Hiếu Chân/Người Việt
Những ngày cuối năm 2025 trong lúc thế giới rộn ràng đón năm mới 2026 thì eo biển Đài Loan lại nổi sóng với cuộc tập trận “Sứ Mệnh Công Lý 2025” mà Trung Quốc thực hiện chung quanh hòn đảo tự trị. Đây là cuộc tập trận quy mô nhất, gần hòn đảo nhất từ trước đến nay.
Tại Washington, khi được hỏi về cuộc tập trận của Trung Quốc, Tổng Thống Donald Trump chỉ nhún vai và nói rằng đó là việc thường ngày, Trung Quốc tập trận như vậy suốt 20 năm qua, đồng thời khoe khoang mối quan hệ tốt đẹp giữa ông với Chủ Tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc. Nhưng tường thuật của báo chí từ thực địa và nhận định của các chuyên gia chính trị lại cho thấy đây là bước leo thang rất nguy hiểm đến gần một cuộc chiến tranh ở hai bờ eo biển Đài Loan và rộng ra cả vùng Đông Á.
Đúng là Trung Quốc liên tục bao vây và phong tỏa đảo Đài Loan nhiều năm qua, nhưng cuộc tập trận lần này, diễn ra trong hai ngày 29 và 30 Tháng Mười Hai, có nhiều điểm mới đáng chú ý.
Ba điểm mới của cuộc tập trận
Một là, Trung Quốc thực tập bắn đạn thật (live-fire) quy mô chưa từng thấy. Hãng Reuters sáng 30 Tháng Mười Hai cho biết, Trung Quốc phóng 27 hỏa tiễn vào vùng biển phía Nam và phía Bắc đảo Đài Loan, cùng với việc triển khai các đơn vị hải quân và không quân mô phỏng tấn công các mục tiêu trên biển và trên không, thực tập chống tàu ngầm chung quanh hòn đảo.
Bộ Quốc Phòng Đài Loan cho biết Trung Quốc huy động 71 chiến đấu cơ, 21 chiến hạm và tàu tấn công đổ bộ Type 075 lần đầu tiên xuất hiện, phong tỏa các hải cảng Cơ Long ở phía Bắc và Cao Hùng ở phía Nam, theo dõi chặt các tàu thuyền ra vào các hải cảng Đài Loan.
Cuộc tập trận bắn đạn thật của Trung Quốc buộc các hãng hàng không dân sự phải thay đổi lộ trình của 11 trong 14 tuyến đường đến thủ đô Đài Bắc, ảnh hưởng tới hàng trăm chuyến bay. Bộ Quốc Phòng Đài Loan ghi nhận đến cuối Thứ Ba, 30 Tháng Mười Hai, có 11 chiến hạm và tám tàu Hải Cảnh Trung Quốc vượt qua đường trung tuyến giữa eo biển Đài Loan, đi vào vùng biển cách bờ 24 hải lý do Đài Bắc kiểm soát buộc phía Đài Loan phải nghênh cản.
Hai là, lần đầu tiên Trung Quốc sử dụng tàu vận tải làm bệ phóng hỏa tiễn: một số tàu thương mại chuyên chở container được gắn thêm ống phóng hỏa tiễn, lên tới 60 ống mỗi tàu, trở thành căn cứ hỏa tiễn di động trên biển. Thủ đoạn này làm cho hệ thống phòng thủ của đối phương bối rối, không phân biệt được đâu là tàu chiến đâu là tàu dân sự. Trung Quốc từ lâu đã huấn luyện và trang bị cho ngư dân, thành lập các đội tàu đánh cá “dân quân” tiếp tay với lực lượng hải cảnh (cảnh sát biển) để quấy nhiễu và chèn ép ngư dân các nước láng giềng trên Biển Đông, nhưng đây là lần đầu tiên Bắc Kinh sử dụng tàu vận tải thương mại làm công cụ hỗ trợ tấn công – một xu thế hết sức nguy hiểm.
