Truyện ngắn của Isaac Bashevis Singer
Trần Doãn Nho phỏng dịch
KENNEDALE, Texas (NV) – Isaac Bashevis Singer là nhà văn Hoa Kỳ gốc Do Thái, sinh tại Ba Lan. Hầu hết truyện của ông đều viết bằng tiếng Hébreu và Yiddish, tức tiếng Do Thái cổ, sau đó được chính ông hay những dịch giả khác dịch sang tiếng Anh.
Với lối văn trong sáng, giản dị, đôi khi có phần mộc mạc, Isaac Bashevis Singer thường viết về cuộc sống của những người dân Do Thái cùng khổ. Ông đoạt giải Nobel văn chương năm 1978.
Truyện ngắn “Taibele (hoặc Teibele) và Con Quỷ” phỏng dịch từ bản tiếng Anh “Taibele and her Demon” của Mirra Ginsburg. Truyện này được chuyển thể thành kịch và được trình diễn nhiều lần ở Brooks Atkinson Theatre, New York.
***
Trong thị trấn Lashnik, không xa Lublin lắm, có hai vợ chồng đang sống với nhau. Chồng tên là Chaim Nossen, vợ là Taibele. Họ chẳng có đứa con nào. Chẳng phải vì cuộc sống chung có gì trắc trở; Taibele vốn đã sinh cho chồng nàng một cậu con trai và hai cô con gái, nhưng cả ba đều chết yểu. Một đứa chết vì bệnh ho gà, một đứa vì bị sốt phát ban và một vì bệnh bạch hầu. Sau đó thì Taibele mất khả năng sinh đẻ. Mọi lời cầu nguyện, mọi thứ bùa chú, mọi thứ thuốc thang đều vô hiệu.
Quá đau đớn, Nossen sống tách biệt với mọi người. Chàng xa hẳn vợ, ăn chay, không ngủ ở nhà mà ngủ trên dãy ghế nhà nguyện. Còn Taibele thì có một cửa hiệu vải vóc riêng do cha mẹ nàng để lại, nàng ngồi đó suốt ngày, bên phải là cây thước, bên trái là cái kéo, còn trước mặt là cuốn kinh dành cho phụ nữ viết bằng tiếng Yiddish.
Nossen, vóc người cao, gầy, đôi mắt đen và chòm râu lưa thưa, lúc nào cũng có vẻ buồn rầu, lặng lẽ, ngay cả vào những quãng thời gian tươi đẹp nhất. Taibele thì dáng người nhỏ nhắn, xinh đẹp, với đôi mắt xanh và khuôn mặt tròn trịa. Dù đau khổ, nhưng lúc nào nàng cũng tươi cười, để lộ đôi má lúm đồng tiền duyên dáng. Bây giờ, nàng chẳng cần phải nấu ăn cho ai nữa. Hằng ngày, nàng chỉ nấu cho mình một ít cháo hay súp. Nàng tiếp tục đan, khi thì đôi vớ, khi thì chiếc áo, thỉnh thoảng thêu một cái gì đó, chẳng hề than thân, trách phận, cũng chẳng sầu não gì.
Một ngày kia, Nossen bỏ vào túi xách chiếc khăn choàng, cái hộp da đựng cuốn kinh, bộ quần áo lót và một ổ bánh mì, rồi lặng lẽ bỏ nhà ra đi. Người hàng xóm hỏi chàng đi đâu, chàng trả lời: “Bất cứ đâu đi được thì tôi đi.” Khi Taibele biết tin thì quá muộn. Chàng đã qua sông rồi. Nghe nói chàng thuê xe đến Lublin.
Taibele bỏ tiền nhờ người đi tìm chồng, nhưng cuối cùng chẳng ai trở về. Mới có 33 tuổi, Taibele cảm thấy mình là một người vợ bị ruồng bỏ, hoàn toàn vô vọng. Thượng Đế đã mang đi cả con, cả chồng. Nàng chẳng bao giờ có thể lấy chồng được nữa. Từ giờ, nàng phải sống hoàn toàn đơn độc. Tất tài sản còn lại là căn nhà, cửa hiệu và một ít của cải. Mọi người thương cảm nàng vì nàng là một phụ nữ kín đáo, tốt bụng và đàng hoàng trong việc buôn bán. Ai cũng tự hỏi: sao nàng phải chịu nhiều bất hạnh như thế? Nhưng chẳng ai hiểu được ý trời.
