ĐẮK LẮK, Việt Nam (NV) – Nhiều nhà vườn trồng sầu riêng ở Đắk Lắk thiệt hại nặng khi trái chín rụng đầy vườn, nhưng giá giảm mạnh do chính sách siết chặt kiểm tra an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc của Trung Quốc.
Sau giai đoạn bùng nổ năm 2024 với kim ngạch $3.3 tỷ, bước sang năm 2025, việc xuất cảng sầu riêng trái của Việt Nam giảm mạnh do Trung Quốc siết chặt kiểm tra xét nghiệm dư lượng kim loại nặng, trong khi năng lực kiểm nghiệm tại Việt Nam chưa ổn định khiến tiến độ giao hàng bị chậm, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và nhà vườn.
Ghi nhận của báo VNExpress hôm 27 Tháng Mười tại nhà bà Đoàn Thị Thúy, ở thôn Ea Tôh, xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk, cho thấy những ngày qua, vườn sầu riêng hơn 100 cây của bà Thúy trái chín rụng liên tục, thất thoát hơn 200 kg.
Mặc dù thương lái đặt cọc thu mua trái tại vườn với giá 82,000 đồng ($3.1) mỗi kg, nhưng nay hàng rụng bà Thúy chỉ bán được 200,000-250,000 đồng ($7.6 tới $9.5)/10 kg cho thương lái nhỏ.
Tương tự, ông Đoàn Kiêm, có hơn 500 cây sầu riêng, cho biết mình đã phải dừng thu hoạch vì chưa có kết quả xét nghiệm, trong khi cả tuần nay trái rụng, giá thu mua giảm mạnh chỉ còn bằng ¼ so với trước do khâu xét nghiệm bị dừng, ước tính đã mất hàng trăm triệu đồng vì chục tấn trái hư hỏng.
“Năm ngoái, tôi thu hoạch 3 hécta sầu riêng lãi vài tỷ đồng, năm nay được mùa mà thua lỗ chỉ vì ách tắc xét nghiệm. Nếu cơ quan chức năng duy trì một số phòng đủ điều kiện, dân đỡ khổ,” ông Kiêm bất bình nói.
Hiệp Hội Sầu Riêng Đắk Lắk thừa nhận, hàng trăm nhà vườn đến kỳ thu hoạch rơi vào cảnh trái chín rụng hoặc phải bán rẻ vì thương lái, doanh nghiệp ngừng mua.
Cùng lúc, nhiều doanh nghiệp xuất cảng sầu riêng cũng “ngồi trên đống lửa,” do buộc phải ngừng thu mua vì không có phòng xét nghiệm nhận mẫu. Thiếu giấy kiểm nghiệm, hàng không thể thông quan sang Trung Quốc, hàng ngàn container bị kẹt hơn 10 ngày qua, thiệt hại nặng nề.
Để vớt vát, nhiều doanh nghiệp phải chuyển hướng bán trong nước hoặc tách múi vì sợ hàng hư hỏng.
Theo ông Lê Anh Trung, chủ tịch Hiệp Hội Sầu Riêng Đắk Lắk, gần 2,000 container đang tồn tại kho ở nhà máy và cửa khẩu.
Tình trạng tắc nghẽn bắt đầu từ hôm 11 Tháng Mười, khi các phòng xét nghiệm ngừng tiếp nhận mẫu sầu riêng và chậm trả kết quả cho những lô đã gửi trước đó. Do không có chứng nhận an toàn – điều kiện bắt buộc để thông quan, nên các doanh nghiệp buộc phải dừng thu mua.
Hiện Việt Nam có 24 phòng kiểm nghiệm được Cục Hải Quan Trung Quốc công nhận, với năng lực xét nghiệm khoảng 3,200 mẫu mỗi ngày.
Trong thông báo gửi doanh nghiệp xuất cảng, một trung tâm xét nghiệm được Trung Quốc chỉ định tại miền Bắc Việt Nam, cho biết việc ngừng tiếp nhận là vì “để bảo trì, bảo dưỡng hệ thống nhằm bảo đảm độ ổn định và chính xác của thiết bị sau thời gian vận hành liên tục trong mùa cao điểm kiểm nghiệm sầu riêng và nông sản xuất cảng.”
Hiệp Hội Rau Quả Việt Nam (VINAFRUIT) cho rằng việc bảo trì, nâng cấp thiết bị xét nghiệm là cần, nhưng phải có kế hoạch và thông báo sớm cho doanh nghiệp.
“Hoạt động này nên được bố trí luân phiên thay vì dừng đồng loạt để tránh tắc chuỗi kiểm nghiệm và thông quan,” đại diện VINAFRUIT nói.
Theo Cục Hải Quan Việt Nam, tám tháng qua, Việt Nam xuất cảng hơn $1.8 tỷ sầu riêng. Trong đó, sầu riêng trái khoảng 451,000 tấn, đạt $1.52 tỷ, giảm 25% so với cùng kỳ năm trước. Song, sầu riêng đông lạnh tăng mạnh, đạt hơn 58,000 tấn, tương đương $265 triệu, tăng 127% so với cùng kỳ năm trước. (Tr.N) [kn]
