Bài và hình: Phạm Ðình
Trong các đời xe và kiểu xe hiện nay, hệ thống thắng ở hai bánh trước đều là disc brake, dùng một đĩa tròn xoay theo trục bánh, có 2 miếng brake pads (bố thắng) kềm ở 2 bên. Khi tài xế đạp thắng thì 2 miếng brake pads siết vào, làm chậm vòng quanh của đĩa, nhờ đó xe chạy chậm lại. Hoạt động của thắng có thể tóm gọn trong 2 chữ: Ma Sát. Hai bộ phận – đĩa và bố – cạ vào nhau lâu ngày sẽ mòn dần, Vì thế, mỗi khi thay bố (pad) chúng ta phải kiểm tra xem tình trạng đĩa (disc) như thế nào.
Ðĩa thắng và caliper lúc còn trên trục bánh xe. (Hình: Courtesy of Andy Long)
Lần trước chúng ta đã nói về việc thay bố, hôm nay xin trình bày về việc kiểm tra, thay thế hoặc sửa chữa đĩa (disc), có việc người chủ xe làm được, có việc cần nhờ thợ chuyên môn, hoặc nếu bạn định nhờ thợ chuyên môn làm cả thì sự hiểu biết về tiến trình hoạt động của xe chắc chắn không vô ích.
Kiểm tra bằng tai nghe
Có thể nói, thắng là bộ phận được dùng tới nhiều nhất trong xe. Nên mỗi khi thắng lên tiếng, chúng ta sẽ biết ngay. Ðại khái, đối với người sử dụng xe, chúng ta cần phải nhận ra những triệu chứng sau đây, và nguyên nhân của chúng:
-Khi đạp chân trên thắng mà nghe tiếng rít cao giọng (squealing), nhiều phần đó là do bố thắng đã mòn, có thể bạn chỉ cần thay bố là xong.
-Khi đạp thắng mà thấy xe run lên bần bật, đó là triệu chứng của đĩa thắng có vấn đề, chúng ta cần phải thay đĩa, hoặc phải sửa đĩa, tiếng chuyên môn gọi là “resurfaced” hoặc “turning”.
Bố thắng có thêm “cọng” sắt cà vào đĩa khi đã mòn quá mức. (Hình: Courtesy of Andy Long)
-Khi đạp thắng mà nghe tiếng rên lào xạo, như tiếng xây xát, đó là triệu chứng đĩa đã hư hại nhiều, cần phải thay mới.
-Khi lái xe bình thường, xe vẫn đi thẳng, nhưng đạp thắng thì xe nghiêng về một bên, đó là triệu chứng bố thắng mòn không đều. Nhưng nguyên nhân gây ra tình trạng đó là do “caliper”, tức là bộ phận bao ngoài bố thắng có gắn piston. Nếu chỉ thay
bố thắng mà không nhòm ngó gì tới Caliper, bệnh trạng vẫn còn nguyên.
Kiểm tra bằng mắt nhìn
Nếu phát giác những triệu chứng trên, hoặc bất cứ một trục trặc nào về thắng, chúng ta có thể gỡ lốp ra để kiểm tra lại bằng mắt. Qua những gì hiện ra trước mặt, chúng ta sẽ nhận thấy ngay những việc cần phải làm: Thay bố, thay (sửa) đĩa, hoặc thay Caliper. Xin xem lại bài trước về chi tiết gỡ lốp để thay brake pads. Kiểm tra đĩa thắng, chúng ta cũng phải qua một tiến trình hệt như vậy, xin trình bày vắn tắt như sau:
Ðĩa thắng sau khi được tháo rời khỏi trục. (Hình: Courtesy of Andy Long)
1. Xoay bánh xe ra ngoài: Ðịnh thay bố cho bánh phía nào thì xoay tay lái về phía đó, để bánh xe quay ra phía ngoài cho dễ
làm việc.
2. Tháo lốp: Tháo lỏng những con ốc trên niềng bánh xe trong lúc vẫn để bánh xe đứng bám trên mặt đường. Sau đó, đội xe lên cao và đặt xe trên đế kích (jack stand) cho vững vàng, trước khi tháo ốc niềng để gỡ lốp. Chúng ta sẽ thấy 3 bộ phận chính của thắng hiện ra trước mắt: Ðĩa thắng, Caliper, và bố thắng nằm trong Caliper.
3. Gỡ bù loong bên dưới để lật Caliper lên cao: Bây giờ, đĩa thắng xuất hiện 100%, không còn gì… che đậy, bạn có thể quan sát để tìm những dấu hiệu sau:
– Ðĩa bị vênh, móp, không thăng bằng (warped)
– Ðĩa quá mòn
– Ðĩa quá “láng” (glossiness)…
Nhận thấy những dấu hiệu ấy là bạn phải đối phó với đĩa thắng rồi. Với đôi mắt chuyên môn, một thợ máy kinh nghiệm có thể nhận ra những dấu hiệu khác, nhưng chủ yếu không vượt ra ngoài những triệu chứng căn bản trên.