Taibele có rất nhiều bạn bè từ thời thơ ấu. Ban ngày, mọi người bận bịu việc nhà, nhưng đến chiều tối, họ thường tụ tập nhau ngồi tán gẫu. Mùa Hè, họ ngồi trước cửa nhà, kể cho nhau nghe đủ thứ chuyện trên đời. Hôm đó là một đêm mùa Hè không trăng, cả thị trấn chìm trong bóng tối, Taibele kể cho bạn bè nghe một câu chuyện mà nàng vừa đọc trong một cuốn sách mua từ người bán hàng rong. Một thiếu phụ Do Thái trẻ bị một con quỷ hiếp dâm, rồi sau đó sống với chị ta như vợ chồng.
Taibele kể rất chi tiết. Mọi người ngồi túm tụm, cầm tay nhau, ai cũng cho đó là tội lỗi và tỏ ra ghê tởm, nhưng rồi ai cũng cười, cái cười xuất phát từ sự sợ hãi. Một người nói:
-Sao chị ta lại không dùng bùa để xua hắn đi?
Taibele trả lời:
-Không phải là con quỷ nào cũng sợ bùa chú.
-Thế sao chị ta lại không đến nhà giáo trưởng?
-Con quỷ cảnh cáo rằng hắn sẽ bóp cổ chị ta nếu chị ta tiết lộ bí mật.
Một người kêu lên:
-Ôi thật khốn khổ. Cầu xin Thượng Đế che chở chúng con để đừng ai chịu cảnh như thế!
Một người khác nói:
-Giờ mà về nhà thì tôi sợ quá.
Một người hứa:
-Để tôi đi chung với.
Trong khi họ đang nói chuyện thì Alchonon, một người phụ giáo, tình cờ đi ngang qua. Anh chàng này góa vợ đã năm năm, ôm mộng trở thành một kẻ pha trò chuyên nghiệp trong các đám cưới. Anh ta một kẻ gàn dở, thích đùa cợt, chọc ghẹo. Vì đế giày rách toạc, nên anh ta mang giày mà như đi chân không, bước chân không gây nên tiếng động. Khi Taibele kể chuyện, anh ta dừng lại lắng nghe. Do bóng đêm dày đặc, và đám đàn bà say mê theo dõi câu chuyện, nên chẳng ai trông thấy anh ta. Là một kẻ phóng đãng và đầy mưu mẹo, nghe qua câu chuyện, anh ta hình thành ngay trong đầu một kế hoạch tinh quái.
***
Sau khi đám đàn bà đã ra về hết, Alchonon chui vào vườn Taibele. Anh ta nấp sau một thân cây, nhìn qua cửa sổ. Vừa thấy Taibele tắt đèn đi ngủ, anh ta lẻn ngay vào nhà. Taibele thường không khóa cửa vì thị trấn này không hề có kẻ cắp. Cởi bỏ hết bộ quần áo đã cũ mòn, anh ta nhón chân đi vào giường Taibele với thân thể trần truồng như nhộng. Đang thiêm thiếp ngủ, bỗng nhiên, nàng thấy một khuôn mặt lù lù trong bóng tối. Nàng kinh hãi đến nỗi không la lên được, run rẩy hỏi:
-Ai đó?
