Hà Tường Cát/Người Việt
(tổng hợp)
Đêm Thứ Ba, 3 Tháng Năm, ngay sau khi ông Ted Cruz bỏ cuộc, ông Reince Priebus, chủ tịch Đảng Cộng Hòa Toàn Quốc (RNC) nhìn nhận ông Donald Trump đã thành chuẩn ứng cử viên tổng thống của đảng. Ông viết trên Twitter: “Coi như thực tế ông Donald Trump sẽ là ứng cử viên Cộng Hòa, chúng ta cần đoàn kết và tập trung vào việc đánh bại bà Hillary Clinton” và ông thêm dấu hiệu (hashtag) “#NeverClinton.”
Ông Donald Trump. (Hình: Rob Kerr/AFP/Getty Images)
Tiếp theo, Thượng Nghị Sĩ Mitch McConnell, thủ lãnh khối đa số Thượng Viện, cũng đổi giọng, coi việc ông Trump sẽ thành ứng cử viên tổng thống của đảng là một thực tế, dù rằng từ đầu ông vẫn cương quyết chối bỏ.
Nhưng chỉ hơn một ngày sau, trong cuộc phỏng vấn của ký giả với Jake Tapper trên truyền hình CNN, Chủ Tịch Hạ Viện Paul Ryan nói rằng: “Cho đến lúc này tôi chưa sẵn sàng ủng hộ ông Trump.” Như vậy, ông Ryan là giới chức dân cử cao cấp nhất của đảng Cộng Hòa bày tỏ rõ lập trường hãy còn không chấp nhận ông Trump.
Ông Ryan nói thêm là hy vọng cuối cùng có thể ủng hộ ông Trump trong tiến trình đi tới đoàn kết đảng, nhưng trước hết ông Trump phải có những đáp ứng tương xứng. Ông muốn ông Trump “đoàn kết mọi phái trong đảng Cộng Hòa” và “tranh cử theo đường hướng mà dân Mỹ sẽ kiêu hãnh để góp phần ủng hộ.”
Phản ứng lại, chiều Thứ Năm, ông Trump cảnh cáo “không sẵn sàng tán trợ các kế hoạch và chương trình làm việc của chủ tịch Hạ Viện, mà có lẽ trong tương lai sẽ cần thảo luận lại.” Ông Trump viết trên Twitter: “Paul Ryan nói là tôi được thừa hưởng một điều rất đặc biệt: đảng Cộng Hòa. Sai, tôi không thừa hưởng cái đó, tôi thắng bằng hàng triệu lá phiếu của cử tri.” Trên căn bản, ông Trump đúng, vì ông thắng phiếu cử tri của đảng Cộng Hòa, tuy nhiên, ông không được sự tin cậy của lãnh đạo đảng.
Không chỉ là những tuyên bố của ông Trump về vấn đề cấm dân Hồi Giáo vào Mỹ, chống di dân Mexico, hay lời lẽ xúc phạm đến phụ nữ, khiến người ta buộc phải lánh xa ông và nghi ngờ tư cách để làm nhà lãnh đạo nước Mỹ. Hai lý do chính để giới lãnh đạo Cộng Hòa nghi ngại ông Trump là vì ông không theo lập trường truyền thống của đảng và không thắng nổi bà Hillary Clinton.
Sự kiện chủ tịch Hạ Viện Cộng Hòa công khai không tán trợ người có hàng triệu cử tri ủng hộ hơn những ứng cử viên khác, là một động thái bất bình thường có lẽ sẽ còn ảnh hưởng lâu dài nhiều chục năm nữa.
Nguồn tin từ giới thân cận với ông Ryan cho biết quyết định chưa ủng hộ ông Trump của ông được đưa ra rất nhanh, ít nhất là cho đến lúc này. Ông Ryan không chuẩn bị trước vì không ngờ ông Ted Cruz rút lui. Ông đã sửa soạn với tình thế có một đại hội môi giới nên khi hoàn cảnh thay đổi ông quyết tâm xác định thái độ.
