Lê Diễn Ðức
Nguyễn Sinh Hùng, chủ tịch Quốc Hội Việt Nam Cộng Sản thường được gọi là Hùng “hói”, một biểu tượng của tư duy làng xã và thói dối trá, bốc phét không bị đóng thuế.
Cùng với ông thủ tướng lúc nào cũng “quyết liệt”, Hùng hói khi với tư cách là phó thủ tướng thường trực, bộ trưởng Bộ Tài Chính, “tay hòm chìa khóa”, cũng “quyết liệt” không kém. Nhưng càng “quyết” bao nhiêu thì nền kinh tế đất nước càng “liệt” dần, bế tắc…
Hùng “hói” đã từng có nhiều phát ngôn nổi tiếng trong đó có câu “Sai thì phải sửa, làm 10 việc tốt cũng có thể có một việc sai. Nếu cách chức hết thì lấy ai làm việc” (Vneconomy.vn 12/06/2010).
Nguyễn Sinh Hùng. (Hình: Hoang Dinh Nam/AFP/Getty Images)
Nhưng đặc biệt nhất vẫn là vụ Vinashin. Ngày 8 Tháng Sáu 2010, khi được các phóng viên hỏi về những lo ngại về hiệu quả kinh doanh tại Vinashin trong kỳ họp Quốc hội, Hùng “hói” cười vô tư, nói: “Tôi thì vẫn chưa lo” (dantri.com.vn).
Nhưng, như một cái chợp mắt, một tháng sau, Tháng Bảy 2010, thông tin về vụ bê bối ở Vinashin bung ra. Vinashin lỗ và thất thoát 4.5 tỷ USD, tương đương 4.5% GDP của Việt Nam! Ðứa con cưng của nền kinh tế Việt Nam, “quả đấm thép” mà Thủ Tướng Ba Dũng định bằng nó để “vươn ra biển lớn” trở thành quả đấm vào không khí.
Ấy vậy, khoảng Tháng Chín 2010, Hùng “hói” vẫn cố gắng thuyết phục Quốc Hội rằng, 2013, Vinashin sẽ có lãi trở lại.
Tờ Báo Mới viết lúc bấy giờ viết như sau:
“Phó thủ tướng thường trực cho biết việc tái cơ cấu bắt đầu từ năm 2008 bằng việc cắt giảm dự án đầu tư, thu hồi khoản vốn góp ở các dự án khác (từ 106 dự án đến nay chỉ còn 28 dự án). Ðầu năm 2010, tái cơ cấu Vinashin chuyển sang bước 2: Chuyển vận tải hàng hóa sang Vinalines; chuyển công nghiệp đóng tàu phụ trợ chuyên dùng cho ngành dầu khí sang Tập Ðoàn Dầu Khí. Và bây giờ là tái cơ cấu bước 3”.
“Cũng theo phó thủ tướng thường trực Nguyễn Sinh Hùng thì kinh tế đang dần phục hồi, công nghiệp tàu thủy thế giới bắt đầu phục hồi và ngành công nghiệp tàu thủy của chúng ta cũng bắt đầu phục hồi. Việc 130 con tàu vẫn giữ được hợp đồng đã giúp chúng ta cơ cấu tài chính, giải quyết khó khăn. 28 nhà máy đóng tàu hoạt động trở lại. 27 con tàu dở dang đang đóng tiếp tục được triển khai. Doanh thu của Vinashin trong năm 2010 dự kiến đạt khoảng 14,000 tỷ đồng. Ðặc biệt, 23/26 tàu mà Vinashin chuyển giao cho Vinalines đã ra biển chở hàng và có doanh thu”.
“Nếu thị trường vận tải biển phục hồi nhanh, giá cước vận tải biển tăng, giá đóng tàu tăng, nếu chúng ta quản trị kinh doanh tập đoàn tốt thì tình hình sẽ được cải thiện”. “Trước mắt, năm nay Vinashin sẽ vẫn lỗ, sang năm lỗ ít, 2012 sẽ đứng vững, giảm lỗ và năm 2013-2014 sẽ trở lại có lãi”.
Thế là Hùng hói “quyết liệt” bằng cách ký văn bản cho phép Vinashin được huy động 20,000 tỷ đồng, trong đó phát hành 3,000 tỷ đồng trái phiếu, ép các ngân hàng phải cho Vinashin vay 10,000 tỷ trong thời điểm các doanh nghiệp nhỏ và vừa cực kỳ khó khăn vì thiếu vốn và vay 400 triệu USD từ nguồn vốn nước ngoài (vneconomy.vn 25/09/2008).
