Đỗ Dzũng/Người Việt
CENTRAL VALLEY, California (NV) – Năm nay là năm thứ tư California bị hạn hán, gây ra tình trạng thiếu nước, và tiểu bang phải kêu gọi mọi người tiết kiệm nước.
Mực nước ở San Luis Reservoir, Merced County, xuống thấp tới mức
báo động. (Hình: Thủy Phan/Người Việt)
Tuy nhiên, trong chuyến đi tham quan vùng Central Valley mới đây, do Văn Phòng Dân Biểu Travis Allen phối hợp với Cơ Quan Thủy Cục Đô Thị Orange County (MWDOC) tổ chức, có một lý do khác làm cho tiểu bang đông dân nhất Hoa Kỳ không có đủ nước xài.
Đó là tiểu bang không có đủ hồ chứa nước vào mùa mưa, để trữ lại, rồi sử dụng trong mùa khô.
Chuyện này giống như ở miền đồng bằng sông Mekong ở Việt Nam. Nếu một gia đình nông dân có, ví dụ, 10 cái lu đựng nước mưa, thì có đủ nước “ăn” trong cả năm. Nếu chỉ có, ví dụ, một nửa số lu này, chắc chắn gia đình nông dân đó chỉ có đủ nước mưa để sử dụng trong sáu tháng, đại khái là như thế.
Đứng cạnh hồ trữ nước San Luis Reservoir ở Merced County, Dân Biểu Travis Allen nói: “Chúng ta đang ở vào thời kỳ khô hạn nhất của California. Phía sau tôi là hồ chứa nước, đúng ra vào lúc này, chúng ta sẽ thấy mực nước cao hơn rất nhiều. Thế nhưng, hiện nay, chúng ta có thể thấy đáy hồ, có nghĩa là mực nước thấp ở mức nguy hiểm, bởi vì California không có nước.”
“Đây là đợt khô hạn kỷ lục trong lịch sử, nhưng tình hình vẫn chưa khá hơn, và thậm chí có thể tệ hơn nữa bởi vì trong 50 năm qua, chúng ta không có biện pháp cần thiết để trữ nước trong mùa mưa,” ông Allen nói tiếp.
Dân Biểu Travis Allen, đại diện Địa Hạt 72 ở Orange County, và hiện là phó chủ tịch Ủy Ban Tài Chánh và Ngân Hàng, và là thành viên các ủy ban Phát Triển Kinh Tế và Việc Làm, Ngân Sách, Bảo Hiểm, và Bầu Cử, của Hạ Viện California.
“Melon King” Joe del Bosque (trái) giải thích tình trạng thiếu nước với
Dân Biểu Travis Allen. (Hình: Đỗ Dzũng/Người Việt)
Ông Mike Wade, giám đốc điều hành tổ chức California Farm Water Coalition, cũng đồng tình với vị dân biểu.
“San Luis Reservoir là hồ chứa nước từ các dòng sông đổ vào, được trữ lại, và cung cấp cho các đô thị, cũng như nông trại,” ông Wade giải thích. “Mực nước thấp ở hồ này cũng cho thấy chúng ta chưa thể chuyển được lượng nước dư vào mùa mưa để trữ trong hồ này như mong muốn và thường xuyên.”
Hồ chứa nước
San Luis Reservoir là hồ chứa nước nhân tạo, dài chín dặm và rộng năm dặm, trữ nước được bơm từ hai con sông Sacramento và San Joaquin vào, với trữ lượng là hơn 2 triệu acre-feet, qua hệ thống kênh của tiểu bang. Đây là hồ chứa nước lớn thứ năm ở California, được đưa vào sử dụng năm 1967.
Ông Al Mendez, người phụ trách tổ chức các chuyến tham quan của MWDOC, cho biết, ngoài hồ San Luis, California còn có một số hồ khác như Pyramid và Castaic ở hai bên đèo Los Angeles.
Tổng cộng, California có 34 hồ lớn, bao gồm hồ San Luis Reservoir, chưa kể hàng trăm hồ nhỏ.
