Nguyễn Văn Khanh
Sau gần nửa năm trời chờ đợi, cuối cùng, nước Mỹ đã có tân tổng trưởng Tư Pháp.
Với 54 phiếu thuận và 43 phiếu chống, người vừa được Thượng Viện chấp thuận là bà Loretta Lynch, 55 tuổi, từng làm việc ở Văn Phòng Công Tố Liên Bang tại New York, một trong những vị công tố được kính trọng vì tài năng lẫn phong cách làm việc tận tâm, nghiêm chỉnh, minh bạch. Tháng Mười Một năm ngoái khi ông Tổng Trương Eric Holder nộp đơn xin nghỉ việc, tức khắc đồn thổi ở thủ đô cho rằng người Tổng Thống Barack Obama chọn thay thế chắc chắn phải là bà Lynch. Vì thế, không ai ngạc nhiên khi tin từ Tòa Bạch Ốc cho biết người được đề cử chính là nhân vật mà mọi người đã đoán trước.
Bà Loretta Lynch. (Hình: Mark Wilson/Getty Images)
Chỉ một điều chẳng ai nghĩ ra: phải mất gần 6 tháng bà tổng trưởng tư pháp da đen đầu tiên của nước Mỹ mới được Thượng Viện phê chuẩn, chỉ vì các vị nghị sĩ Cộng Hòa sử dụng lá phiếu để bày tỏ sự chống đối với chính sách mà Tổng Thống Obama đưa ra, cho một phần những người đang cư trú bất hợp pháp ở lại Mỹ, được phép đi làm và nộp đơn xin điều chỉnh trình trạng di trú. Chính sách này được Tổng Thống Obama ban hành qua một sắc lệnh, bị cánh Cộng Hòa Thượng và Hạ Viện lên tiếng chỉ trích, cho rằng “hành pháp đã tìm cách vượt hiến pháp để qua mặt lập pháp,” đã thế trong buổi điều trần trước Ủy Ban Tư Pháp Thượng Viện bà Lynch lên tiếng cho hay bà “ủng hộ quyết định của tổng thống” giải thích thêm bà thấy việc tổng thống làm “không sai luật pháp.” Buổi điều trần chưa kết thúc, đại đa số các vị dân cử Cộng Hòa đã bắn tiếng cho biết “không vội thông qua lời đề cử” người mà họ nghĩ sẵn sàng làm công cụ cho tổng thống, thay vì phải sử dụng quyền hạn của một vị tổng trưởng tư pháp để bảo vệ Hiến Pháp và lập pháp.
Cách suy nghĩ đó của các vị thượng nghị sĩ Cộng Hòa được thể hiện rất rõ qua những lời phát biểu được đưa ra trước khi bỏ phiếu. Thượng Nghị Sĩ Jeff Sessions (Alabama) nói rằng “trách nhiệm của Thượng Viện là không thể bỏ phiếu chấp thuận chọn một người giữ vị trí thi hành luật pháp mà lại công khai đưa ra lời tuyên bố coi nhẹ vai trò của Quốc Hội,” đồng viện Cộng Hòa của ông là Thượng Nghị Sĩ Ted Cruz (Texas) bảo thêm nếu bà Lynch được chọn để điều hành Bộ Tư Pháp “chúng ta sẽ nhìn thấy (một nước Mỹ) ngày một coi thường luật pháp hơn trước, chúng ta sẽ thấy (một chính phủ) ngày một lạm quyền hơn trước, chúng ta sẽ thấy một hành pháp ngày một bất tuân luật pháp hơn trước.” Nói không chưa đủ, ông Cruz còn bày tỏ sự chống đối bằng cách không bỏ phiếu.
Lập luận của cánh Cộng Hòa không được phe Dân Chủ chấp nhận. Cũng trước diễn đàn Thượng Viện, ông Trưởng Khối Thiểu Số Harry Reid khéo léo trình bày sai lầm của ông “là cứ nghĩ các bạn đồng viện Cộng Hòa sẽ đối xử với bà Lynch như đối xử với một người phụ nữ đáng quý trọng. Có lẽ sai lầm nữa của tôi là quên đối với đảng Cộng Hòa, chuyện này chẳng phải là chuyện liên quan tới bà Loretta Lynch, mà là chuyện liên quan (trực tiếp) đến Tổng Thống Obama.” Nữ Thượng Nghị Sĩ Claire McCaskill (Missouri) nặng nề hơn, chỉ trích đảng Cộng Hòa đã dùng chính trị “vào mục tiêu tồi tệ nhất,” nói rằng “theo đòi hỏi của họ (Cộng Hòa) bà Lynch có khả năng hay không chẳng phải là điều quan trọng. Họ đặt ra một quy định mới: bà ta phải bất đồng ý kiến với người đề cử bà (là Tổng Thống Obama),” Thượng Nghị Sĩ Richard Durbin (Illinois) thì mỉa mai bảo phe Cộng Hòa “đã bắt bà Lynch phải ngồi đằng sau chuyến xe buýt” ý muốn nhắc lại thời còn kỳ thị màu da, nhà tranh đấu dân quyền Rosa Parks mỗi khi đi xe buýt từng bị bắt phải ngồi phía sau.
Khi đề cử bà Lynch, Tổng Thống Obama không nói đến chuyện màu da, cũng không dùng chuyện màu da trong những lúc lên tiếng bày tỏ sự bực bội của ông về chuyện các vị nghị sĩ Cộng Hòa tìm cách kéo dài thời gian, không muốn thông qua lời yêu cầu chuẩn thuận để bà Lynch bắt đầu công việc mới. Tuần rồi khi được hỏi về điều này, Tổng Thống Obama nói với giọng bực bội, cho rằng “thời gian kéo dài đã quá lâu, không ai có thể trông chờ dược nữa. Tôi nghĩ Thượng Viện phải quyết định bỏ phiếu ngay, đừng chần chờ thêm nữa. Thượng Viện phải thông qua lời yêu cầu của tôi để bà Lynch bắt tay vào việc. Thượng Viện phải để cho bà Lynch làm việc.”
Chỉ có 10 nghị sĩ Cộng Hòa bỏ phiếu cùng các vị nghị sĩ Dân Chủ ủng hộ bà Lynch, trong đó bao gồm phiếu của 4 nghị sĩ Rob Portman (Ohio), Kelly Ayotte (New Hampshire), Mark Kirk (Illinois) và Ron Johnson (Wisconsin) sẽ tái tranh cử vào năm tới. Các tiểu bang những nghị sĩ Cộng Hòa này đang đại diện đều bỏ phiếu ủng hộ Tổng Thống Obama, và cánh Dân Chủ địa phương đang ráo riết mở cuộc vận động để lấy lại ghế nghị sĩ từ đảng Cộng Hòa.
Sau khi cuộc bỏ phiếu hoàn tất, Thượng Nghị Sĩ Dick Durbin là người đầu tiên lên tiếng chúc mừng bà tân tổng trưởng Tư Pháp. Ông bảo “thay vì phải thay mặt Thượng Viện để xin lỗi bà Lynch, tôi vui mừng khi thấy các vị dân cử Cộng Hoa và Dân Chủ cùng nhau bỏ phiếu ủng hộ bà, giúp bà cơ hội để phục vụ quốc gia trong vai trò mới và trách nhiệm mới.” Ông Durbin kết luận “trách nhiệm đó thật nặng nề, nhưng bà Lynch có thừa khả năng để làm tròn trách nhiệm.”
