Hà Tường Cát/Người Việt
Đó là lời phê phán của Donald Trump, ứng cử viên đang dẫn đầu vòng tranh cử sơ bộ. Ông lập luận rằng với tư cách là người thắng hầu hết các cuộc bầu cử cho đến nay, thì lẽ ra vị trí ứng cử viên tổng thống sẽ tự động thuộc về ông. Nhưng với điều mà ông gọi là “thủ đoạn” trong luật lệ chỉ định đại biểu ở Đại Hội Đảng, những người Cộng Hòa tìm cách ngăn chặn ông, không tôn trọng tinh thần dân chủ và không để cử tri có tiếng nói.
Donald Trump nói chuyện trong cuộc vận đông tranh cử tại JetSmart Aviation Services ở Rochester, NY, hôm Chủ Nhật (Hình: Jabin Botsford/The Washington Post via Getty Images)
Hôm Thứ Hai lên tiếng trên Fox News và nói chuyện tại một cuộc vận động tranh cử ở tiểu bang New York, ông Trump cực lực đả kích đảng Cộng Hòa muốn phá hoại tiến trình bầu cử sơ bộ bằng những “kẻ bù nhìn bịp bợm.” Carl Paladino, nhà phát triển địa ốc ở Buffalo và ứng cử viên thống đốc New York năm 2010, là người giới thiệu ông Trump trước hàng ngàn cử tri tập họp trong một kho chứa máy bay ở phía Tây New York. Theo lời ông Paladino, người ta đang âm mưu về một đại hội môi giới ở Cleveland vào tháng Bảy để tước đoạt của dân chúng Mỹ quyền lựa chọn nhà lãnh đạo.
Đại hội môi giới là tình trạng bế tắc khi không có ứng cử viên nào có đủ sự ủng hộ của quá bán 2,472 đại biểu tại đại hội. Hiện nay Trump có 743 đại biểu, Cruz 545. Hầu như chắc chắn rằng không ai đạt tới con số quá bán, chỉ còn lại 854 đại biểu trên lý thuyết ở các tiểu bang chưa bầu cử.
Cũng nên biết là không có thông tin hoàn toàn thống nhất về số đại biểu tại đại hội và các loại đại biểu hay con số đại biểu ứng cử viên đã thu được. Tờ Wall Street Journal nói rằng 5 cơ quan truyền thông lớn – AP, CNN, NBC, CBS, ABC – đưa ra những con số không giống nhau. Các báo như Wall Street Journal, Washington Post và hãng tin Bloomberg loan báo theo AP, trong khi New York Times, USA Today lại căn cứ trên nguồn tin riêng.
Chúng ta đã nhiều lần nói về sự phức tạp của hệ thông bầu cử sơ bộ, trong đó đảng bộ Cộng Hòa các tiểu bang áp dụng những luật lệ khác hẳn nhau. Tình trạng ấy cũng thấy trong đảng Dân Chủ, tuy ít hơn. Không thể nào nhớ đươc tất cả những luật lệ rắc rối đó. Tuy nhiên, từng thời điểm sẽ là điều thú vị để tìm hiểu mỗi khi gặp một trường hợp cá biệt gây ra nhiều chuyện tranh cãi.
Những lời phê bình gay gắt của ông Trump và ủy viên ban tranh cử mới được ông chỉ định là do sự kiện cuối tuần vừa qua Thượng Nghị Sĩ Ted Cruz chiếm được toàn thể 34 đại biểu của tiểu bang Colorado.
Colorado và một số tiểu bang như Wyoming, North Dakota, Pennsylvania, West Virginia… có luật lệ khác hẳn đa số các tiểu bang. Những nơi này có một số đại biểu gọi là không ràng buộc, nghĩa là không bó buộc phải ủng hộ ứng cử viên nào, bất kể kết quả bầu cử ở đó.
Colorado bầu cử vào ngày Thứ Ba Siêu Đẳng, 1 tháng Ba, nhưng cử tri không bỏ phiếu cho ứng cử viên mà bỏ phiếu bầu ra các đại biểu địa phương. Tới cuối tuần qua, từ ngày Thứ Năm đến Thứ Bảy, các đại biểu ấy họp đại hội (caucus) ở cấp địa hạt dân biểu liên bang rồi lên cấp tiểu bang, để bầu ra những đại biểu chính thức. Những đại biểu này có quyền hoặc chọn quy chế không ràng buộc, hoặc muốn tuyên bố ủng hộ ứng cử viên nào tùy ý.