Giả giọng nói khào khào, Alchonon đáp:
-Taibele đừng có la. Nếu la lên, ta sẽ giết ngươi ngay. Ta là quỷ Hurmizah, kẻ ngự trị bóng tối, mưa gió, sấm sét và dã thú. Ta là con quỷ lấy người đàn bà trẻ mà nhà ngươi vừa kể hồi đầu hôm. Vì câu chuyện quá hấp dẫn, nên từ địa ngục, ta đã nghe lời ngươi, và rất thèm muốn thân xác ngươi. Đừng chống cự vô ích. Những ai không theo ý ta, ta sẽ mang đi sang bên kia Dãy Núi Bóng Tối, đến một vùng hoang dã, nơi không có vết chân người, nơi mà chẳng có dã thú nào dám đến, nơi mà đất bằng sắt, trời bằng đồng. Ta sẽ ném họ vào gai và lửa, giữa đám rắn rết, bò cạp cho đến khi thịt xương bị nghiền nát thành tro bụi và rồi chúng sẽ mãi mãi đắm chìm trong vực thẳm. Nếu ngươi chiều theo ý muốn của ta, chẳng những không ai đụng đến sợi tóc của ngươi mà ta còn ban cho ngươi sự thành công trong mọi việc.
Nghe nói thế, Taibele nằm bất động, ngất xỉu. Tim nàng như muốn ngừng đập. Nàng nghĩ cuộc đời nàng sắp chấm dứt. Một lát sau, thu hết can đảm, nàng thì thào:
-Ông muốn gì nơi tôi? Tôi là đàn bà có chồng.
-Chồng ngươi chết rồi. Chính ta đã đi theo tang lễ của hắn.
Gã phụ giáo lên giọng giải thích:
-Đáng ra là ta phải đến nhà giáo trưởng xác nhận cái chết để ngươi tự do tái giá, nhưng giáo trưởng chả tin gì bọn quỷ chúng ta đâu. Vả lại, ta cũng chẳng dám bước qua ngưỡng cửa phòng giáo trưởng. Ta sợ chứ. Nhưng ta không hề nói láo. Chồng ngươi đã chết vì bệnh truyền nhiễm, giờ thì sâu bọ đã gặm hết thịt xương hắn rồi. Mà dù cho hắn có còn sống, ngươi ăn nằm với ta cũng được, vì luật Shulhan Aruch không áp dụng đối với chúng ta.
Con quỷ Hurmizah, tức là tay phụ giáo Alchonon, tiếp tục thuyết phục nàng, khi thì ngọt ngào, khi thì đe dọa. Hắn nhắc đến tên của những thiên thần, ác quỷ, ác thú, ma cà rồng. Hắn dài dòng kể đủ thứ chuyện ngụ ngôn và tục ngữ với giọng điệu dí dỏm đến nỗi cuối cùng Taibele cũng phải phì cười. Hắn thề là đã yêu Taibele từ lâu. Hắn tả lại áo quần và khăn choàng mà nàng dùng; kể lại những ý nghĩ thầm kín của nàng khi nàng nhồi bột chuẩn bị cho bữa ăn lễ Sabbath hay khi nàng tắm rửa trong chậu hay cả khi nàng đi đại tiện và hắn còn nhìn thấy cả các thứ đồ lót của nàng cất riêng ở gian nhà phụ.
Một lát sau, con quỷ leo lên giường Taibele làm tình với nàng. Hắn giao hẹn rằng kể từ nay, hắn sẽ đến với nàng hai lần mỗi tuần, vào tối Thứ Tư và tối lễ Sabbath, là những tối mà bọn vô đạo có quyền đi khắp mọi nơi. Hắn cảnh cáo nàng không được tiết lộ cho bất cứ ai những gì đã xảy ra, ngay cả nói bóng nói gió; nếu không nghe, nàng phải chịu hình phạt thảm khốc. Hắn buộc Taibele thề độc rằng nàng sẽ giữ bí mật suốt đời. Thấy không còn một lối thoát nào khác, nàng đành đặt tay lên đùi thề và làm theo những điều hắn dặn.
Trước khi ra về, con quỷ hôn nàng thật lâu, thật đắm đuối. Vì cho hắn là quỷ không phải là người, nên Taibele chẳng ngại ngần hôn trả lại, nước mắt nàng đẫm ướt râu hắn. Dù hắn có là quỷ đi nữa, thì hắn cũng đã đối xử với nàng quá tử tế.
Hurmizah đi rồi, Taibele vùi đầu trong gối, khóc thổn thức cho đến sáng.