“Các hồ khác thường không cao lắm, nhưng vẫn phải dùng nhà máy bơm để bơm nước vào. Tại hồ Castaic thì có nhà máy bơm Castaic. Còn nhà máy Gianelli thì bơm nước vào hồ San Luis. Như hồ Pyramid ở trên cao 1,926 feet, thì chúng tôi phải dùng 14 máy bơm rất mạnh, mỗi máy là 80,000 mã lực, ở nhà máy Edmonston, để bơm nước lên,” ông Mendez giải thích thêm.
Ngoài các hồ trữ nước, California còn có 17 cơ sở bơm nước, ba cơ sở bơm nước tạo ra điện, năm cơ sở bơm nước bằng thủy lực, và cùng sử dụng một nhà máy bơm bằng điện bên tiểu bang Nevada, và khoảng 700 dặm kênh đào và đường ống nước.
Nguồn nước
Ngoài nước mưa, California còn có hai nguồn nước khác.
Nguồn thứ nhất do tuyết ở trên dãy núi Sierra Nevada ở phía Đông giáp với tiểu bang Nevada, tan ra và chảy vào các sông nhỏ, rồi đổ vào sông Sacramento ở phía Bắc và sông San Joaquin ở phía Nam.
Thế rồi, nước ở hai con sông này đổ về một chỗ gọi là đồng bằng Sacramento-San Joaquin, nằm ngay trung tâm của Central Valley, nơi trồng trọt rau quả và trái cây lớn nhất Hoa Kỳ.
Nếu “bắt” không được tất cả lượng nước này, nó sẽ bị chảy ra vịnh San Francisco, rồi ra biển Thái Bình Dương.
Nguồn nước thứ hai là từ sông Colorado dẫn về, qua hệ thống kênh, trữ trong các hồ như Perris, Mathews, Elsinore, và Diamond Valley, chủ yếu cung cấp cho cư dân miền Nam California.
Dù có nguồn nước thứ hai từ Colorado, phần lớn nước sử dụng ở California là xuất phát từ đồng bằng Sacramento-San Joaquin, qua một hệ thống kênh dài cả trăm dặm đưa đến các hồ chứa, rồi từ đây phân phối đi các nơi khác.
Tiết kiệm nước?
Về chuyện tiết kiệm nước hiện nay, Dân Biểu Travis Allen vẫn còn một số thắc mắc.
Ông giải thích: “Thống đốc kêu gọi mọi người giảm mức sử dụng nước bằng cách, tắm ít đi, không rửa xe, không tưới cỏ trước nhà, báo cáo cho thành phố khi thấy hàng xóm lãng phí nước. Vấn đề ở đây là cư dân California đã sử dụng nước một cách rất tốt. Trong 10 năm qua, dân số tiểu bang tăng từ 34 triệu lên đến 38 triệu, nhưng mức sử dụng nước vẫn không tăng. Có thể nói, chúng ta tiết kiệm nước rất tốt.”
“Kế đến, phải nói là các đô thị chỉ sử dụng có 5% lượng nước trữ được. Nói cách khác, quý vị và tôi, và tất cả mọi người sống xung quanh, chỉ xài có 5% lượng nước ở California. Nếu chúng ta tiết kiệm được 25% lượng nước này, có nghĩa là tiết kiệm được khoảng 1% nước của cả tiểu bang. Như vậy thì tắm ít đi, không rửa xe, không tưới cỏ… không giải quyết được tình trạng thiếu nước bao nhiêu,” vị dân cử giải thích tiếp.
Ông Allen cho rằng: “Chúng ta phải gởi một thông điệp rõ ràng cho Sacramento là chúng ta cần dự trữ nhiều nước hơn nữa. Chúng ta cần đưa nước lên và xuống khắp tiểu bang, và cần ‘tóm bắt’ thêm nước để sử dụng, không chỉ cho cư dân, mà cho các nông gia, chứ đừng để nó chảy ra biển Thái Bình Dương.”