Cơ sở Andy Auto Body and Repairs. (Hình: Chiến Phạm)
Thay Ðĩa
Trong trường hợp cần sửa chữa, bạn có thể gỡ đĩa ra và mang ra cho thợ, bằng không thì mua một bộ đĩa mới tương tự để thay thế. Sửa chữa là công việc đòi hỏi máy móc chúng ta không có sẵn, nhưng thay đĩa mới và lắp đĩa mới là một việc đơn giản, tài xế bình dân cũng có thể tự làm:
Trong đa số các xe đời nay, đĩa thắng là một bộ phận độc lập, gác trên một cái trục gọi là Hub, chúng ta chỉ việc dùng một cái búa cao su (rubber mallet) hoặc tháo vài con ốc là có thể “trượt” đĩa ra khỏi trục. Rồi sau đó thay đĩa mới vào.
Một “brake kit” với 2 discs và 2 pads cũng không nhiều tiền lắm, giá khoảng $100. Nhưng tiền công thay 2 thứ đó chắc chắn cao hơn nhiều.
Bao lâu phải thay đĩa một lần?
Nếu có thể tự làm lấy, thì mỗi lần thay bố thắng, bạn rất nên thay luôn đĩa thắng cho tiện một lần lắp ráp. Nhưng đây không phải là chuyện tuyệt đối cần thiết, có thể chỉ cần thay bố là đủ, nếu đĩa chưa hư hại nhiều. Vậy, bao lâu mới phải thay đĩa một lần? Hay cụ thể hơn: Một đời đĩa thọ được qua mấy đời bố?
Chúng tôi có đặt câu hỏi này với Andy Long, chuyên viên cơ khí, chủ nhân Andy Auto Body and Repairs tại Little Saigon, và được anh cho biết, “Không thể xác định được là sau bao nhiêu lần thay bố mới phải một lần thay đĩa. Người thợ có lương tâm và kinh nghiệm phải xem xét cụ thể từng trường hợp, nếu có thể sửa chữa được thì phải sửa chữa để tiết kiệm cho khách.
Trong nhiều trường hợp, bạn chỉ cần thay bố thắng là đủ. Trong nhiều trường hợp còn lại, đĩa thắng có thể được sửa chữa, và đối đế lắm mới phải thay.”
Về vấn đề này, 2 chuyên viên cơ khí khác là ông Tom và Ray, chủ nhân trang mạng www.cartalk.com, có thêm lời giải thích như sau: Trước đây, brake pads làm bằng Asbestos là một chất liệu tương đối mềm, nên dễ mòn. Trong khi đó đĩa thắng làm bằng kim loại cứng nên có thể trụ lại lâu hơn, và thọ được qua nhiều đời “bố”. Nhưng tình trạng đó hiện không còn nữa. Bây giờ bố thắng cũng được chế bằng kim loại. Trong tiến trình ma sát giữa bố thắng và đĩa thắng, chúng ta sẽ thấy 2 thứ kim loại cạ vào nhau, nên mức hao mòn không khác nhau là mấy. Chính vì thế, theo 2 ông Tom và Ray, trong 99% trường hợp thay bố, chúng ta phải thay luôn cả đĩa. Hơn nữa, với giá “parts” không đắt đỏ lắm, thì nếu đĩa có thể sửa được cũng không tiết kiệm cho bạn được bao nhiêu tiền. Ông Ray cho biết, sửa một đĩa thắng mất ít nhất nửa tiếng đồng hồ, với tiền công không dưới $60. Trong khi đó, mua một đĩa thắng mới tinh chỉ giá $30. Tính qua tính lại, thay đĩa mới còn có lý hơn là sửa lại đĩa cũ.
Nói tóm lại, là người sử dụng xe, điều quan trọng hơn cả đối với chúng ta là việc dùng thắng như thế nào để có thể kéo dài tuổi thọ của bố thắng và đĩa thắng. Tránh chạy dồn, thắng gấp, tránh “ride the brake”, tức là rà chân trên bàn thắng trong khi chạy. Sau nữa, khi nghe có tiếng càm ràm ở đâu đó mỗi khi đạp thắng, chúng ta nên có biện pháp đối phó ngay. Nếu vấn đề chỉ là do bố thắng bị mòn, thì sớm thay bố thắng là một cách bảo vệ đĩa thắng hữu hiệu nhất. Thêm vào đó, việc gỡ lốp để kiểm tra các bộ phận thắng không phải là chuyện khó khăn. Dù không chủ trương tự làm lấy, chúng ta cũng nên biết làm những động tác đơn giản ấy để chính mình có thể theo dõi tiến trình sử dụng và hao mòn của hệ thống thắng, một bộ phận thiết yếu trong xe.
Muốn giữ xe ở tình trạng hoàn hảo nhất, xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập I, II, và III đã phát hành, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque cho Phạm Ðình, 9800 Bolsa Ave # 86, Westminster, CA 92683 Tel: 714 675 8628. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
