LITTLE SAIGON (NV) – Bình thường tới giữa tháng Ba, có thể thấy rõ ứng cử viên nào sẽ thắng giai đoạn bầu cử sơ bộ, nhưng năm nay tình thế rắc rối hơn và có lẽ phải đến tháng Sáu mới biết được. Tuy nhiên những cuộc bầu cử vào ngày Thứ Ba 15 tháng Ba sẽ rất quan trọng để hiểu chiều hướng diễn tiến trong ba tháng sắp đến.
Thống Đốc John Kasich đang nổi lên thành hy vọng cuối cùng của đảng Cộng Hòa để chống Donald Trump, vận động ở Youngstown, Ohio, hôm Thứ Hai 14 tháng Ba. (Hình: Angelo Merendino/Getty Images)
Bên phía đảng Dân Chủ, người ta tin rằng Thượng Nghị Sĩ Bernie Sanders không thể tạo chuyển biến bất ngờ và bà Hillary Clinton sẽ là ứng cử viên của đảng,
Đến nay, bà Clinton đã thu được 1,231 đại biểu nghĩa là hơn phân nửa con số cần thiết 2,383 và ông Sanders mới chỉ có 576. Sai biệt lớn ấy là do bà Clinton hơn cả về đại biểu cam kết, nghĩa là đại biểu được chỉ định qua các cuộc bầu cử (765/551) cũng như siêu đại biểu (khoảng 465/25). Với 2,958 đại biểu sẽ được tranh chấp qua những cuộc bầu cử còn lại, ông Sanders khó có thể san bằng cách biệt ấy vì bằng hệ thống phân phối đại biểu theo tỷ lệ phiếu, không có số hơn kém lớn.
Bên đảng Cộng Hòa, tình hình phức tạp hơn nhiều vì vẫn còn tới 4 ứng cử viên. Hiện nay trong số 1,071 đại biểu đã được phân phối, Donald Trump dẫn đầu với 460 đại biểu hay 43%, Ted Cruz 370, Marco Rubio 163, John Kasich 63. Trump thiếu 777 đại biểu để đủ túc số 1,237, tranh đoạt đủ số này trong 1,401 đại biểu còn lại không phải là dễ và rất có thể cuối cùng với tình trạng phân chia giữa 4 người (hoặc 3, hoặc 2 nếu có người rút lui) có thể cuối cùng không ai đủ túc số.
Ngày 15 tháng Ba bầu cử ở Florida, Ohio, Missouri, Illinois, North Carolina và lãnh thổ Northern Mariana Islands sẽ có 367 đại biểu được phân phối. Lần đầu tiên hai tiểu bang Florida và Ohio dùng thể thức “winner-take-all,” chỉ một người thắng chiếm hết đại biểu và do đó đưa tới hơn kém rất lớn giữa các ứng cử viên.
(Xin độc giả xem chi tiết trong bài Hồ Sơ: Các tiểu bang bầu và phân phối đại biểu trong ngày 15 tháng 3 như thế nào.)
Trang mạng FiveThirtyEight phân tích gần hai chục thăm dò dư luận khác nhau, nói rằng Trump có 97% hy vọng thắng toàn thể 99 đại biểu ở Florida và Kasich 87% hy vọng thắng 66 đại biểu tại Ohio.
Khi còn là Thống Đốc Florida, ông Jeb Bush đã đề nghị quốc hội tiểu bang thông qua dự luật bầu cử sơ bộ 2016 theo thể thức “winner-take-all.” Ông hy vọng sẽ có lợi trong vòng sơ bộ tại tiểu bang nhà, lúc đó chưa bao giờ mường tượng đến chuyện phải bỏ cuộc sớm. Bây giờ Marco Rubio là Thượng Nghị Sĩ nhưng không nắm vững được sự ủng hộ của cử tri trước sự cạnh tranh của Trump và Cruz nên có thể là người bị hại với thể thức ấy.
Tương tự như thế Thống Đốc John Kasich đã vận dộng quốc hội để Ohio dùng thể thức “winner-take-all.” Ông có triển vọng đạt kết quả, và chính Rubio không hy vọng ở Florida, nhưng với ý định chặn bớt bước tiến của Trump, tuần trước đã lên tiếng kêu gọi cử tri Ohio dồn phiếu cho Kasich.
Từ 15 tháng 3 về sau còn lại còn lại 1,401 đại biểu (64%) trong đó 39% sẽ được định đoạt theo thể thức winner-take-all (thắng chiếm hết đại biểu toàn tiểu bang) và 25% theo thể thức winner-take-most (thắng ở địa hạt dân biểu liên bang nào được từ 3 đến 5 đai biểu ở đơn vị đó).
Fox News đề ra 3 kịch bản sau ngày 15 tháng Ba.
Một là Trump thắng Florida và Kasich thắng Ohio. Trump sẽ chiếm được một số đại biểu lớn nhưng chưa đủ tính cách định đoạt vì một số đại biểu Illinois, Missouri, North Carolina còn phân tán cho những người khác. Thường tình thì Rubio buộc phải rút lui sau khi thua tại nhà, nhưng Kasich sẽ tiếp tục tranh cử và tương lai sẽ giành thêm một số đại biểu nữa. Mục tiêu của Kasich là làm sao cho Trump và Cruz không đi tới số 1,237 và Đại Hội Toàn Quốc sẽ trở thành đại hội tranh cử (contested convention) hay đại hội môi giới (brokered convention).
Danh từ quen gọi, đại hội môi giới là do trong lịch sử khi đảng còn hoàn toàn nắm chủ động trong việc chọn ứng cử viên, chưa có bầu cử sơ bộ để lấy ý kiến cử tri. Lúc đó, khi bế tắc vì không có ứng cử viên nào đủ đa số, các thủ lãnh mỗi người có ảnh hưởng với một số đảng viên sẽ đóng vai trò môi giới trong việc thương lượng.
Kasich hy vọng là người được đảng ủng hộ để thắng tại đại hội tranh cử.
Kịch bản thứ hai là Trump thắng cả Florida và Ohio. Kết quả ấy có thể đến do những vụ lộn xộn vừa xảy ra giữa người ủng hộ và người chống ông. Các chuyên gia tâm lý nói rằng những va chạm như thế khiến giới ủng hộ Trump cảm thấy bị vây hãm và bằng bản năng chứ không phải bằng lý trí, sẽ phản ứng và hành động tích cực hơn. Với tình hình như vậy, Trump gần như chắc chắn có thể tiến tới đủ túc số và người Cộng Hòa đành bó tay, không còn cách gì khác hơn là phải nhìn nhận ông thành ứng cử viên chính thức của đảng.
Kịch bản thứ ba là Cruz vượt lên. Cruz khó thắng Florida nhưng có thể thắng ở Missouri và North Carolina, đồng thời ngang ngửa với Trump và Kasich ở Illinois. Như thế Cruz sẽ vẫn cạnh tranh mạnh mẽ và chưa thể nào biết chắc kết quả những cuộc bầu cử vào thời gian hơn hai tháng tới sẽ ra sao.
Tuy nhiên, kịch bản thứ nhất có khả năng trở thành thực tế hơn hết và hầu như là triển vọng cuối cùng của đảng Cộng Hòa để giải quyết cái đại hạn năm Bính Thân.
Nhật báo Người Việt và nguoi-viet Online sẽ tường trình kết quả của ngày 15 tháng Ba, tin sớm nhất có thể có vào khoảng 6 giờ chiều. (HC)
