trọng khi bình luận về tiến trình này.
Cuộc chiến bắt đầu ngày 28 Tháng Hai, khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Iran sau đó tấn công các mục tiêu quân sự của Mỹ tại vùng Gulf, trong khi lực lượng Hezbollah ở Lebanon bắn vào Israel, làm bùng lại giao tranh giữa Israel và nhóm được Iran hậu thuẫn.
Chiến tranh đã khiến hàng ngàn người thiệt mạng, phần lớn tại Iran và Lebanon, đồng thời đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Iran trên thực tế đã phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng của thế giới, trong khi Mỹ phong tỏa các cảng của Iran.
Theo Reuters, đề nghị thỏa thuận hiện nay kêu gọi mở lại eo biển Hormuz và dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran. Các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân Iran, lý do mà Tổng Thống Donald Trump nêu ra khi phát động chiến tranh, sẽ diễn ra sau đó.
Các điều khoản dự thảo được nhiều nguồn tin mô tả cho Reuters cho thấy Mỹ bắt đầu giải tỏa hàng tỷ đô la tài sản Iran bị đóng băng và miễn trừng phạt đối với xuất cảng dầu của Iran, đổi lại việc Tehran mở lại eo biển Hormuz.
Một giới chức Mỹ nói thỏa thuận đáp ứng các mục tiêu cốt lõi của Trump và đặt đàm phán vào vị trí “rất, rất tốt.” Giới chức này nói thỏa thuận cuối cùng sẽ dẫn đến việc tháo dỡ chương trình hạt nhân Iran, với kho uranium làm giàu cao bị phá hủy và đưa ra khỏi nước này.
Nhưng Ngoại Trưởng Abbas Araqchi nói Iran muốn giữ uranium dưới dạng pha loãng. Các nguồn tin nói Tehran chưa chấp nhận việc tháo dỡ chương trình hạt nhân. Những đề nghị cũng gồm khả năng thảo luận bồi thường chiến tranh cho Tehran và việc Washington bỏ yêu cầu lâu nay về giới hạn chương trình hỏa tiễn của Iran, dù phía Mỹ bác cách mô tả này.
Trong lúc ngoại giao tiến triển, căng thẳng quân sự vẫn chưa chấm dứt. Chỉ vài giờ sau khi Ngoại Trưởng Araqchi tuyên bố Iran là “bên thắng” trong cuộc chiến với Mỹ, lực lượng Mỹ đã bắn hạ nhiều drone tấn công của Iran đang hướng về eo biển Hormuz. Một nguồn tin nói các drone này đe dọa tàu thương mại. Bộ Tư Lệnh Trung Ương Mỹ sau đó xác nhận hành động này và nói tuyến hàng hải vẫn mở.
Thủ Tướng Benjamin Netanyahu nói Israel sẽ không là một bên trong thỏa thuận. Ông hiện đang mâu thuẫn với Tổng Thống Trump về yêu cầu của Mỹ rằng Israel phải giảm hoạt động quân sự tại Lebanon để Washington có thể đạt thỏa thuận với Tehran. Bộ Trưởng Quốc Phòng Israel nói nước này sẽ không rút quân, trong khi một giới chức cấp cao Israel nói Israel vẫn giữ quyền tự do hành động trước các mối đe dọa.
Thỏa thuận đang được bàn có thể là bước đầu để giảm chiến tranh và hạ nhiệt giá năng lượng, nhưng đây vẫn là một khung hòa bình rất mong manh. Mỹ muốn nói rằng Trump đạt mục tiêu ngăn Iran có vũ khí hạt nhân, trong khi Tehran muốn chứng minh họ không đầu hàng và vẫn giữ được chương trình nguyên tử dưới hình thức nào đó.
Điểm then chốt vẫn nằm ở eo biển Hormuz. Nếu tuyến hàng hải này được mở lại, thị trường dầu có thể bớt căng thẳng và ông Trump có cơ hội tuyên bố chiến thắng. Nhưng nếu vấn đề uranium, trừng phạt, bồi thường chiến tranh và vai trò của Israel chưa được giải quyết rõ, thỏa thuận ban đầu có thể chỉ là một lệnh ngưng bắn chính trị hơn là hòa bình thật sự. (MPL) [kn]