***
Thế là từ đó, hai đêm một tuần, Hurmizah lại đến với nàng. Taibele sợ rằng nàng sẽ có thai, cho ra đời một con tiểu quỷ có đuôi có sừng hoặc là một thằng ngốc. Nhưng Hurmizah bảo đảm với nàng là điều đó không xảy ra. Taibele hỏi hắn nàng có cần phải đi làm lễ tắm rửa để thanh tẩy sau những ngày ô uế hay không, thì Hurmizah nói rằng những luật tắc liên hệ đến kinh nguyệt không áp dụng đối với người có quan hệ với quỷ.
Tục ngữ nói: cái gì đã thành thói quen thì trở nên vô hại. Thật quá đúng với hoàn cảnh của nàng bây giờ. Lúc đầu, nàng sợ người khách đêm làm hại nàng, mang đến cho nàng những điều bất hạnh. Nhưng hóa ra không phải thế. Con quỷ vuốt ve nàng, nói bên tai nàng những lời âu yếm, đùa nghịch. Thỉnh thoảng, hắn giả giọng con nít, bập bẹ những điều vô nghĩa khiến nàng phải bật cười. Hắn kéo dái tai nàng rồi cắn yêu trên vai nàng khiến sáng ra nàng thấy còn vết răng trên da. Hắn thuyết phục nàng để tóc dài ra và hắn giúp nàng cột thành bím. Hắn dạy nàng bùa chú, kể cho nàng nghe chuyện bọn bạn bè quỷ thường cùng hắn bay trên những cánh đồng nấm độc, trên những đầm muối, trên những hoang mạc giá lạnh của Biển Băng.
Hắn nói hắn có nhiều vợ, tất cả đều là quỷ cái, chỉ có Taibele người vợ lốt người duy nhất. Vì thế, nàng không hề có cảm giác ghen tuông. Không những thế, chuyện kể về các mụ vợ quỷ mà Hurmizah bịa ra lại làm cho Taibele vui thích, khiến nàng cứ hỏi hắn luôn miệng. Hắn làm cho Taibele vui suốt đêm. Thế rồi dần dà, vắng hắn là nàng nhớ nhung. Những đêm Hè đâm ra quá ngắn, vì Hurmizah đã phải vội vã ra đi khi nghe tiếng gà gáy sáng. Những đêm mùa Đông cũng chẳng còn dài. Taibele đã yêu con quỷ thật rồi. Ngày cũng như đêm, ngày ngóng chờ hắn đến.
***
Alchonon góa vợ đã nhiều năm. Nhiều bà mối cố gắng giúp anh ta tái hôn bằng cách giới thiệu hết bà này đến bà khác, những bà góa chồng hoặc ly hôn, xuất thân từ những gia đình nghèo. Ấy thế mà anh chàng Alchonon nghèo khó vô tích sự này đều khước từ hết, bà thì hắn chê xấu xí, bà thì hắn chê lắm mồm, bà thì hắn chê lôi thôi lếch thếch. Các bà mối thắc mắc, không hiểu tại sao một anh chàng trợ giáo nghèo như anh ta mà lại cứ kén cá chọn canh, chịu sống độc thân mãi như thế. Nhưng họ đành chịu, chẳng thuyết phục nỗi anh ta.
Với dáng người dong dỏng cao, bộ râu đỏ rối rắm, khoác chiếc áo sơ mi nhàu nát, cục xương cổ trồi lên tụt xuống, Alchonon cứ sống thản nhiên, lang thang trong thị trấn. Chẳng có việc gì làm, nên ngoài chuyện dẫn bọn trẻ con đi học rồi dẫn về nhà trong vai trò một người trợ giáo, còn suốt ngày, anh ta ngồi ở vườn nhà ông Reb Itchile vót những que gỗ nhọn hay cắt giấy trang trí dùng cho lễ gặt hoặc nặn tượng bằng đất sét.
Alchonon thường lân la đến cái giếng nằm gần cửa hiệu của Taibele nhiều lần trong này, lấy xô múc nước uống, nước chảy tràn ướt cả bộ râu đỏ của mình, vừa uống vừa nhìn trộm Taibele. Taibele rất thương hại anh ta, thường tự hỏi, tại sao một người đàn ông mà lại cứ lang thang mãi một mình như thế? Trong lúc đó, Alchonon lại nghĩ: “Taibele sẽ đau khổ biết bao nếu cô biết ra sự thật!”