Ba là, lần đầu tiên Trung Quốc công khai xác nhận mục đích tập trận là nhằm ngăn chặn sự can thiệp của bên ngoài. Trước đây, Bắc Kinh tổ chức tập trận chủ yếu để phô diễn sức mạnh và kỹ thuật quân sự, vây hãm và hăm dọa Đài Loan, hủy hoại niềm tin của người dân Đài Loan vào khả năng bảo vệ của chính phủ. Họ vẫn dè chừng khả năng can thiệp của quân đội Hoa Kỳ và Nhật Bản nếu Trung Quốc đi quá đà gây ách tắc tuyến giao thương hàng hải qua eo biển Đài Loan. Nay thì Bắc Kinh không giấu giếm ý đồ thật của họ. Văn Phòng Đài Loan Sự Vụ của Trung Quốc hôm 29 Tháng Mười Hai ra tuyên bố khẳng định: “Mọi thế lực bên ngoài cố tình can thiệp vào vấn đề Đài Loan hoặc can dự vào công việc nội bộ của Trung Quốc chắc chắn sẽ bị bể đầu sứt trán khi đâm vào bức tường thép của Quân Giải Phóng Nhân Dân Trung Quốc (PLA).”
Đánh nhanh thắng nhanh
Cuộc tập trận được coi là phản ứng mạnh mẽ nhất của Bắc Kinh sau sự kiện chính phủ Mỹ phê chuẩn thỏa thuận bán cho Đài Loan một lô vũ khí trị giá tới $11.1 tỷ, lớn nhất từ trước đến nay; đồng thời đáp lại thông điệp của bà Thủ Tướng Sakae Takaichi rằng Nhật Bản có thể đáp trả về quân sự nếu Trung Quốc chiếm Đài Loan bằng vũ lực. Đây cũng là phản ứng dằn mặt của Bắc Kinh trong lúc Tổng Thống Lại Thanh Đức đang vận động Quốc Hội Đài Loan do đảng đối lập kiểm soát thông qua kế hoạch gia tăng ngân sách quốc phòng lên mức chưa từng có trước đây trước mối đe dọa ngày càng gay gắt của Trung Quốc.
Nhưng đằng sau những thông điệp ấy là một thực tế nguy hiểm: Trung Quốc đang ráo riết chuẩn bị thâu tóm Đài Loan bằng vũ lực vào năm 2027 hoặc sớm hơn. Tuần trước, Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ công bố báo cáo nhận định Trung Quốc tin rằng họ có thể chiến thắng trong cuộc xâm chiếm Đài Loan năm 2027, hoàn tất Giấc Mộng Trung Hoa của ông Tập Cận Bình là thống nhất lãnh thổ quốc gia đúng vào dịp kỷ niệm 100 năm ngày thành lập nhà nước Cộng Sản Trung Quốc (1 Tháng Mười, 1949).
Nhận định này được cựu Đô Đốc Philip Davidson, cựu tư lệnh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Hải Quân Mỹ đưa ra năm 2021. Tuy vậy, cuộc tập trận đang diễn ra dường như cho thấy Trung Quốc không muốn chờ đợi thêm nữa. Nhiều nhà quan sát quân sự nhận xét, ưu thế quân sự nổi bật của Trung Quốc so với Đài Loan hiện nay cho phép PLA sử dụng sức mạnh áp đảo để đánh chiếm hòn đảo trong vòng 72 giờ, trước khi các lực lượng đồng minh kịp cứu viện. (Khi xua quân xâm lược Ukraine Tháng Hai, 2022, Tổng Thống Vladimir Putin cũng tin rằng sẽ chiếm được Ukraine trong 72 giờ, thực tế cuộc chiến dằng dai gần bốn năm với tổn thất khủng khiếp cho cả hai bên.)
