* Phan Chức/Người Việt Utah
Người ta thường nói: “Ðôi mắt là cửa sổ của tâm hồn” vì nhìn vào mắt, người ta có thể “thấy” được tâm của người kia như thế nào: thật thà, nghiêm chỉnh hay dối trá, gian ác… mặc dù bề ngoài cứ tỏ ra đạo đức.
Nhưng tất nhiên, không phải đơn giản như vậy, vì có người có cặp mắt và khuôn mặt đạo đức, thánh thiện, nhưng tấm lòng gian ác, xảo quyệt, mưu mô như nhân vật Milady trong phim truyện “Les Trois Mousquetaires” của Alexandre Dumas.
Nhưng nếu nói như vậy thì không sai mấy: mắt là khung cửa sổ qua đó ta nhìn đời, nhìn người, nhìn làm sao thì sống như vậy, khi tâm ta thanh tịnh ta thấy thế giới thanh tịnh, ta yêu mến người chung quanh, quan tâm tới họ, khi tâm ta điên đảo ta thấy thế giới điên đảo, ta hận người, hận đời muốn đập phá, tranh chấp, v.v… cho nên mới nói thiên đàng hay địa ngục, hạnh phúc hay đau khổ đều từ trong “tâm” mà ra.
Có một câu chuyện rất bình thường như thế này: một đôi vợ chồng mới dọn đến chung cư, phòng của họ ngồi uống trà mỗi buổi sáng nhìn ra sân dưới nhà của một gia đình khác; sáng nào cũng thấy người phụ nữ đem áo quần ra phơi, người vợ cũng thường cằn nhằn với chồng: “Chị kia không biết giặt áo quần ra sao hở anh? Áo quần như vậy mà ngày nào cũng giặt, cũng phơi, cũng không hết bẩn?” Người chồng im lặng trước “điệp khúc” người vợ từ ngày này sang ngày khác… Cho rồi đến một hôm thấy người phụ nữ bên kia đem áo quần ra phơi, người vợ tươi cười bảo chồng: “Có thế chứ, anh thấy không? Chồng của chị ấy đã dạy chị ấy cách giặt áo quần, hôm nay áo quần đem phơi thật là sạch và đẹp quá!” Người chồng nhẹ nhàng nói: “Sáng hôm nay anh đã dậy sớm và lau chùi cửa sổ nhà mình thật sạch cho nên em mới thấy được áo quần nhà bên kia là sạch và đẹp như thế, sự thay đổi là từ cái “thấy” của mình chứ không từ sự vật đâu em ạ!”
Cũng vậy, chúng ta nhìn đời qua lăng kính của “Tâm” ta. Những phản ứng của tâm (vui, buồn, giận, đau khổ, hạnh phúc…) chỉ có tâm ta tiếp xúc với cảnh vật bên ngoài qua các cửa sổ mắt, tai… Vì thế, các chú Tiểu khi mới vào chùa học đạo đều được giáo dục sửa đổi cái nhìn từ ích kỷ (chỉ biết có mình) thành ra cái nhìn hướng đến tha nhân. Các chú được các Thầy dạy bảo học thuộc trong lòng những bài kệ có nội dung như thế. Ví dụ: thường người ta hay nói: cầu cho tôi trúng số, cầu cho tui thi đậu, cầu cho tui được hạnh phúc, v.v… Bây giờ các chú được dạy phải nói: “Cầu cho tôi và tất cả mọi người” (chúng sanh)… Ðó là một phương pháp giáo dục cái nhìn cũng như điều chỉnh những phản ứng của mình trước những cảnh “mắt thấy, tai nghe, thân túc xúc.” Ngoài ra những vật, những cảnh mà mắt nhìn thấy thường gắn liền với những ký ức đã năm sâu trong tiềm thức; bây giờ ta phải làm sao để móc nối cái nhìn với chân lý chứ không cho nó móc những ký ức đã tích tụ từ xưa. Muốn vậy, khi thấy một cảnh hay làm một việc ta phát một lời nguyện hướng về chân lý, lâu dần sẽ giúp ta sống với chân lý.
Từ lúc nhỏ chúng ta đã quen với phản xạ không lựa chọn như vậy, không hề ý thức về quá trình thành ra sao. Nếu những phản xạ ấy đưa đến an lạc, giải thoát thì rất may mắn, nhưng nếu những phản xạ ấy đưa đến phiền não, đau khổ, bệnh hoạn, chấp trước vào bản ngã, v.v… thì chúng ta cần sửa chúng lại. Phương pháp giáo dục đó là sự tỉnh thức trong từng cử chỉ, lời nói, hành động của mình, mình biết mình đang làm gì, mình biết đang làm gì, phải làm thế nào cho đúng, cho tốt với mình và với mọi người (chúng sanh). Khi làm một việc gì chúng ta phải phát ra một lời nguyện hướng về tha nhân: “Phục Vụ Chúng Sanh Là Cúng Dường Tam Bảo.”
Ví dụ lời nguyện như sau:
Cầm máy điện thoại lên
Xin nguyện cho mọi người
Nói năng như chánh pháp
Hòa thuận và tin yêu.
Hay:
Múc nước để rửa tay
Xin nguyện cho mọi người
Có đôi bàn tay sạch
Gìn giữ trái đất này
Hay:
Ðánh răng và súc miệng
Xin nguyện cho mọi người
Miệng thơm lời chân thật
Hoa nở tự vườn Tâm
Sự huấn tập những ý nghĩa trong sáng, lời nói chân thật, hành động sáng suốt sẽ giúp cho thành phần trẻ lớn lên với cái nhìn gần với CHÂN, THIỆN, MỸ, với cái Tâm thương yêu va hiểu biết, cuộc đời các em sẽ an lạc, thảnh thơi, hạnh phúc nhiều hơn.
Còn chúng ta, dù tuổi đời bao nhiêu thì việc thanh lọc tâm, ý cũng không bao giờ trễ hay dư thừa. Vì thế phương pháp tu học này có thể áp dụng chung cho mọi lứa tuổi, các cháu nhỏ thì cần phải có những bài kệ cho học thuộc lòng, còn người lớn chúng ta thì tự mình đặt ra những bài thơ nhỏ, đọc sách, nghiên cứu tài liệu để áp dụng vào cuộc sống tỉnh thức để tự huấn luyện TÂM mình.
