Tư Mỏ Lết
Vào ngày 6 Tháng Mười, ABC News đã đưa tin rằng chính phủ Mỹ đặt nghi vấn về hiện tượng rất nhiều chiếc xe Toyota xuất hiện trên các đoạn phim tuyên truyền của đạo quân khủng bố Nhà Nước Hồi Giáo ISIS. Đó là hình ảnh của những chiếc xe Toyota pickup Hilux, những chiếc Toyota SUV Land Cruiser nối đuôi nhau, trên xe là những chiến binh ISIS đằng đằng sát khí với súng AK trên tay. Hình ảnh “Toyota đồng hành cùng ISIS” xuất hiện khá thường xuyên, khiến chính phủ Mỹ bắt đầu chú ý.
Chiếc xe Toyota Land Cruiser Sports Utility Vehicle. (Hình: Indranil Mukherjee/
AFP/Getty Images)
Và đó cũng là lúc người Mỹ chợt nhớ lại rằng đây không phải là lần đầu tiên hình ảnh của những chiếc xe tải Toyota làm cho mình chột dạ.
Cách đây 3 năm, vào ngày 13 tháng Mười, 2012, nhiều người Mỹ đã giật mình khi thấy hình ảnh chiếc Toyota pickup Tundra kéo chiếc phi thuyền con thoi Endeavour trên đường phố Los Angeles, đưa huyền thoại không gian Mỹ đi về nơi an nghỉ cuối cùng, khi chính thức về hưu để về nằm trong bảo tàng viện.
Hình ảnh này được trực tiếp truyền hình đi khắp nước Mỹ và thế giới. Rất nhiều người Mỹ cảm thấy không vui. Tại sao không phải là chiếc Ford F150, hay chiếc Silverado Chevrolet, hay chiếc Dodge Ram, chính tông của Mỹ? Tại sao phải dùng một “huyền thoại Nhật” để đưa một “huyền thoại Mỹ” sang sông?
Điều đáng nói, thông điệp quan trọng của Toyota cho sự kiện trọng đại này chính là “Born in America.” Thông qua hình ảnh hào hùng kéo chiếc phi thuyền con thoi, Toyota muốn nhắc với người Mỹ rằng chiếc xe pickup Tundra là một sản phẩm Mỹ, được sản xuất tại thành phố San Antonio, Texas. Dù có nói gì đi chăng nữa, Toyota vẫn cứ là… Toyota. Người Mỹ có quyền ngậm ngùi ngâm thơ rằng “than ôi, thời oanh liệt của những chiếc xe Hoa Kỳ nay còn đâu?”
Anh N., một kỹ thuật viên điện sinh sống ở Little Saigon, đã giải thích được phần nào nguyên nhân nỗi buồn này của người Mỹ. Anh là chủ nhân của một chiếc xe Toyota pickup Tacoma đời 1998. Tacoma chính là dạng xe pickup bán trong thị trường Mỹ, tương tự với loại Hilux mà ISIS đang ưa chuộng. Anh là dân huynh trưởng hướng đạo, cho nên cần một chiếc xe “bụi đời” để chở đồ đạc đi cắm trại của liên đoàn. Chiếc Tacoma đã cùng anh rong ruổi trên những “con đường vui,” về trong sương gió suốt gần 20 năm qua. Đến nay, xe đã chạy trên 200,000 miles, mà vẫn còn tốt phây phây. Ngoài chuyện bảo dưỡng thường kỳ, anh cho biết chỉ mới phải thay mới bơm nước và bộ đề, chứ máy và hộp số vẫn chưa phải đụng tới. Anh hoàn toàn ưng ý với độ bền, độ tin cậy của “con ngựa già” này. Khi hỏi tại sao không chọn một chiếc xe truck Mỹ, anh N. cho biết anh cũng đã nghĩ ngay đến chuyện này khi đi mua xe, vì anh cũng muốn “người Mỹ xài hàng Mỹ” lắm. Nhưng mà vào thời điểm đó, những chiếc xe pickup của Mỹ không có chiếc nào đủ tin cậy để anh mua về “đi cày” cùng với anh. Những chiếc xe Mỹ lúc đó bị chê là kém bền, hư lặt vặt sau vài năm chạy. Những kỳ đi trại xa với liên đoàn mà xe trục trặc thì khổ lắm. Thôi thì, cứ… Toyota cho chắc! Ăn chắc, mặc bền vẫn là cách suy nghĩ của người Á Đông mình, cho dù ở Mỹ đã lâu năm.
Đó là câu chuyện của 3 năm về trước, khi mà Toyota làm mất mặt “trên sân nhà” người Mỹ. Trở lại chuyện của ngày hôm nay, Toyota làm người Mỹ lo lắng “trên sân khách,” tận vùng đất Trung Đông xa xôi. Vấn đề không còn ở chỗ cạnh tranh thị trường nữa, mà là chuyện khủng bố. Tại sao Toyota lọt vào mắt xanh của bọn khủng bố? Tại sao ISIS lại có thể mua nhiều chiếc Toyota đến thế? Toyota có “chuyện gì” hay không?
