Bác Sĩ Ðặng Trần Hào
Thống kinh là chứng bệnh phụ nữ bị đau bụng trước khi hành kinh, trong khi hành kinh hoặc cuối thời kỳ hành kinh. Nguyên nhân gây ra không ngoài: hàn-nhiệt-hư thực.
Thí dụ: Bị cảm bởi phong hàn tà, hoặc bị dương hư, hàn tà tụ ở trung tiêu và hàn làm ngưng trệ nơi mạch Xung và mạch Nhâm ứ trệ, bất thông mà gây ra thống(đau). Có khi do một lý do nào đó mà hình thành huyết ứ, huyết ứ đình tích ở mạch Xung, Nhâm và tử cung làm cản trở, trì trệ mạch lạc, đúng lúc huyết phải xuống, lại không xuống được, thành ra đau bụng, có khi uất ức, phẫn nộ, can khí uất kết, can tỳ mất đi sự điều hòa, khí không thông và huyết hành không được mà thành bệnh.
Có nhiều nguyên nhân gây ra hành kinh bị đau.
Sau đây là những nguyên nhân chính thường gây ra trong khi hành kinh bị đau:
1. Ðau bụng trước khi hành kinh thường là thực chứng
Thực hàn do cảm hàn, trước hay trong thời kỳ hành kinh vùng bụng lạnh, đau, kinh thủy như nước đậu đen. Lưỡi trắng lợt, rêu lưỡi trắng. Mạch trầm trì.
Phép trị: Ôn kinh, tán hàn, điều kinh, chỉ thống và phối hợp với châm cứu.
Phương Thang
Quế chi 9 grs
Bạch chỉ 9grs
Can khương 9grs
Bán hạ chế 9grs
Ngưu tất 12grs
Ðan sâm 12grs
Ích mẫu 9grs
Cam thảo 3grs
Quế chi, can khương: Ôn kinh, tán hàn.
-Bạch chỉ, bán hạ: Trị nhức đầu
-Ngưu tất, uất kim, ích mẫu, đan sâm: điều kinh và trục huyết ứ gây đau khi hành kinh.
-Cam thảo: Phối hợp các vị thuốc.
2. Ðau bụng sau khi hành kinh thường do hư chứng
Hư hàn: Sau khi hành kinh đau bụng liên miên, thích chườm nóng, toàn thân mệt mỏi, lạnh, đau thắt lưng. Rêu lưỡi trắng. Mạch tế và trì.
Phép trị: Ôn kinh và bổ hư hàn
Phương Thang
Nhục quế 9grs
Can khương 9grs
Ngải diệp 6grs
Ðảng sâm 12grs
Hoài sơn 9grs
Hà thủ ô 12grs
Bạch truật 12grs
Kê huyết đằng 12grs
Cam thảo 3grs
-Nhục quế, can khương: Ôn hư hàn.
-Bạch truật, đảng sâm: Bổ khí hư.
-Ngải diệp, hoài sơn, hà thủ ô, kê huyết đằng, ngưu tất: Bổ huyết, thông huyết và trị đau.
– Cam thảo phối hợp các vị đưa vào tạng phủ thụ bệnh.
3. Ðau bụng do can thận hư
Sau khi hành kinh đau bụng dưới, mỏi lưng, hai bên cạnh sườn chướng đau, kinh nguyệt mầu nhợt nhạt. Rêu lưỡi trắng mỏng. Mạch nhược và trầm.
Trị liệu: Bổ thận và can huyết.
Ðiều Gan Thang
Bạch thược 12grs
Ðương qui 9grs
Sơn thù du 9 grs
Bá kích thiên 12grs
Hoài sơn 12grs
A giao 9grs
Cam thảo 3grs
4. Ðau bụng do huyết hư (thiếu)
a) Ðau trước, hoặc khi mới hành kinh: bụng dưới đau như gò, kinh ít, mầu tím đen, ra huyết cục. Khi hành kinh được đỡ đau. Nếu ứ huyết nhiều thì sắc mặt tím, da khô, miệng khô, không muốn uống nước. Lưỡi đỏ, có điểm tím. Mạch huyền.
Phép trị: hoạt huyết, tiêu ứ.
Trục Ứ Thang
Ðương qui 9grs
Xuyên khung 9grs
Ðào nhân 9grs
Hồng hoa 12grs
Ngưu tất 9grs
Chỉ xác 9grs
Hương phụ 9grs
Sài hồ 9grs
Ích mẫu 9grs
Cam thảo 3grs
-Ðương qui, xuyên khung: Bổ huyết.
-Ðào nhân, hồng hoa, ngưu tất, ích mẫu: Phá ứ, thông huyết.
-Sài hồ: Ðiều huyết.
-Chỉ xác, hương phụ: Ðiều khí.
-Cam thảo phối hợp các vị thuốc.
b) Sau khi hành kinh đau bụng liên miên: mầu huyết nhạt, sắc mặt xanh trắng, môi nhợt nhạt, chóng mặt, mắt hoa, ngủ chập chờn, hồi hộp, bón. Lưỡi trắng lợt, không rêu lưỡi. Mạch nhu và vi.
Nếu kèm theo khí hư: tứ chi mỏi mệt, lạnh, ra huyết trắng.
Phép trị: Bổ khí và huyết.
Phương Thang
Ðảng sâm 9grs
Bạch truật 9grs
Bạch biển đậu 9grs
Hà thủ ô 9grs
Hoài sơn 12grs
Câu kỷ tử 12grs
Kê huyết đằng 12grs
Ngưu tất 12grs
Cam thảo 3grs
-Bạch truật, đảng sâm, hoài sơn: Bổ khí.
-Hà thủ ô, kê huyết đằng, ngưu tất: Bổ huyết và thông huyết.
-Bạch biển đậu: Tiêu thấp và huyết trắng.
-Câu kỷ tử: Bổ gan huyết.
-Cam thảo phối hợp các vị thuốc.
Sau đây tôi xin đưa ra một vài điểm để quí vị biết được hành kinh đau là do nguyên nhân gì gây ra:
-Ðau bụng trước khi hành kinh thuộc thực chứng.
-Ðau bụng sau khi hành kinh thuộc hư chứng
-Trước khi hành kinh mà bụng chướng đau là do huyết và khí ngưng trệ.
-Nếu chướng nhiều mà đau ít, thì do khí làm cho huyết không hành được.
-Nếu chướng ít mà đau nhiều, là do huyết làm khí ngưng.
-Nếu chướng mà thích dùng tay đè lên, đa số thuộc hư hàn. Trái lại không thích tay đè lên là do huyết trệ làm đau, đa số thuộc thực chứng, thuộc về nhiệt.
