Nguyễn Văn Khanh
Có nhiều điều cần phải thưa trước: Wisconsin là một tiểu bang nhỏ, dân số cũng chẳng đông, số đại biểu cũng chẳng nhiều, trước đây thường không được để ý đến ở vòng bầu sơ bộ. Tình hình bây giờ khác hẳn: tất cả những cuộc tranh luận truyền hình, truyền thanh cũng như bài báo viết về bầu cử 2016 đều dành chỗ trang trọng nhất cho Wisconsin, và càng đến gần ngày bầu cử sơ bộ (diễn ra vào Thứ Ba, mùng 5 Tháng Tư 2016), sự chú ý dành cho tiểu bang này càng nhiều, tới mức độ đã có người nói “bất kể Dân Chủ hay Cộng Hòa, không thắng được Wisconsin thì khó có thể trở thành đại diện cho đảng để ra tranh cử tổng thống.”
Ủng hộ viên xếp hàng vào nghe ứng cử viên Bernie Sanders nói chuyện tại Grand Theatre, Wausau, Wisconsin, hôm Chủ Nhật. (Hình: AP Photo/Nam Y. Huh)
Tại sao Wisconsin quan trọng như thế?
“Câu trả lời khá dễ,” ông Rick Wiley, người từng điều hành Ủy Ban Vận Động Tranh Cử của Thống Đốc Scott Walker trả lời. “Sau những tháng trời dồn dập với hết cuộc bầu cử sơ bộ này đến bầu cử sơ bộ khác, các ứng cử viên có tới 2 tuần lễ chỉ để vận động tại Wisconsin, vì thế kết quả cuộc bầu cử ở đây sẽ được các quan sát viên chính trị cũng như cử tri xem là thước đo, xem ai là người có triển vọng được đảng chọn để ra tranh cử.” Ông Wiley nhấn mạnh: “Chuyện thắng được bao nhiêu phiếu đại biểu ở Wisconsin không quan trọng cho bằng chuyện dùng chiến thắng ở tiểu bang này để xác định vị trí chính trị của từng ứng cử viên, trước khi họ bước sang những tiểu bang khác để vận động tiếp.”
Lấy đảng Cộng Hòa làm thí dụ. Lần cuối cùng đảng bầu sơ bộ là ngày 22 Tháng Ba ở Arizona và Utah, ngay sau đó cả ứng cử viên gồm ông Donald Trump, Ted Cruz và John Kasich liên tục xuất hiện tại Wisconsin vận động kiếm phiếu, chưa vội nghĩ đến cuộc bầu sơ bộ kế tiếp sẽ diễn ra ở New York vào ngày 19 Tháng Tư. Trong những buổi tiếp xúc với cử tri, hai ông Cruz và Kasich đều nói rất rõ: Sẽ dùng Wisconsin để cản đường tiến của ông Trump, không cho ông tỷ phú đang gây sôi nổi trong chính trường “cơ hội đại diện cho đảng.” Về phía ông Trump, nhân vật đang dẫn đầu cuộc đua cũng xác nhận nếu thành công ở Wisconsin, “Cuộc vận động coi như xong vì không ai có thể chận được tôi nữa.” Trong tất cả những cuộc phỏng vấn truyền hình, ông Trump luôn luôn nhắc đến câu “tôi là ứng cử viên có nhiều phiếu đại biểu nhất, tôi là người có nhiều phiếu cử tri nhất,” để dẫn đến điều ông muốn nói “tôi sẽ thành công ở Wisconsin, tôi sẽ đại diện cho đảng Cộng Hòa tranh cử tổng thống.”
“Chuyện không hẳn dễ dàng như ông Trump đang nghĩ,” là nhận định của ông Ed Goeas, người đang cố vấn cho một tổ chức siêu vận động (Super PAC) Cộng Hòa có chủ trương “chống Trump.” Khẳng định “không đại diện cho ông Cruz và cũng chẳng đại diện cho ông Kasich,” ông Goeas cho hay hiện đang có cả một phong trào “chống ông Trump, không để ông ta trở thành người đại diện cho đảng Cộng Hòa.” Phong trào này “xem Wisconsin là nơi sẽ làm được điều đó” nhờ vào số phiếu của tập thể nữ cử tri “không ưa ông Trump sau khi ông ta đưa ra những lời tuyên bố mang tính miệt thị nữ giới.” Ông cũng tin “thất bại tại Wisconsin sẽ dẫn đến chuyện quan trọng nữa, đó là ông Trump sẽ thua ngay tại tiểu bang nhà của ông ta là New York.”