Chỗ ở của Alchonon là căn gác xép của ngôi nhà nơi một góa phụ già vừa điếc vừa lòa sống. Bà ta thường trách anh ta sao không đi đến nhà nguyện để đọc kinh như những người Do Thái khác, mà lại chỉ đọc kinh chiều rồi vội vàng rồi đi ngủ, sau khi xong công việc dẫn bọn trẻ con về nhà sau buổi học. Đôi khi bà nghe như có tiếng người trợ giáo thức dậy nửa đêm và đi đâu đó. Bà hỏi Alchonon đi đâu lang thang đêm hôm như thế, thì anh ta bảo là bà nằm mơ.
Đám phụ nữ ngồi lê đôi mách thì đồn đại rằng, cứ đến nửa đêm là Alchonon biến thành con ma sói. Một vài người lại nói rằng anh ta giao hợp với một con tinh. Chẳng thế thì tại sao một người đàn ông lại có thể sống độc thân lâu như thế? Nghe đồn đãi thế, các gia đình giàu có đâm sợ, chẳng còn giao con cho anh ta dẫn đi dẫn về nữa. Bây giờ anh ta chỉ còn dẫn đường cho bọn trẻ con nhà nghèo, nên bữa ăn hằng ngày toàn là bánh mì khô, hiếm khi được ăn đồ ăn nóng.
Thiếu thốn, Alchonon càng ngày càng trở nên gầy ốm. Nhưng anh ta vẫn còn nhanh nhẹn. Với đôi chân cao nghều, nên anh ta bước đi trên đường như người đi chân cà kheo. Thấy anh ta cứ hay đến giếng múc nước uống, người ta đoán rằng anh ta là người bị bệnh khát nước. Thực ra nhiều lần anh ta đến chỉ để giúp một người lái buôn hay một người nông dân cho ngựa uống nước, một cái cớ để được nhìn Taibele. Một hôm, ngồi trong cửa hiệu nhìn ra, Taibele để ý thấy cái áo anh ta rách, bèn nhắn anh đến. Gặp nàng, mặt anh ta mặt đổi sắc, nhuốm vẻ sợ hãi, không dám nhìn thẳng mặt. Taibele nói:
-Tôi thấy áo anh rách rồi. Nếu anh muốn tôi sẽ bán chịu cho anh ít mét vải. Anh cứ trả dần dần, mỗi tuần một đồng tiền thôi.
-Không được đâu.
Taibele ngạc nhiên hỏi:
-Sao lại không? Nếu anh chưa trả kịp, tôi cũng chẳng kéo anh đến nhà ông giáo trưởng đâu. Khi nào có thì trả cũng được mà.
-Không.
Nói xong, anh ta vội vã bước ra khỏi cửa hiệu, vì sợ nàng nhận ra giọng nói của mình.
***
Về mùa Hè, Alchonon đến nhà Taibele lúc nửa đêm là điều dễ dàng, chỉ cần giữ chặt chiếc áo choàng khoác quanh thân thể trần truồng của mình, rồi bước qua những con hẻm tối. Nhưng rồi mùa Đông đến, mặc không đủ ấm, lại phải bước đi dưới trời giá lạnh đến nhà Taibele, thật là đau khổ. Tệ nhất là đêm tuyết rơi đầu mùa. Alchonon lo nhất là Taibele và hàng xóm nhìn thấy dấu chân của mình để lại trên tuyết.
Rồi anh ta bị cảm lạnh và bắt đầu húng hắng to. Đêm đó, anh ta bước vào giường Taibele với đôi hàm răng đánh lập cập, cố tự đè nén mà một hồi lâu sau, thân thể anh ta vẫn không thể ấm lên được. Sợ Taibele biết được sự thật, anh ta bịa ra điều này điều nọ và xin lỗi nàng. Nhưng Taibele thì lại chẳng lưu tâm, mà cũng chẳng muốn tìm hiểu kỹ để làm gì. Từ lâu, nàng đã khám phá ra rằng một con quỷ cũng có những thói quen và nhược điểm như con người.