Cuộc tập trận Sứ Mệnh Công Lý 2025 của Trung Quốc tập trung vào bảy khu vực quanh Đài Loan nhằm luyện tập khả năng cô lập Đài Loan khỏi sự tiếp viện từ bên ngoài. Ông Chieh Chung, nhà nghiên cứu của Học Viện Quốc Phòng và An Ninh ở Đài Bắc nói rằng các khu vực này được thiết kế “để ngăn cản Lực Lượng Tự Vệ Nhật Bản (SDF) và quân đội Mỹ đóng tại Nhật tiến về hướng Đài Loan.” “Vị trí và diện tích rộng lớn của các khu vực này như muốn nói rằng, “chúng tôi không cho phép các thế lực nước ngoài tiếp cận,” ông Chung nói. Còn nhà nghiên cứu Yun Sun của Trung Tâm Stimson ở Washington nhận định các nhà lãnh đạo Trung Quốc tin rằng, Nhật Bản sẽ không và không thể làm gì để bảo vệ Đài Loan.”
Bài học từ cuộc chiến của Nga ở Ukraine cho thấy, nếu không nhanh chóng “dứt điểm” mục tiêu và ngăn chặn nguồn tiếp viện từ bên ngoài thì kẻ xâm lược phải trả giá vô cùng đắt.
Thời cơ của ông Tập
Thời cơ của ông Tập đang đến. Thế giới bên ngoài đang bận rộn với các cuộc xung đột đẫm máu ở nhiều nơi khác, ít ai quan tâm đến tình hình ở Đông Á vốn yên tĩnh trong tám tháng qua.
Hơn thế nữa, thái độ của Tổng Thống Donald Trump trong vấn đề Ukraine, thân thiện và ưu ái với Tổng Thống Putin – kẻ xâm lược và tội phạm chiến tranh – trong lúc gây sức ép với Tổng Thống Volodymyr Zelensky có thể là yếu tố kích thích Chủ Tịch Tập Cận Bình ra tay thử thời vận. Nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan vào lúc này chưa chắc Mỹ đã phản ứng bằng quân sự; cho dù Mỹ (và Nhật) đưa quân tiếp viện thì chưa chắc đã vượt qua được hàng rào ngăn chặn của PLA. Như thế vẫn tốt cho Bắc Kinh hơn là ngồi chờ để rồi sau này khi Đài Loan nhận được các lô vũ khí tân tiến từ Mỹ – gồm nhiều hệ thống pháo phản lực HIMARS, hỏa tiễn chống tăng Javelin, pháo tầm xa và phi cơ ném bom không người lái Altius… – thì tình hình sẽ bất lợi hơn rất nhiều.
Sự kiện Trung Quốc vượt qua dễ dàng, thậm chí chiếm thế thượng phong, trong cuộc thương chiến với ngón đòn thuế quan (tariff) của ông Trump càng làm cho Bắc Kinh tin rằng Trung Quốc sẽ không trả giá đắt về kinh tế nếu xâm chiếm Đài Loan bằng một cuộc chiến bất ngờ, đánh nhanh thắng nhanh.
Nga từng lợi dụng cuộc tập trận cùng Belarus năm 2022 để che giấu thủ đoạn tập trung binh lực rồi bất ngờ tràn qua biên giới Ukraine. Quân đội Trung Quốc cũng có thể lợi dụng cuộc tập trận Sứ Mệnh Công Lý 2025 để bất ngờ đánh úp Đài Loan. Điều đó càng dễ xảy ra khi mới tuần trước, ông Tập Cận Bình bổ nhiệm tư lệnh mới cho Chiến Khu Đông Bộ (Eastern Theatre) – bao gồm cả Đài Loan – là một viên tướng thân cận và có tiếng “diều hâu.”
Tuy vậy có một niềm tin mong manh rằng, ông Tập sẽ không vội vàng ra tay vì đã hẹn gặp ông Trump ở Bắc Kinh vào Tháng Tư sắp tới và không muốn làm đổ vỡ mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo. Dẫu Trung Quốc chưa phát động chiến tranh xâm chiếm Đài Loan trước Tháng Tư, 2026, thì cuộc tập trận hiện nay vẫn báo hiệu một cuộc chiến tổng lực ở Đông Á đang đến rất gần. [dt]