Phía đảng Dân Chủ thì sao? Wisconsin là nơi ứng cử viên Bernie Sanders mong chờ chiến thắng, hay nói đúng hơn, bắt buộc phải thắng. Tuần rồi trong cuộc phỏng vấn trực tuyến với các nhà báo đưa tin bầu cừ, Ban Tham Mưu của ông Sanders cho hay “kế hoạch chúng tôi đưa ra là thắng ở tất cả những tiểu bang còn lại, để thành phần siêu đại biểu (super delegates) thấy được người họ phải ủng hộ là ông Sanders chứ không phải là bà Clinton.” Trong cuộc họp báo đó, các cố vấn của ông Sanders nhắc đến 2 điều: ông Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ vừa “thắng lớn liên tiếp ở 3 tiểu bang (gồm Alaska, Hawaii và Washington State),” những cuộc thăm dò cấp toàn quốc ngay sau đó cho thấy tỉ lệ cử tri ủng hộ ông Sanders “đã cao hơn tỉ lệ ủng hộ bà Clinton, nếu được đảng đề cử, ông Sanders sẽ thắng ứng cử viên Cộng Hòa dễ dàng hơn bà Clinton.”
Điều này cũng được ông Sanders nói tới trong các cuộc phỏng vấn truyền hình hôm Chủ Nhật. Trình bày trên đài CNN, ông Sanders cho rằng “thành phần siêu đại biểu sẽ gặp áp lực từ cử tri Dân Chủ, họ muốn tôi đại diện cho đảng chứ không muốn bà Clinton.” Ông còn nói: “Chúng tôi đang nắm khí thế chiến thắng, chắc chắn các siêu đại biểu sẽ phải nghĩ lại vì điều quan trọng nhất là đảng Dân Chủ phải tiếp tục giữ Tòa Bạch Ốc.”
Khi tiếp xúc với cử tri ngay tại Wisconsin, ông Sanders còn nói ông được sự ủng hộ của người trẻ “tập thể cử tri trẻ tuổi tình nguyện giúp tôi, sẽ giúp tôi thành công ở Wisconsin và ở những tiểu bang khác.” Cũng tại tiểu bang này, bà Cựu Ngoại Trưởng Hoa Kỳ nói rằng: “Khi chọn người lãnh đạo đất nước, cử tri Hoa Kỳ sẽ ủng hộ người hiểu biết, từng có kinh nghiệm,” nhắc lại bà chính là người “hội đủ mọi điều kiện cử tri Hoa Kỳ đòi hỏi.”
Theo quy định của đảng Dân Chủ, thành phần siêu đại biểu chiếm 15% tổng số phiếu, được quyền ủng hộ bất cứ ứng cử viên nào họ muốn ủng hộ. Tính cho đến hôm nay, số phiếu đại biểu cử tri ông Sanders có chỉ thua số đại biểu của bà Clinton chừng 200 phiếu, nhưng nếu tính cả số phiếu siêu đại biểu, bà Clinton đang có 1,712 phiếu trong khi ông Sanders mới được có 1,011 phiếu. Vì thế, theo những quan sát viên bầu cử, nếu ông Sanders thắng ở Wisconsin “thành công này sẽ giúp ông thêm vững tin sẽ đánh bại bà Clinton ngay ở tiểu bang New York 2 tuần sau đó.” Cũng cần nói thêm New York là quê của ông Sanders nhưng cũng là nơi cử tri chọn bà Clinton đại diện cho họ ở thượng viện liên bang trong 2 nhiệm kỳ liên tiếp.
Tình hình trước ngày bầu cử sơ bộ tại Wisconsin như thế nào? Bên Dân Chủ ông Sanders hiện đang dẫn trước bà Clinton 49%-45%, phía Cộng Hòa ông Ted Cruz đứng đầu bảng với 40% tổng số phiếu, kế đến là ông Donald Trump được 30%, và cuối bảng là ông John Kasich với 20%.
