SÀI GÒN 12-5 (NV) – Mỗi năm, Việt Nam sẽ thiệt hại từ $500 triệu đến $1 tỉ ảnh hưởng đến người dân vì các dự án thủy điện mà Việt Nam đã đầu tư ở thượng nguồn sông Mekong.
Nhà máy Thủy điện Xekaman 3 ở Lào do Công ty sông Đà của Việt Nam đầu tư, sẽ là một trong những tác nhân khiến Việt Nam thiệt hại từ 500 triệu USD đến 1 tỷ USD trong vài năm tới. (Hình: báo Xây Dựng)
Tuy các dự án thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong sẽ gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn nước ở hạ lưu (nằm trên lãnh thổ Việt Nam) khiến ruộng đồng bị nhiễm mặn, nguồn lợi thủy sản bị tổn hại, lượng phù sa bồi đắp sẽ giảm từ 26 triệu tấn/năm xuống còn 7 triệu tấn/năm, song điểm đáng chú ý nhất, lại chính là Việt Nam đang tham gia tích cực vào các dự án thủy điện đó.
Tại Diễn đàn “Tài nguyên Mê Kông II – Hợp tác đầu tư và Phát triển bền vững Tiểu vùng Mekong”, do Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature), Hiệp hội doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE), Hội phát triển Hợp tác Kinh tế Việt Nam – Lào – Campuchia (VILACAED) phối hợp tổ chức ở Tam Đảo, các chuyên gia nhận định, Việt Nam sẽ là quốc gia gánh chịu nhiều thiệt hại nhất vì tác động to lớn của các dự án thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong.
Qua diễn đàn, bà Tania Lee, thành viên Tổ chức sông ngòi Thế giới, nêu một câu hỏi như là lời cảnh báo: “Có ai ở Việt Nam lắng nghe tiếng nói chúng tôi?” Tổ chức sông ngòi Thế giới tin rằng, các dự án thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong sẽ không chỉ gây ra những thiệt hại to lớn về kinh tế mà còn tạo ra vô số vấn nạn xã hội nghiêm trong đối với Việt Nam.
Bà Lee bảo rằng, việc Việt Nam tạo ra hàng loạt các tác động đến tài nguyên thiên nhiên ở bên ngoài Việt Nam như: nhà máy thủy điện, khai khoáng, khai thác lâm sản, trồng cây công nghiệp và khai thác lâm sản, đang phá hủy hệ sinh thái và cộng đồng sở tại ở các nước thuộc Tiểu vùng sông Mekong và hủy diệt chính Việt Nam.
Việt Nam đang thiếu năng lượng và vì vậy, vừa đẩy mạnh đầu tư xây dựng các nhà máy thủy điện ở Lào, vừa đặt mua điện – kích thích các lân bang xây dựng những nhà máy thủy điện để bán điện cho Việt Nam.
Ông Meach Mean bảo rằng, những nhà máy thủy điện như thế trên sông Sesan và Srepok là nguyên nhân tạo ra những cơn lũ bất thường. Nhiều ruộng lúa, hoa màu, bị phá nát. Nguồn cá và cây trồng chịu nước suy giảm. Dòng sông thường xuyên khô cạn. Dòng nước còn bị ô nhiễm và dao động bất thường. Nhiều người dân đã phải rời bỏ dòng sông để đi sinh sống nơi khác.
Bà Lee thì phê phán, các hồ điều hòa của những công trình thủy điện quá gần với các khu bảo tồn và khu dân cư. Có hai ngôi làng đã phải dịch chuyển về phía Nam gây những tác động rất lớn đến người Lào, dân mất đất, vườn, ruộng mà chưa được đền bù thỏa đáng.
Sau khi mất đất người dân không được tham vấn đầy đủ, Tổng công ty Cao su Việt Nam lại khuyên họ rằng họ nên trồng cao su. Những thông tin về tái định cư chưa được công bố minh bạch nên người dân không biết điều gì đang diễn ra với họ”.
Bà Lee cho biết thêm, khi thực hiện Thủy điện Xekaman 3 ở Lào, Công ty (quốc doanh CSVN) Sông Đà của Việt Nam chưa bao giờ công bố với dân địa phương rằng, khi nhà máy thủy điện hoàn tất, họ sẽ mất 90% nguồn lợi thủy sản. Người dân Lào than rằng, họ bị mất quá nhiều, mất đất, mất nguồn cá.
Đại diện Tổ chức song ngòi Thế giới khuyến cáo: Chúng tôi mong muốn các công ty, nhà đầu tư ở Việt Nam hãy xem xét có nên thúc đẩy các dự án trên sông Mekong hay không? Nếu thực hiện thì phải mang lại dự án tốt, dự án xanh đem lại lợi ích cho cộng đồng, đảm bảo được lợi ích lâu dài, có lợi cho tất cả các nước ở Tiểu vùng sông Mê Kông.
Tiểu vùng sông Mekong bao gồm Cambodia, Lào, Miến Điện, Thái Lan và Việt Nam.
Các con số thống kê cho thấy Việt Nam đã đầu tư 335 dự án, trị giá $6.7 tỉ vào khu vực tiểu vùng sông Mekong. Các dự án này chủ yếu nhắm vào khai thác tài nguyên thiên nhiên: phát triển thủy điện, khai khoáng, cây công nghiệp và khai thác lâm sản. Nhiều chuyên gia quốc tế cảnh báo dự án đầu tư của Việt Nam ở Tiểu vùng sông Mekong đang tác động tiêu cực đến tài nguyên, hệ sinh thái và cộng đồng sở tại.
Quỹ Bảo vệ Thiên nhiên Quốc tế (WWF) vừa khuyến cáo, trong vòng hai thập kỷ nữa, Tiểu vùng Mekong Mở rộng (GMS) có thể mất 84.3 triệu héc ta rừng tự nhiên, nếu các quốc gia thuộc tiểu vùng này không đẩy mạnh công việc bảo tồn, khôi phục vốn tự nhiên, đặc biệt là tập trung vào tăng trưởng xanh. (G.Đ.)