Chiếc xe Toyota Hilux. (Hình: Dean Mouhtaropoulos/Getty Images)
Tất nhiên là Toyota cũng lo sốt vó không kém. Được khách hàng nào ưa chuộng thì khoái, chứ dính vào ISIS thì rắc rối to. Phải làm sao cho êm với chính quyền Mỹ, chứ nếu không thì nguy. Cứ nhìn gương của người Đức trong vụ Volkswagen “ăn gian khí thải” với người Mỹ cách đây hai tuần, mất vài tỷ USD và mất cả danh tiếng như chơi! Từ Nhật, giới lãnh đạo Toyota xác nhận sẽ hợp tác hoàn toàn với chính quyền Mỹ để điều tra tường tận sự việc. Toyota cho biết chính sách bán hàng của mình nghiêm cấm việc bán xe cho những đối tác có tiềm năng sử dụng, hoặc cải tiến để sử dụng xe trong mục đích quân sự, khủng bố. Tuy nhiên, cũng khó cho Toyota, cũng như bất kỳ hãng xe hơi nào, có thể kiểm soát được những hành động gián tiếp, những kênh phân phối bất hợp pháp, đưa những chiếc xe Toyota lọt vào tay của những nhóm bất chính. Cũng có thể những chiếc xe này bị đánh cắp. Hoặc chúng được bán lại bởi những tổ chức tay ba độc lập.
Cả Toyota Land Cruiser và Hilux đều là những chủng loại xe được ưa chuộng ở những thị trường mới nổi lên trên thế giới. Toyota xuất cảng khá nhiều hai loại xe này. Vào năm 2014, số lượng xe Land Cruise xuất cảng khắp thế giới là 368,000 chiếc, so với 293,000 chiếc của năm 2010. Còn chiếc pickup Hilux bán được 649,000 chiếc trong năm ngoái, so với 549,000 chiếc trong năm 2010 (theo Auto News).
Một số nhà phân tích đã đặt giả thiết là có thể những chiếc Toyota này bị đánh cắp từ các phần tử nổi dậy ở Syria, hoặc ở những nguồn khác trong khu vực, rồi được buôn lậu vào vùng đang xảy ra xung đột. Một giả thiết khác là những nhóm dân sự ủng hộ ISIS đã mua nó, rồi tìm cách chuyển chúng cho các phiến quân ISIS.
Vì sao ISIS lại đặc biệt ưu ái Toyota? Có thể lý do cũng giống như chuyện anh N. kể trên đã chọn chiếc Tacoma. Độ bền bỉ, khả năng chịu đựng điều kiện khắc nghiệt của nhiều địa hình đường sá, môi trường là điểm mạnh của Toyota. Ngoài ra, tính linh hoạt trong sử dụng là một nguyên nhân khiến các nhóm nổi loạn kiểu ISIS thích chọn Hilux. Alastair Filan- một chuyên viên phân tích chiến lược người Anh- đã nhận định rằng chiếc Hilux nhanh, dễ điều khiển, thùng xe rất lý tưởng để chở theo một nhóm dân quân cơ động, có khả năng đặt các loại súng đại liên cỡ 50. Đây là những ưu điểm mà những chiếc thiết giáp quân sự cồng kềnh của Mỹ không thể sánh bằng. Điều này lý giải tại sao Hilux không chỉ được ISIS ưa chuộng. Từ vài thập niên trước, nhiều nhóm phần tử cực đoan, ly khai khác cũng đã xuất hiện cùng với chiếc Hilux. Hình ảnh các nhóm phiến quân, với súng AK47, với chiếc Toyota pickup đã trở thành một “bộ tam chết chóc,” điều mà hãng xe lớn nhất thế giới Toyota không thể ngờ tới, và cũng không muốn có chút nào!
Nói gì thì nói, cho dù muốn hay không muốn, hình ảnh Tundra kéo phi thuyền coi thoi, hay hình ảnh Hilux chở chiến binh ISIS, vẫn làm cho những chiếc xe tải của Toyota càng thêm nổi tiếng. Nó làm cho người Mỹ phải buồn lòng, tự trách mình đã ngủ quên trên chiến thắng, làm mất đi vị trí dẫn đầu trong ngành công nghiệp xe hơi trên thế giới. Cho dù đã thức tỉnh, và đang phải dùng nhiều chiêu thức trong hơn một chục năm qua, những hãng xe tên tuổi Hoa Kỳ cũng khó mà trở lại cái thời vàng son cũ, khi mà người dân Việt mình vẫn còn mơ tưởng “ăn cơm Tàu, ở nhà Tây, lấy vợ Nhật, đi xe Hoa Kỳ…”