Con quỷ Hurmizah này cũng đổ mồ hôi, cũng hắt hơi, cũng ngáp. Thỉnh thoảng, hơi thở của hắn cũng bốc ra mùi hành, mùi tỏi. Thân thể của hắn cũng từa tựa như thân thể chồng nàng: xương xẩu, nhiều lông, có cục xương cổ và một cái lỗ rốn. Có khi Hurmizah vui vẻ, có khi hắn cũng bật ra tiếng thở dài. Chân hắn chẳng phải là chân ngỗng, mà là chân người, có móng chân. Có lần Taibele hỏi hắn ý nghĩa của những điều đó, Hurmizah giải thích:
-Khi kẻ nào trong bọn quỷ ta ăn nằm với một người nữ, thì hắn phải biến ra thân thể của một con người. Nếu không thế thì nàng ta sẽ chết khiếp đi vì sợ chứ!
Quả thật, Taibele đã quá yêu hắn rồi. Nàng chẳng còn sợ hắn một chút nào nữa. Những chuyện hắn kể thì chẳng chê vào đâu được, nhưng nàng thường thấy chúng mâu thuẫn với nhau. Chả là, kẻ nói dối thường có trí nhớ kém. Lúc mới quen, hắn nói với nàng rằng quỷ thì bất tử. Nhưng một hôm, hắn hỏi nàng:
-Em sẽ làm gì nếu ta chết đi?
-Nhưng quỷ thì đâu có chết.
Hắn nói:
-Chết chứ sao không.
Mùa Đông năm đó, thị trấn có bệnh dịch. Những cơn gió chướng thổi đến từ sông, từ những cánh rừng và từ đầm lầy. Không chỉ trẻ con mà người lớn cũng bị sốt. Trời mưa tầm tã. Nước lũ phá vỡ đê. Những cơn gió mạnh đã thổi bay đi cánh quạt cối xay gió.
Đêm thứ tư hẹn hò đó, khi Hurmizah vào giường, Taibele thấy thân thể hắn nóng như lửa, nhưng đôi chân lại lạnh như nước đá. Hắn run rẩy và rên rỉ. Hắn vẫn cố gắng làm cho nàng vui bằng những câu chuyện về bọn quỷ cái, nhưng hắn quá yếu, không thể làm tình được. Nàng chưa bao giờ thấy hắn ở trong tình trạng khốn khổ như thế. Nàng cảm thấy lo âu, phiền muộn. Nàng hỏi:
-Em pha cho anh một ít nước trái cây và sữa nhé?
-Mấy loại đó chẳng thích hợp với bọn quỷ đâu.
-Khi bệnh các anh làm gì?
Hắn nói cho qua chuyện:
-Ngứa thì phải gãi thôi.
Sau đó hắn ít nói đi. Khi hôn nàng, hơi thở hắn có mùi chua. Thường thì hắn ở lại với Taibele cho đến lúc gà gáy, nhưng lần này hắn về sớm. Taibele nằm im lặng, lắng nghe tiếng chân hắn bước đi ngoài hàng hiên. Hắn nói với nàng rằng hắn có thể bay khỏi cửa sổ ngay khi cửa đóng. Nhưng lần này, nàng lại nghe tiếng mở cửa kêu cọt kẹt. Biết rằng cầu nguyện cho bầy quỷ là có tội, nhưng nàng lại cầu xin Thượng Đế phù hộ cho Hurmizah. Nàng thống thiết khẩn nài: “Quỷ thì có nhiều, xin hãy gìn giữ cho tôi con quỷ này…”
***
Đến lần hẹn sau, Taibele đợi chờ Hurmizah một cách tuyệt vọng cho đến sáng. Tự đáy lòng, nàng kêu gọi hắn đến, miệng thì đọc những câu thần chú mà hắn dạy, nhưng hàng hiên vẫn lặng lẽ như tờ. Taibele nằm im như tê cóng. Có lẽ con quỷ của nàng đã bị bệnh, nằm ở một nơi nào đó, bơ vơ, cô độc, không cha không mẹ, chẳng có một người vợ trung thành chăm sóc.
