HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Thuế quan của Mỹ đến 40% cho các hàng hóa Việt Nam “trung chuyển” cho Trung Quốc dự trù bắt đầu Thứ Sáu, 1 Tháng Tám, nếu không có thỏa hiệp.
Cho đến hôm Thứ Năm, 31 Tháng Bảy, vẫn không thấy dấu hiệu gì là Việt Nam và Mỹ đạt được thỏa thuận thương mại dù ông Donald Trump, tổng thống Mỹ, lấy ngày đầu Tháng Tám để đánh thuế quan ngoại nhập rất nặng cho tất cả các đối tác không ký được hiệp định.
Trước đó, ngày 2 Tháng Bảy, Tổng Thống Trump viết trên mạng Truth Social là ông đã đồng ý với ông Tô Lâm, tổng bí thư đảng CSVN, cho mức thuế quan 20% đối với hàng do Việt Nam sản xuất. Còn các loại hàng bị coi là “trung chuyển” cho Trung Quốc thì bị đánh thuế đến 40%.
Hà Nội có vẻ ngỡ ngàng về lời loan báo đó vì tin tức từ cuộc đàm phán cấp bộ trưởng của hai bên cho thấy, họ đã đồng ý thuế quan nhập cảng vào thị trường Mỹ từ Việt Nam chỉ từ hơn 12% trở lên. Nên đến nay, Việt Nam vẫn đang cố thương thuyết để có thể đạt được một hiệp định với thuế suất thuế quan càng thấp càng tốt.
Trong đó, một trong những cái gai góc và tế nhị là tiêu chuẩn nào và ở mức độ nào định mức thuế quan cho các sản phẩm của Việt Nam xuất cảng nhưng không do Việt Nam sản xuất hoàn toàn mà chỉ là lắp ráp hay biến chế một phần. Hàng ngàn công ty Trung Quốc chạy dạt sang Việt Nam mở hãng xưởng sản xuất rồi xuất cảng sang Mỹ hiện đang sốt ruột chờ ngóng tin tức.
Theo bài viết của hãng tin AFP ngày 31 Tháng Bảy, những công ty Trung Quốc như Huashuo ở Hải Phòng thì không lo lắng gì cả. Hãng này nhập cảng các viên nhựa từ Hoa Lục, chế tạo thành bao plastic hay các sản phẩm plastic khác rồi phần lớn xuất cảng sang Mỹ. Mọi công đoạn sản xuất đều ở Hải Phòng nên đây là sản phẩm sản xuất rõ ràng tại Việt Nam.
Nhưng rất nhiều công ty Trung Quốc, đầu tư sản xuất tại Việt Nam từ điện tử đến máy móc, đồ gỗ, da giày xuất cảng sang Mỹ lại không chỉ nhập cảng nguyên liệu. Họ có thể nhập cảng một số bộ phận rời từ Trung Quốc và một số sản xuất tại Việt Nam, hoặc có thể nhập cảng toàn bộ bộ phận rời, rồi hoàn tất sản phẩm và xuất cảng. Những công ty này sẽ bị ảnh hưởng mạnh vì thuế quan cao của Mỹ.
Trước áp lực của Washington, Hà Nội đã buộc tất cả các công ty tại Việt Nam đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về xuất xứ hàng hóa. Mỗi loại hàng xuất cảng đều phải có “Chứng chỉ xuất xứ sản phẩm” (Certificate of Origin) đi kèm mà từ đó sẽ bị Quan Thuế Mỹ xếp vào loại bị đánh thuế quan thế nào.
Các nhà sản xuất tại Việt Nam phải khai báo nguồn gốc nguyên liệu và phụ tùng, đồng thời phải đồng ý cho kiểm tra cơ sở sản xuất xem có đúng như khai báo không. Khai báo gian dối, công ty đó còn có thể bị cấm xuất cảng vào thị trường Mỹ.
Việt Nam tùy thuộc phần lớn vào nguyên liệu và bộ phận rời của Trung Quốc để sản xuất xuất cảng. Thống kê cho thấy từ Tháng Giêng đến Tháng Năm năm nay, Việt Nam nhập cảng từ Trung Quốc đã gia tăng khoảng 25% so với cùng thời gian này năm ngoái. Trong khi đó, hàng từ Việt Nam xuất cảng sang Mỹ cho cùng thời kỳ cũng đã gia tăng đến 27%.
Điều này cho thấy hàng Việt Nam xuất cảng sang Mỹ gia tăng bao nhiêu thì cũng tương ứng với tỉ lệ hàng Việt Nam nhập cảng từ Trung Quốc bấy nhiêu, hiểu là nguyên liệu và phụ tùng, bộ phận rời.
Ông Qiu Jide, chủ tịch công ty Huasho, nói với hãng tin AFP là rất ít công ty lớn Trung Quốc muốn vội vã đầu tư tại Việt Nam vì họ còn chờ kết quả cuộc đàm phán giữa Việt Nam với Mỹ ngã ngũ ra sao. Theo ông này, nếu Mỹ vẫn quyết định đánh thuế quan nặng cho các loại hàng hóa có tỉ lệ sản phẩm phần lớn là từ Trung Quốc, kỹ nghệ điện tử tại Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất.
Phần lớn các bộ phận rời, mạch điện tử đều được sản xuất sẵn ở Trung Quốc. Chúng được vận chuyển sang Việt Nam để làm công đoạn lắp ráp sau cùng. Theo nhận xét của bà Alicia G. Herrero, kinh tế gia tại công ty tư vấn đầu tư Natixis, “Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc” về mặt sản xuất hàng hóa. (NTB) [qd]
