SÀI GÒN, Việt Nam (NV) – Ba trong bảy căn biệt thự cổ nằm trên khu đất rộng 4.3 hécta, tiếp giáp ba mặt đường Lý Thái Tổ, Hùng Vương và Trần Bình Trọng, quận 10 trước đây, nay là phường Vườn Lài, vốn là tài sản của gia đình Hứa Bổn Hòa còn gọi là Chú Hỏa, người được mệnh danh “vua nhà đất” Sài Gòn xưa đã bị nhà cầm quyền thành phố cho đập bỏ.
Chú Hỏa, người được cho là một trong tứ đại gia “nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Hỏa” của Sài Gòn cuối thế kỷ 19.
Hôm 17 Tháng Mười Một, nhân công và máy móc bắt đầu phá dỡ ba căn biệt thự bị cho là “kết cấu công trình suy giảm, xuống cấp cần xử lý,” để dọn dẹp, bàn giao mặt bằng cho đơn vị tài trợ xây công viên và đài tưởng niệm nạn nhân COVID-19.
Trả lời báo VnExpress về lý do phá bỏ ba biệt thự cổ, ông Bùi Xuân Cường, phó chủ tịch TP.HCM, cho biết theo phúc trình của Sở Xây Dựng, cả bảy biệt thự được phân loại nhóm 2, tức là loại “biệt thự cũ được phép sửa chữa, bảo tồn hình thức bên ngoài.”
Tuy nhiên, kết quả kiểm định cho thấy ba biệt thự ở vị trí số 2, 3, 4 xuất hiện nhiều vết nứt tại kết cấu chịu lực; bêtông thấm nước, rêu mốc, bong tróc và bị xâm thực, ăn mòn làm suy giảm nghiêm trọng độ ổn định nên phải phá bỏ.
Trước đó, một số chuyên gia cho rằng bảy biệt thự là một trong những cụm “di sản kiến trúc giá trị” do kiến trúc sư Paul Veysseyre, quốc tịch Pháp, người từng thiết kế Dinh Bảo Đại, thực hiện.
Mục đích ban đầu của chú Hỏa là xây các căn biệt thự này để người nhà nghỉ ngơi sau giờ làm. Các biệt thự trong khu đất được xây dựng theo lối kiến trúc nhà riêng lẻ khá tiêu biểu cho một giai đoạn phát triển kiến trúc của Sài Gòn thời Việt Nam Cộng Hòa.
Tuy nhiên, từ năm 1954, cả khu biệt thự được dùng làm nơi ở của Ủy Hội Quốc Tế Kiểm Soát Đình Chiến.
Sau năm 1975, toàn bộ khu đất bị Bộ Ngoại Giao Việt Nam “tiếp quản,” và được đổi tên thành Nhà Khách Chính Phủ, dùng đón tiếp, phục vụ sinh hoạt và làm việc cho các đoàn khách cấp cao sang thăm và làm việc ở Sài Gòn.
Do đó, khi khu đất chuyển thành công viên, 100% nhà nghiên cứu, nhà quy hoạch, kiến trúc sư lẫn dư luận chung khi góp ý quy hoạch khu này thành công viên, khu tưởng niệm COVID-19 đã yêu cầu, mong mỏi lãnh đạo thành phố “giữ lại toàn bộ cây xanh và các khối kiến trúc gần trăm năm nơi đây và chuyển thành những công trình văn hóa như bảo tàng, thư viện, nhà sinh hoạt cộng đồng…”
Ông Trần Hữu Phúc Tiến, thành viên Hội Quy Hoạch Phát Triển Đô Thị TP.HCM, cho biết khi hay tin các biệt thự cổ bị đập bỏ, ông “thót cả ruột gan, xót xa, buồn giận.”
“Niềm vui chưa qua. Một tháng sau, người ta đã đập phá ba trong bảy tòa nhà nơi đây. ‘Như tiếng chày tiếng búa nện đinh.’ Đau lòng quá. Người ta đã, đang và sẽ còn làm gì nữa nơi đây?!
“Khẩn thiết, cấp thiết mong các nhà báo, chuyên gia, nhiếp ảnh gia, hội đoàn lịch sử, di sản, mỹ thuật, quy hoạch… và các bạn yêu di sản cùng đến thị sát ngay và báo lại cho lãnh đạo và cơ quan chức năng lên tiếng nói phản hồi! SOS,” ông Phúc Tiến nói như van xin trên trang Facebook cá nhân.
“Đúng là phá hoại một di sản đẹp. Rơi vào tay người không biết nhìn xa thì tiêu hết. Vừa không có tài lại chả có đức độ,” danh khoản “Sousou Nguyễn” bất bình viết.
“Chúng ngang ngược quá,” danh khoản “Habo Ho” bày tỏ.
Trong khi đó, nhà báo Lê Huyền Ái Mỹ kết: “Từ cái nhanh, quyết đoán của ông bí thư Thành Ủy đến cú hạ giải, phá dỡ ba căn biệt thự cũ đến độ không kịp đỡ, âu cũng là một kiểu dám nghĩ, dám làm nhưng chưa hẳn đã ‘biết làm’ – ít nhứt là về mặt truyền thông, tức cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác; minh bạch các giải pháp cho người dân.” (Tr.N) [kn]