Taibele nhớ lại trong lần gặp cuối cùng, hơi thở hắn khò khè như cưa gỗ. Khi hắn thở ra, nàng nghe như là tiếng rít. Những đêm kế tiếp, từ Chúa Nhật đến Thứ Tư, nàng thức, kiên nhẫn chờ đến khi nghe tiếng đồng hồ báo hiệu nửa đêm. Nhưng đêm cứ trôi đi mà Hurmizah chẳng thấy đến. Taibele quay mặt vào tường, nằm im buồn bã.
Rồi một ngày khác bắt đầu, buổi sáng mà trời u ám như chiều về. Bụi tuyết mịn màng rơi xuống từ bầu trời ảm đạm. Khói quanh quẩn trên các ống khói, không bay lên được, vương vãi trên các mái nhà trông như những tấm khăn rách nát. Sau một đêm thao thức dày vò, Taibele chẳng còn sức đi đến cửa hiệu. Tuy nhiên, nàng cũng thay áo quần cố gắng đi. Ra đường, nàng thấy có bốn người hộ tang đang khiêng một cái cáng. Từ dưới tấm vải phủ đẫm tuyết, thò ra đôi chân xanh xao của một xác chết. Chỉ có người bảo vệ nghĩa trang đi theo người chết. Taibele hỏi người chết đó là ai, ông ta trả lời:
-Thầy trợ giáo Alchonon.
Một ý tưởng kỳ lạ chợt hiện đến với Taibele: hãy tiễn đưa con người vô tích sự sống cô đơn mà chết cũng cô đơn này, đến nơi an nghỉ cuối cùng. Nhưng nếu thế thì ai sẽ coi sóc cửa hiệu hôm nay? Nhưng buôn bán để làm gì nhỉ, nàng tự hỏi. Nàng đã mất hết mọi thứ trên đời rồi. Vậy thì, ít nhất ta cũng nên làm một việc tốt.
Thế là nàng đi theo Alchonon trên con đường dài dẫn đến nghĩa trang. Nàng đứng đợi cho đến khi người ta cào tuyết và đào một cái huyệt trong lòng đất giá lạnh. Họ cuốn Alchonon trong tấm khăn choàng lễ và cái mũ trùm đầu, nhét giữa những ngón tay anh ta một nhánh sim để anh ta dùng đào một lối đi đến đất thánh đợi thần Messiah đến.
Mộ được lấp lại và những người đào huyệt đọc kinh Kaddiah. Một tiếng than bật ra từ miệng Taibele. Anh chàng Alchonon đã sống một cuộc đời cô đơn như nàng. Cũng như nàng, anh ta chẳng còn ai thân thuộc. Vâng, Alchonon, người trợ giáo, đã nhảy vũ khúc cuối cùng của cuộc đời mình.
Theo lời con quỷ Hurmizah, Taibele biết rằng người chết không đi thẳng đến thiên đàng. Mỗi một tội lỗi thường tạo ra một con quỷ và nó sẽ trở thành con của con người khi người này chết đi. Lúc đó, quỷ đến để đòi chia phần. Nó gọi người chết là cha và kéo đi ngang qua cánh rừng, qua sa mạc cho đến khi xong hình phạt, sau đó, sẵn sàng được thanh tẩy ở địa ngục…
***
Giờ thì Taibele sống khổ hạnh một mình như một kẻ bị quỷ ruồng bỏ. Nàng già đi rất nhanh. Ở nơi nàng, không còn lại dấu tích gì của quá khứ, ngoài điều bí mật chẳng bao giờ được nói ra. Mà có nói ra, cũng chẳng ai tin. Có những điều bí mật phải chôn kín tận đáy lòng cho đến lúc lìa đời. Chỉ còn tiếng thì thầm của những cây dương liễu, tiếng vang của đá và những tấm mộ bia lặng lẽ trò chuyện bằng ngôn ngữ riêng của chúng. Một ngày nào đó, người chết sẽ sống dậy, nhưng những điều bí mật của họ sẽ tồn tại với đấng toàn năng và lời phán quyết của ngài cho đến ngày tận thế. (Truyện ngắn của Isaac Bashevis Singer, Trần Doãn Nho phỏng dịch) [qd]