Ông Ryan nói với ký giả Jake Tapper trong cuộc phỏng vấn hôm Thứ Năm: “Đây là đảng của Lincoln, của Reagan, của Jack Kemp. Điều mà rất nhiều người Cộng Hòa muốn thấy là chúng tôi có một người cầm trịch gánh vác những chuẩn mực của chúng tôi.” Không có gì chứng tỏ ông Donald Trump là người có thể thực hiện hay muốn hoàn thành nghĩa vụ ấy, và ông Paul Ryan có vai trò phải tỏ thái độ.
Sự bày tỏ thái độ cứng rắn của ông Ryan đối với ông Trump có nhiều lý lẽ. Cá nhân ông Ryan vẫn xác định là người Cộng Hòa chính thống và bảo vệ tín điều đã duy trì qua lịch sử. Trước mắt, ông còn có nhiệm vụ bảo vệ về mặt tinh thần cho những người cương quyết không thể chấp nhận ông Trump, bao gồm hai cựu tổng thống Bush cùng nhiều nhân vật như ông Mitt Romney và các giới lãnh đạo cao cấp của đảng. Một mục tiêu tối quan trọng khác là ông phải che chở cho những ứng cử viên quốc hội khó ăn khó nói với cử tri của họ về hiện tượng Donald Trump, trong đó ủng hộ hay chống đối đều mạnh mẽ và tùy theo ở tùng địa phương.
Sự đối đầu Trump – Ryan trở nên căng thẳng hơn hôm Thứ Bảy khi ông Trump tuyên bố rằng không cần phải có sự ủng hộ của đảng Cộng Hòa mới thắng cử. Ông cũng hăm dọa sẽ ngăn chặn vai trò chủ tịch đại hội của ông Ryan ở Cleveland vào Tháng Bảy.
Hôm Chủ Nhật, cựu thống đốc Alaska và cựu ứng cử viên phó tổng thống, bà Sarah Palin, lá cờ đầu của phái Tea Party, lên tiếng nói rằng sẽ “cantor” Dân Biểu Paul Ryan. Ông Eric Cantor là một dân biểu Cộng Hòa đương nhiệm bị đánh bại trong bầu cử năm 2014. Bà dùng tên ấy như một động từ, với ý nghĩa đe dọa sẽ vận động đánh bại ông Paul Ryan trong cuộc bầu cử Tháng Mười Một ở tiểu bang Wisconsin. Hôm Thứ Hai, ông Trump tuyên bố ông hiểu bà Palin bênh vực ông và không đồng ý với thái độ của ông Paul Ryan, nhưng ông nói bà ấy hành động tự do và “cho đến hôm qua tôi không biết chuyện này.”
Sáng Thứ Sáu tuần trước, Văn Phòng Chủ Tịch Hạ Viện đưa ra một bản thông cáo cho biết ông Ryan đã mời ông Trump đến gặp các lãnh đạo Cộng Hòa Hạ Viện ở Washington ngày 12 Tháng Năm. Thông cáo cho biết ông Trump sẽ có cuộc gặp riêng với ông Ryan và ông Priebus.
Tới ngày Thứ Hai, cả ông Donald Trump và ông Paul Ryan đều tỏ ra dịu giọng trước khi đến ngày họp ấy. Ông Ryan nói với nhật báo Milwaukee Journal Sentinel rằng: “Tôi sẵn sàng làm bất cứ điều gì ông Trump yêu cầu.” Và ông Trump phát biểu trên CNN: “Tôi vẫn mến ông Ryan, ông đã gọi điện thoại cho tôi mấy tuần trước gì đó, tôi nghĩ chưa lâu, và tỏ ra rất ủng hộ tôi,… Tôi cho là rồi mọi chuyện sẽ tốt đẹp cả.” Ngày hôm trước, ông Trump tiết lộ sau ngày bầu cử New York, ông Ryan gọi điện thoại đến chúc mừng, nhưng phát ngôn viên của ông Ryan cực lực bác bỏ, nói là việc ấy không hề có.