Loay hoay cùng Nguyễn Tấn Dũng và phe nhóm cứu Vinashin, cho tới Tháng Bảy 2011 Hùng hói được bầu làm chủ tịch Quốc Hội. Coi như chạy bỏ của chạy lấy người, cũng là một cuộc chơi phân quyền trong bộ tứ.
Tháng Mười Một 2011 hãng Elliott Advisors đã kiện Vinashin lên tòa thượng thẩm London về việc đến cuối 2010 và đầu 2011 Vinashin đã không trả được một phần gốc từ 600 triệu USD cho các chủ nợ tổng cộng là 180 triệu USD và 23 triệu lãi. Ðây là tiền vay của ngân hàng Thụy Sĩ Credit Suisse vào Tháng Sáu 2007 bằng cách phát hành 600 triệu USD trái phiếu với kỳ hạn 8 năm. Vì Vinashin là tập đoàn kinh tế nhà nước nên một số chủ nợ đã đòi chính phủ Việt Nam trả thay.
Theo tin được công bố ngày 13 Tháng Ba 2013, Elliott Advisors thôi kiện vì được thỏa thuận rằng, Vinashin sẽ phát hành 623 triệu USD trái phiếu do chính phủ bảo lãnh với kỳ hạn 12 năm (tức là sau khi Ba Dũng và Hùng “hói” đã về “vui thú điền viên”), lãi suất 1%/năm, không trả lãi và gốc hàng năm mà trả một lần cả gốc và lãi khi đáo hạn. Nói cách khác sau 12 năm Vinashin (hoặc nếu Vinashin không trả được thì chính phủ) phải trả tổng cộng 697.76 triệu USD cho những người nắm giữ trái phiếu Vinashin này. Thế là cuối cùng nợ của Vinashin đã được chuyển thành nợ của chính phủ.
Trở thành “Lê Lai cứu Chúa”, ném bùn qua ao, giãn nợ cho Vinashin, Vinalines cũng ngụp lặn trong bê bối.
Vinalines “được phân bổ” khoảng 14,200 tỷ đồng công nợ của Vinashin, tiếp nhận 26 con tàu có tuổi bình quân 20.47 năm và gần 1.500 thuyền viên. Mặc dù phải bỏ ra 4-5 trăm tỷ đồng để thanh toán các khoản nợ nóng, phải đầu tư tiền sửa chữa tàu, trả lương cho thuyền viên, họ vẫn tuyên bố rằng đến năm 2012, 2013 đội tàu sẽ làm ăn có lãi.
Thế nhưng, hiện nay đang có 7 con tàu thuộc biên chế Vinashinlines cùng gần 100 thủy thủ đang mắc kẹt ở nước ngoài. Những người thủy thủ đã nhiều lần gửi đơn kêu cứu về nước do điều kiện sống thiếu thốn và nợ lương nhiều tháng, trong đó có trường hợp 18 tháng làm việc không lương. Theo báo cáo tình trạng các tàu bị bắt giữ của Vinashinlines, tổng nợ gồm nợ lương và tiền ăn phải cho thủy thủ của 6 tàu đang neo tại nước ngoài tính đến ngày 2 Tháng Giêng 2013 là gần 12.6 tỉ đồng. Toàn bộ doanh thu hiện nay đều đã phải cấn trừ nợ với người thuê tàu nên không có tiền để duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như hỗ trợ cho các thủy thủ đoàn trên tàu đang bị bắt giữ và chờ kế hoạch khai thác. Chính phủ lại tiếp tục ứng vay 200 tỉ đồng giúp Vinashinlines có nguồn để gửi tiền ăn và chi phí sinh hoạt hàng tháng cho các thủy thủ, lộ trình bán tàu dự kiến đến hết Tháng Sáu 2013.
Tuy nhiên, theo báo chí trong nước, khác với Vinashin, nơi mà con số được công bố vào giữa năm 2010 là hơn 86,000 tỷ đồng, số liệu nợ nần của tổng công ty hàng hải thực tế mới chỉ được công bố rải rác ở một số tổ chức tín dụng. Bức tranh đầy đủ nhất cho đến thời điểm này mới chỉ được hé lộ tại dự thảo đề án tái cơ cấu tổng công ty, được Vinalines trình Bộ Giao Thông Vận Tải giữa năm 2012. Ðây là cơ sở để xây dựng đề án chính thức, được thủ tướng phê duyệt hồi đầu Tháng Hai 2013.
