WASHINGTON, Mỹ (NV) – Trung Quốc đề cử một ứng viên làm thẩm phán cho Tòa Án Quốc Tế về Luật Biển (ITLOS) để xử các vụ tranh chấp chủ quyền biển đảo của các nước thành viên. Tuy nhiên, Mỹ chống lại điều này vì cho rằng Trung Quốc không thể trao cho ghế “quan tòa” ngồi xử các vụ kiện khi mà Bắc Kinh bất chấp luật lệ quốc tế.
Bằng chứng rõ ràng cho sự phản đối này là Mỹ đã từ chối, không công nhận phán quyết bác bỏ tuyên bố chủ quyền theo hình “lưỡi bò” chiếm gần 90% Biển Đông.
Tòa Án Quốc Tế về Luật Biển (International Tribunal for the Law of the Sea, viết tắt là ITLOS) là một tổ chức liên quốc gia gồm 21 thẩm phán được thành lập tiếp theo bản Công Ước Quốc Tế về Luật Biển (United Nations Convention on the Law of the Sea, viết tắt là UNCLOS) được phần lớn các nước trên thế giới tham gia ký tên công nhận vào năm 1982. Đây là một trong 4 cơ chế quốc tế có thể được các nước vận dụng làm công cụ giải quyết các tranh chấp.
“Đưa một viên chức Trung Quốc vào ngồi làm thẩm phán tại cơ chế này cũng giống như mướn một tên đốt nhà đứng đầu sở cứu hỏa.”
Ông David Stilwell, phụ tá ngoại trưởng Mỹ đặc trách Đông Á và Thái Bình dương phát biểu gần đây như vậy tại Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế ở Washington DC.
Ông Stilwell kêu gọi các nước tham gia vào việc lựa chọn thành viên vào ghế thẩm phán của ITCLOS “nên cứu xét thận trọng thành tích thích hợp để cứu xét xem liệu ứng viên của Trung Quốc ngồi tại phiên xử của ITLOS sẽ giúp hay cản trở luật biển quốc tế.”
ITCLOS dự trù sẽ cuộc bầu cử thẩm phán vào Tháng Chín hay Tháng Mười tới đây để chọn 7 thẩm phán với nhiệm kỳ 9 năm. Tất cả 168 nước thành viên của UNCLOS sẽ bỏ phiếu. Trung Quốc có một thẩm phán ngồi tại ITCLOS từ năm 2008 và đã mãn nhiệm năm 2017, nay muốn đưa một người khác vào trám vào cái ghế đã mất.
Ngày 12 Tháng Bảy, 2016, Tòa Án Trọng Tài Quốc Tế (Permanent Court of Arbitration), trụ sở tại The Hague, Hòa Lan, bác bỏ tuyên bố chủ quyền chiếm gần 90% Biển Đông theo các vạch nối lại giống như hình “lưỡi bò.”
Phán quyết nói yêu sách đó là vô lý, không có giá trị. Biết là mình ngang ngược sẽ thua kiện, Trung Quốc đã từ chối tham dự các phiên xử rồi sau đó tuyên bố không công nhận phán quyết, dù họ đã ký vào bản Công Ước Quốc Tế về Luật Biển UNCLOS.
Vì Mỹ không tham gia ký tên vào UNCLOS nên không có quyền đề cử thành viên cũng như không có quyền bỏ phiếu tại ITCLOS. Bắc Kinh cho phát ngôn viên ngoại giao đả kích lời phát biểu của ông Stilwell.
“Cho đến giờ, Mỹ vẫn chưa tham gia công nhận UNCLOS mà lại luôn luôn đứng ra bảo vệ nó.” Hoa Xuân Oánh, phát ngôn viện Bộ Ngoại Giao Trung Quốc bình luận về phát biểu của ông Stilwell.
Thật ra Trung Quốc đã từng có tới 3 thẩm phán ngồi tại ITCLOS kể từ khi tòa án này (trụ sở tại Hamburg, Đức quốc) được thiết lập từ năm 1996.
Lời bình luận của ông Stilwell diễn ra chỉ một ngày sau khi Ngoại Trưởng Mike Pompeo đả kích tuyên bố chủ quyền “lưỡi bò” của Trung Quốc tại khu vực Biển Đông giàu tài nguyên dầu khí là “hoàn toàn bất hợp pháp.”
Suốt nhiều năm qua, tuy không là nước tranh chấp chủ quyền nhưng có quyền lợi hàng hải trên Biển Đông nên đã thường xuyên mở các cuộc “tuần tra tự do hải hành” hoặc bay qua không phận để cảnh cáo Bắc Kinh.
Những tuần lễ gần đây, Hải Quân Mỹ đưa hai nhóm mẫu hạm nguyên tử cùng tập trận với cả pháo đài bay B-52 Stratofortress và oanh tạc cơ tàng hình B-1A Lancer, thách đố tham vọng bá quyền bành trướng của Bắc Kinh. Dù vậy, Bắc Kinh cũng đã nhiều lần mở các cuộc tập trận cả không quân và hải quân ở khu vực để chứng tỏ họ không từ bỏ tham vọng muốn nuốt trọn Biển Đông.
Hà Nội đã phải từ bỏ các vụ khoan tìm dầu khí, thiệt hại cả tỉ đô la, ngay trong vùng biển đặc quyền kinh tế của nước mình trước các áp lực quá nặng của Bắc Kinh.
CSVN từng bắn tiếng có thể đưa Trung Quốc ra tòa kiện như Philippines đã từng kiện và đã thắng kiện, nhưng đến giờ vẫn chưa thấy gì xảy ra. (TN) [kn]