Một điểm thiết yếu khác là đại hội tại Cleveland không chỉ tấn phong ứng cử viên, mà còn đồng ý về cương lĩnh tranh cử và ứng cử viên phải chấp thuận thi hành cương lĩnh ấy. Ông Ted Cruz tuy đã rút lui nhưng vẫn còn nhiều đại biểu ủng hộ và nắm đa số trong ủy ban nội quy, do đó có ảnh hưởng quan trọng về nội dung của cương lĩnh. Điều ấy có nghĩa là dù ông Cruz không trực tiếp can dự, vẫn có xung khắc giữa ông Trump và phái Cộng Hòa bảo thủ. Chẳng hạn, ông Trump hứa sẽ đánh thuế người giàu, tăng lương tối thiểu,… không khác đường lối dân vị (populist) bên đảng Dân Chủ và trái với chủ trương truyền thống của Cộng Hòa. Dù mới chỉ là nói và không ít lần ông Trump đã đảo ngược lời tuyên bố, nhưng nếu là ứng cử viên đại diện cho đảng Cộng Hòa, ông phải tuân hành cam kết ở đại hội.
Cuộc họp ngày 12 Tháng Năm sẽ phải đi tới thỏa hiệp vì đảng Cộng Hòa muốn dàn xếp cho êm chuyện, không để xảy ra thêm những khó khăn rắc rối. Dù nói cứng, ông Donald Trump chắc chắn hiểu rằng trong giai đoạn tổng tuyển cử ông cần phải có sự trợ giúp của đảng Cộng Hòa trên rất nhiều mặt. Nhưng ngược lại, liệu ông có thể chấp nhận những điều kiện gì từ phía đảng, và đảng có thể tin một người không bao giờ coi việc giữ lời là cần thiết hay không.
Với ông Reince Priebus, vai trò đơn giản của ông là bảo vệ sự thống nhất của đảng cho nên chấp nhận thỏa hiệp không khó, tuy rằng nội dung thâm sâu còn nhiều vấn đề phức tạp. Ông Priebus thường nhắc tới lời khuyên của bà vợ Sally: “Đừng chuốc lấy gánh nặng từ những chuyện ngoài tầm kiểm soát của mình.” Ông đã nói với tờ Time từ hối cuối Tháng Tư rằng: “Đảng thống nhất là con đường duy nhất đi tới chiến thắng.” Ông và ông Trump có thể hợp tác hiệu quả ra sao và tới mức nào để đạt mục tiêu này?
Chuyện ông Donald Trump và đảng Cộng Hòa sẽ còn dài, không loại trừ những chuyển biến bất ngờ chưa thể dự đoán.
Mặt khác, sự phân hóa trong đảng Cộng Hòa liên quan đến ông Trump thể hiện rõ khi các nhà lập pháp trở lại làm việc sau 10 ngày nghỉ. Những trao đổi ngoài hành lang cho thấy khác biệt giữa một số ít người ủng hộ ông Trump, những người buộc phải tạm chấp nhận ông Trump và một số vẫn tin là không thể nào chấp nhận ông.
Tờ Washington Post nhận định rằng trong tình hình ấy sự tái ổn định và đoàn kết của đảng Cộng Hòa còn là chuyện xa vời.
Trong khi đó, ông Ted Cruz, qua một cuộc phỏng vấn truyền thanh với ông Glenn Beck, một ký giả ủng hộ vị thượng nghị sĩ Texas, lại tỏ ra chưa hoàn toàn bỏ cuộc.
Ông Cruz nhiều lần xác định là không ủng hộ ông Trump nhưng không hoàn toàn bỏ cuộc.
Với giọng nửa đùa nửa thật, ông Cruz nói rằng ông có thể trở lại cuộc tranh cử “nếu nhìn thấy con đường đi đến chiến thắng.” Sau đó ông nói rõ hơn: “Nếu hoàn cảnh thay đổi. Chúng tôi luôn luôn đánh giá những thay đổi của tình thế.”
Một phát ngôn viên ban tranh cử của ông Cruz xác nhận với Fox News rằng ông đã gởi thư cho các chủ tịch đảng tất cả các tiểu bang ông đã chiếm được một số phiếu đại biểu yêu cầu cho ông tiếp tục được giữ các phiếu này. Danh sách đại biểu đề nghị đưa vào lá phiếu cũng được gởi tới bộ trưởng thường vụ Californa, nơi sẽ tổ chức bầu cử sơ bộ vào ngày 7 Tháng Sáu.