Ứng cử viên có thể tới các đại hội này để vận động từng đại biểu ủng hộ mình. Hiểu rằng không được sự ủng hộ của những người Cộng Hòa trung kiên, Trump không tới Colorado mà giao trách nhiệm cho ủy viên ban tranh cử, Manafor. Trong tình hình đó, đối thủ của ông, Ted Cruz, vận động được toàn thể 34 đại biểu tuyên bố ủng hộ.
Chủ tịch Steve House đảng Cộng Hòa Colorado, bênh vực hệ thống caucus để đề cử đại biểu mới được quyết định năm ngoái, ông nói: “Các đại biểu của chúng tôi đến Đại Hội toàn quốc Cleveland được quyền tự do chọn ứng cử viên nào thích hợp nhất lãnh đạo nước Mỹ.” Ông giải thích thêm: “Không ai muốn phải đi ủng hộ bỏ phiếu cho một ghế trống ở đại hội.”
Một số các tiểu bang khác, như nói trên, cũng có những thể thức tương tự như Colorado và tổng cộng số đại biểu không ràng buộc này khoảng hơn 100. Lời chỉ trích của ông Trump về việc đảng Cộng Hòa không tôn trọng dân chủ là … vừa đúng vừa sai. Tuy nhiên trong mọi ý kiến tranh cãi, vấn đề căn bản là tất cả sinh hoạt chính trị đều phải tuân thủ luật lệ quy định trước.
Những ủy viên ban nội quy đại hội đảng nói rằng đảng chỉ định ứng cử viên, chứ không phải cử tri chỉ định. Ứng cử viên tổng thống trong giai đoạn tổng tuyển cử là người đại diện đảng chứ không phải đại diện cử tri bỏ phiếu trong bầu cử sơ bộ, nhất là trong thực tế số cử tri đi bầu sơ bộ thường rất ít, không hẳn là thay mặt tất cả cử tri Cộng Hòa.
Về lập luận của ông Trump cho rằng dù có thể chưa đủ đa số 1,237 đại biểu, thì vẫn phải coi người dẫn đầu là tự động thắng. Theo trang mạng FiveThirtyEight, điều ấy giống như bạn nói với ủy ban xổ số rằng chỉ có một mình tôi trật một con số, vậy thì phải trao vé độc đắc Power Ball cho tôi!
Sau thất bại ở Wisconsin, ông Trump nhận ra rằng ban vận động tranh cử của mình còn những chỗ yếu về tổ chức và đã chỉ định thêm Paul Manafort đặc trách về vấn đề đại biểu. Manafort là chiến lược gia kỳ cựu về tranh cử, đã giúp cho Gerald Ford năm 1976, Ronald Reagan, rồi tới George H.W. Bush, Bob Dole, George W. Bush trong các giai đoạn sơ bộ. Tuy nhiên Manafort đã chưa thể làm được gì ngay, và để Cruz thắng thế ở Colorado.
Hôm Thứ Hai, Manafort cho biết ban tranh cử Donald Trump đã nạp đơn khiếu nại về việc ban tranh cử Ted Cruz “không hành động theo luật.” Ông nói trên chương trình “Meet The Press” của NBC là “tại các đại hội (caucus) ở Colorado, người của Cruz dùng chiến thuật như mật vụ Đức Quốc Xã Gestapo.”
Ban tranh cử của Trump cũng không thu được thành công ở North Dakota có 28 đại biểu không ràng buộc và Cruz vận động được 10 ủng hộ mình. Pennsylvania sẽ bầu trực tiếp 71 đại biểu ngày 28 tháng Tư và phần lớn thuộc vào loại không ràng buộc.
Nhưng trước đó bầu cử New York vào ngày 9 tháng Tư có thể đem lại kết quả đáng kể cho Donald Trump. Các thăm dò dư luận đều cho thấy ông sẽ thắng tại tiểu bang nhà của mình. New York có 95 đại biểu phân phối theo thể thức “winner-take-all” cấp tiểu bang và địa hạt dân biểu liên bang. Thắng toàn tiểu bang sẽ chiếm được 14 đại biểu (at large) và thắng mỗi địa hạt dân biểu liên bang trong số 27 địa hạt được 3 đại biểu. Tuy nhiên nếu được trên 50% phiếu tiểu bang sẽ chiếm toàn thể đại biểu, và ngược lại nếu dưới 20% phiếu không được chia đại biểu nào cấp địa hạt.
Cho đến bây giờ Donald Trump chưa khi nào chiếm trên 50% ở một tiểu bang. (HC)
