Vũ Quí Hạo Nhiên/Người Việt
Một lão tướng trong làng chính trị đảng Cộng Hòa thất cử trong tay một ứng cử viên Tea Party, một lần nữa nhắc nhở các chính khách Cộng Hòa là nếu muốn giữ ghế cho vững thì phải thiên về cánh hữu, càng bảo thủ càng tốt, bao nhiêu chuyện gì hơi có hướng thỏa hiệp, bắt tay, lưỡng đảng, thì quên đi.
Thượng Nghị Sĩ Richard Lugar nói chuyện với ủy ban mới lập của người Iraq để điều hành một quận ở thủ đô Baghdad, năm 2003. (Hình: Marwan Naamani/AFP/Getty Images)
Cây đại thụ bị đốn, là Thượng Nghị Sĩ Richard Lugar, đại diện tiểu bang Indiana. Ông là cựu thị trưởng thủ phủ Indianapolis, và thượng nghị sĩ liên bang từ năm 1976 tới nay.
Ngay cả chuyện ông đắc cử năm 1976 cũng là một trường hợp đặc biệt. Năm 1976 là năm cử tri nước Mỹ chán ngấy với vụ bê bối Watergate và chính trị gia Cộng Hòa rơi rụng hàng loạt. Ngay ở Indiana, một tiểu bang bảo thủ, Tổng Thống Ford thắng tại đó nhưng chỉ với sai biệt 7.6%.
Lugar thì khác. Lugar xông ra đấu với thượng nghị sĩ đương nhiệm Vance Hartke, và hạ ông này với tỷ số áp đảo 59%-40%. Cộng Hòa rớt ở đâu thì rớt, Lugar không rớt.
Từ đó đến nay, ông ở trong Thượng Viện 6 nhiệm kỳ, và liên tục là trưởng khối Cộng Hòa trong ủy ban ngoại giao. Năm nào Cộng Hòa nắm đa số, ông là chủ tịch ủy ban ngoại giao. Năm 1980, ông được ứng cử viên Ronald Reagan nhắm tới để mời ra tranh cử phó tổng thống, nhưng sau đó Reagan chọn George Bush (cha). Năm 1996, ông còn ra tranh cử tổng thống bên đảng Cộng Hòa.
Nhưng rồi ông thất cử vào tay Richard Mourdoch, một người ra ứng cử kinh niên từ 1988 tới giờ, và đắc cử chức vụ thủ quỹ tiểu bang năm 2006 và tái đắc cử năm 2010.
Lugar là một thượng nghị sĩ bảo thủ. Ông bỏ phiếu chống luật y tế toàn dân của Tổng Thống Barack Obama. Ông chống việc bãi bỏ chính sách “đừng hỏi đừng nói” đối với quân nhân đồng tính. Ông bỏ phiếu cho luật giảm thuế của Tổng Thống Bush con, và chống luật kích cầu của Tổng Thống Obama.
Nhưng bảo thủ như vậy chưa đủ. Lugar ủng hộ nhiều đạo luật giới hạn súng, nên bị hiệp hội người dùng súng NRA cho điểm “F”. NRA chi $600,000 để quảng cáo chống Lugar – một con số lớn khi so với tổng số tiền quản cáo của Lugar chỉ có $1.6 triệu.
Và tuy có bỏ phiếu chống luật kích cầu của Obama, nhưng trong 36 năm trong Thượng Viện, Lugar từng bỏ phiếu cho nhiều luật ngân sách và bị quy cho là chịu trách nhiệm cho ngân sách thâm thủng hiện nay.
Thời Obama mới vào Thượng Viện, đại diện tiểu bang Illinois, Lugar giúp hướng dẫn Obama vì hai tiểu bang cạnh nhau. Tình thân hữu hai người cũng trở thành lý do phe bảo thủ tấn công Lugar.