Nợ ở công ty mẹ Vinalines không thấm vào đâu so với con số tổng hợp tại các đơn vị thành viên. Ðến Tháng Năm 2012, các công ty con trong hệ thống nợ ngân hàng và các tổ chức tín dụng tổng cộng 61,768 tỷ đồng, tương đương hơn 2.96 tỷ USD. Trong số này khoảng ba phần tư là nợ của các ngân hàng, tổ chức tín dụng nước ngoài, với 2,607 tỷ đồng nợ quá hạn. Tương tự như công ty mẹ, số tiền này cũng được các đơn vị của Vinalines sử dụng chủ yếu vào việc mua sắm tàu trong giai đoạn từ 2005 đến nay.
Riêng trong năm 2012, Vinalines cho biết toàn hệ thống có nghĩa vụ trả tổng cộng hơn 6,275 tỷ đồng tiền nợ. Trong điều kiện khó khăn về khả năng thanh toán, tổng công ty này chỉ có thể trả trước 2,050 tỷ, còn lại “xin tái cơ cấu”.
Về dài hạn, để giải quyết khối nợ gần 3 tỷ USD của cả tổng công ty, Vinalines đề xuất giải pháp chủ yếu là “bán tàu”. Sau khi bán, số nợ còn lại được ước khoảng 6,123 tỷ đồng tiếp tục được doanh nghiệp này xin khoanh, giãn, thậm chí xóa toàn bộ nợ gốc tại các ngân hàng.
Ðối với Vinashin, theo quyết định số 2108/QÐ-TTg ngày 18 Tháng Mười Một 2010 của thủ tướng chính phủ, Vinashin đã được “tái cơ cấu” lần thứ nhất, theo đó chỉ giữ lại công ty mẹ và 42 doanh nghiệp thành viên. Tuy nhiên, hai năm qua, Vinashin vẫn ngụp lặn trong khó khăn và gần đây, đã có thông tin về việc tập đoàn này sẽ được “tái cơ cấu” lần thứ hai, theo đó sẽ tiếp tục thu nhỏ quy mô, chỉ giữ lại công ty mẹ cùng 12 doanh nghiệp đóng tàu và Viện Khoa Học Công Nghệ Tàu Thủy.
Vinalines mới đây đã được chính phủ phê duyệt đề án tái cơ cấu. Theo đề án đã được phê duyệt, Vinalines sẽ tập trung vào 3 lĩnh vực chính là vận tải biển, khai thác cảng biển và dịch vụ hàng hải, trở thành doanh nghiệp nhà nước nòng cốt trong 3 lĩnh vực này. Năm 2012, Vinalines lỗ 2,439 tỷ đồng và dự kiến năm 2013 tiếp tục lỗ khoảng 2,100 tỷ đồng.
Nhưng những con tàu nát của Vinashin-Vinalines không dễ dàng bán tháo, chúng giống như bị thủng nặng, nước chảy vào không có cách nào tát ra ngoài. Mọi ý định bơm tiền của ông thủ tướng và phe nhóm đều không ăn thua.
Ngày 3 Tháng Tư 2013 thứ trưởng Bộ Giao Thông Vận Tải Nguyễn Hồng Trường cho biết do phải đối mặt với muôn vàn khó khăn về thị trường nên hai doanh nghiệp này đã đứng trên bờ vực phá sản (infonet.vn 3/04/13).
Công bố của ông Nguyễn Hồng Trường là cái tát vào sự bốc phét kinh hoàng của Hùng “hói” rằng, “năm 2013-2014 sẽ trở lại có lãi”.
Việc phá sản có thể xảy ra trong năm nay. Bốc phét dây dưa để vớt vát, ngụy biện cho lối làm ăn tùy tiện, không hiệu quả và những mánh mung trục lợi, đã đến lúc chấm dứt. Tất cả các phương tiện được sử dụng lao vào cứu chữa, tái cơ cấu, bơm tiền, miễn thuế, giãn nợ… đã không cứu được cú đắm sâu ngoạn mục của con tàu Vinashin.
Rất có thể Vinashin sẽ thực sự trở thành “đống sắt vụn”, vì chính Hùng “hói”, Ba Dũng và phe nhóm là những người đã vung tiền vay mượn cho mua về đống phế liệu ấy.