Ông Mike Wade thêm vào: “Hiện nay, có tới 40% lượng nước ở California chảy ra biển vì chúng ta không có đủ hồ trữ nước.”
Nông dân “đói” nước
Trong chuyến đi này, chúng tôi được đưa đến một số nông trại ở Central Valley, gặp một số nông gia và những nhà sản xuất sản phẩm nông nghiệp, để tìm hiểu họ “đói” nước và tiết kiệm nước như thế nào.
“Nước đối với chúng tôi là một vấn đề sống còn. Mọi thứ ở Central Valley này phải có nước để trồng. Chúng tôi sản xuất tới 95% cà chua cho cả nước Mỹ. Bây giờ, nhiều chỗ không có nước, nhiều cánh đồng bị bỏ hoang,” ông Joe del Bosque, được dân vùng Central Valley gọi là “Melon King,” nói.
Ông Larry Dick (trái) và ông Joe del Bosque đứng ngay tại vườn almond
nói về tình trạng thiếu nước tại California. (Hình: Đỗ Dzũng/Người Việt)
Năm 2014, đích thân Tổng Thống Barack Obama đến thăm nông trại của ông để tìm hiểu vấn đề thiếu nước ở cánh đồng lớn nhất nước Mỹ này.
Ông Mike Wade thêm vào: “Không có gì giá trị hơn là sử dụng nước vào việc trồng trọt để nuôi con người. Nông dân và cư dân đô thị ở California sử dụng nước rất hiệu quả. Và tất cả chúng ta đều hưởng lợi từ những thứ rau quả trồng được. Có thể nói, rau quả trồng được ở nơi có nước. Thành ra, nếu không có nước, coi như sẽ không có rau quả. Thế nhưng, bây giờ chúng ta vẫn không có đủ nước để dùng.”
Ông cho biết, các nông dân California đã đầu tư khoảng $3 tỷ trong việc sử dụng nước hiệu quả hơn.
Tại cánh đồng trồng almond của mình, ông Joe del Bosque chỉ cho chúng tôi thấy hệ thống dẫn nước tới từng gốc cây, để “nhỏ giọt” vào gốc, đủ nước cho cây phát triển, thay vì “tưới,” tốn nước hơn.
Ống dẫn nước vào tận gốc cây almond để tưới nhỏ giọt.
(Hình: Đỗ Dzũng/Người Việt)
Tại đại học Cal State Fresno, chúng tôi được tham quan Trung Tâm Quốc Tế Kỹ Thuật Nước và được gặp ông Sarge Green, giám đốc dự án ở đây.
Ông cho biết trung tâm có một hệ thống báo động cho nông dân ở Central Valley, để biết nên tưới cây như thế nào, để tiết kiệm nước.
“Chúng tôi có những ‘hàn thử biểu’ cắm trên các cánh đồng để đo độ ẩm của không khí. Khi độ ẩm tăng cao, có nghĩa là có nhiều hơi nước trong không khí. Những dữ kiện này được báo về trung tâm, và nông dân có thể biết, qua một ‘app’ trong điện thoại di động của mình,” ông Green giải thích.
Ông nói thêm: “Trong trường hợp này, đối với một loại rau cỏ, nông dân biết ngay, không cần phải tưới nhiều nước, hoặc không phải tưới gì cả, vẫn đủ nước cho rau phát triển.”
Ông Sarge Green (phải) nói về tiết kiệm nước tại Central Valley.
(Hình: Đỗ Dzũng/Người Việt)
Đất lún
Thiếu nước ở Central Valley làm một số nông dân phải đóng giếng, bơm nước ở dưới đây lên, để tưới cây.
Tuy nhiên, chuyện này có thể gây ra một hậu quả khó lường.
Hồi Tháng Tám, Cơ Quan Không Gian Hoa Kỳ (NASA) đưa ra một báo cáo cho thấy, một phần của thung lũng San Joaquin đang bị lún với tốc độ nhanh nhất từ trước tới nay, vì có quá nhiều người bơm nước từ dưới lòng đất lên để tưới cây.