Kiểu làm việc của Lugar – chấp nhận thỏa hiệp và chịu hợp tác với người của Dân Chủ – không còn là kiểu mà Tea Party ủng hộ. Càng ngày càng có sự tách rời giữa hai bên Cộng Hòa và Dân Chủ.
Trong suốt 30 năm qua, tạp chí National Journal mỗi năm đều tính sổ sự bảo thủ hay cấp tiến của các thượng nghị sĩ.
Gần như năm nào cũng có một người Dân Chủ nào đó nhưng lại bảo thủ hơn một người Cộng Hòa nào đó.
Nhưng điều này ngày càng ít đi và tới năm 2010 thì tất cả các thượng nghị sĩ Cộng Hòa đều bảo thủ hơn tất cả các thượng nghị sĩ Dân Chủ. Và tiếp tục trong năm 2011. Lằn ranh Cộng Hòa/Dân Chủ và bảo thủ/cấp tiến ngày càng rõ rệt.
Một tổ chức thân thiện với phe Tea Party, Club for Growth, bỏ ra tới $2 triệu chống lại Lugar vì cho rằng ông không đủ độ bảo thủ.
Giới bảo thủ cũng bất bình vì Lugar bỏ phiếu ủng hộ Thẩm Phán Sonya Sotomayor vào Tối Cao Pháp Viện.
Thượng Nghị Sĩ Richard Lugar (thứ nhì bên phải) cùng Tổng Thống Barack Obama tiếp cựu Ðệ Nhất Phu Nhân Nancy Reagan (trái) nhân dịp ký đạo luật thành lập ủy ban kỷ niệm 100 năm ngày sinh cựu Tổng Thống Reagan năm 2009. (Hình: Jim Watson/AFP/Getty Images)
Club for Growth cũng là tổ chức giúp bà Sharron Angle của Tea Party thắng sơ bộ ở Nevada năm 2010, nhưng rồi chủ trương cực đoan của bà này mở đường cho Thượng Nghị Sĩ Harry Reid đảng Dân Chủ tái đắc cử dễ dàng.
Và phía Dân Chủ đang thèm thuồng nhìn ngóng cái ghế này. Nếu nó còn trong tay Lugar, thì Dân Chủ không có hy vọng gì lấy được. Năm 2006, Dân Chủ còn chả có ứng cử viên ra đấu với Lugar.
Nhưng với Mourdock là ứng cử viên Cộng Hòa, đảng Dân Chủ hy vọng là ứng cử viên của họ, Dân Biểu Joe Donnelly, sẽ giành được ghế này, tăng thêm một phiếu cho phe Dân Chủ tại Thượng Viện.
Tù nhân cướp phiếu Obama
Tại West Virginia, trong vòng sơ bộ đảng Dân Chủ, một người đang nằm tù ở Texas chiếm được 40% phiếu chống lại Tổng Thống Obama.
Người tù này là Keith Judd, một người có vẻ rảnh rỗi nên ra tranh cử tùm lum khắp nơi, từ Idaho tới West Virginia. Ông bị tội hăm dọa người ở University of New Mexico và tới tháng 6 mới mãn hạn.
Nhưng, ở West Virginia, Tổng Thống Obama không được cử tri ưa. Ngay từ lần trước, tranh cử với Hillary Clinton, Obama chỉ thu được 26% phiếu và không thắng trong quận hạt nào hết.
Tới vòng chung cuộc tháng 11 năm 2008, John McCain hạ Obama với mức chênh lệch tới 13 điểm.
Báo Washington Post cho rằng một lý do lớn khiến dân West Virginia không ưa Obama, là vì nền kinh tế West Virginia lệ thuộc gần hết vào kỹ nghệ đào mỏ than. Mà than, thì gây ô nhiễm, nên bị Obama giới hạn rất gắt gao.
Anh giới hạn tôi, thì tôi giới hạn lại anh. Không cần biết người kia là ai, nằm tù ở đâu, tôi cứ bầu cho hắn thay vì bầu cho anh.