Theo Cơ Quan Tài Nguyên và Nguồn Nước California, “một số nơi lún gần 2 inch (khoảng 5cm) mỗi tháng, một tình trạng có thể làm hư các hạ tầng cơ sở như cầu cống, đường sá, và ngay cả hệ thống kênh rạch dẫn nước vào và ra khỏi các hồ trữ nước.”
Cơ quan này cho biết, về lâu dài, đất lún sẽ phá hủy hàng ngàn giếng nước của tư nhân và hệ thống nước ngầm cả một vùng nông nghiệp rộng lớn ở Central Valley.
“Và tệ hơn nữa là khi đất bị lún, các nguồn nước ngầm cũng sẽ mất luôn, vì không còn chỗ cho nước ‘len’ vào,” ông Sarge Green giải thích.
“Nước ngầm đóng vai trò như là ‘trương mục tiết kiệm’ để cung cấp nước trong mùa khô, thế nhưng báo cáo của NASA cho thấy hậu quả của việc bơm nước quá mức, vì California đang đi vào thứ năm bị khô hạn,” ông Mark Cowin, giám đốc Cơ Quan Tài Nguyên và Nguồn Nước California, cho biết qua một thông cáo báo chí hồi Tháng Tám. “Vì người ta bơm nước ở dưới lòng đất lên nhiều quá, ‘trương mục tiết kiệm’ nước này hiện đang bị cạn dần,” làm cho đất lún thêm.
Cần thêm hồ trữ nước
Dù có một hệ thống kênh dẫn nước và số lượng hồ nước nhiều như vậy, California vẫn không thể có khả năng trữ đủ nước để xài.
Giải pháp cho California, ngoài việc tiết kiệm nước, là làm thêm hồ trữ nước.
“Chúng ta có khả năng trữ nước rất tốt, qua hệ thống kênh và hồ, để có thể sử dụng trong mùa khô,” ông Mike Wade nói. “Tuy nhiên, chúng ta chưa đầu tư đúng mức trong khoảng hai hoặc ba thập niên vừa qua. Chúng ta cần phải xây thêm hồ trữ nước ở California, nhất là khi dân số tiểu bang ngày càng tăng.”
Dân Biểu Allen cũng đồng tình.
Ông nói: “Chúng ta cần phải trữ thêm nước. Chúng ta có dư khả năng giữ những nguồn nước này, đủ để sử dụng cả năm. Điều không may là hiện nay có một lượng nước lớn đổ ra biển mà chúng ta lại không giữ được. Rõ ràng là hoàn toàn lãng phí. Thành ra, chúng ta phải cố gắng xây thêm các dự án dự trữ nước. Điều này có nghĩa là cần có thêm hồ chứa, thêm đập, bởi vì chúng ta có thể ‘tóm bắt’ được lượng nước này, từ trên trời xuống.”
Ông cho biết, Quốc Hội Tiểu Bang vừa chuẩn thuận một ngân khoản trị giá $2.4 tỷ cho việc này.
“Tôi hy vọng là thống đốc sẽ bắt đầu sử dụng khoản tiền này để chúng ta có thể bắt đầu giải quyết phần nào của vấn đề thiếu nước,” ông nói thêm.
Ông Larry Dick, ủy viên MWDOC, cũng cho rằng, tiểu bang cần đầu tư nhiều hơn nữa để “giữ” nước lại.
“Nếu chúng ta không giữ được số lượng nước chảy ra biển, không chỉ quý vị và tôi sẽ tắm bốn ngày/tuần, mà ngay cả chúng ta không có rau quả rẻ mà ăn, vì nông dân sẽ thiếu nước, không thể trồng cây. Lúc đó, chúng ta sẽ phải nhập cảng từ quốc gia khác, với giá đắt đỏ,” ông Larry Dick nói.
Liên lạc tác giả: [email protected]
